ผู้แทนพิเศษสหรัฐฯ เยือนยูเครนครั้งแรก ทิศทางสงครามหลังจากนี้จะเป็นอย่างไร

จาเร็ด คุชเนอร์ และ สตีฟ วิตคอฟฟ์ ตัวแทนพิเศษจากสหรัฐอเมริกา เดินทางเยือนกรุงเคียฟ เมืองหลวงยูเครนครั้งแรก เมื่อวานนี้ (6 สิงหาคม) นับตั้งแต่เกิดสงครามรัสเซีย-ยูเครนราว 4 ปีก่อน เพื่อหารือกับ โวโลดิเมียร์ เซเลนสกี ประธานาธิบดียูเครน โดยมีเป้าหมายเพื่อผลักดัน ‘กระบวนการสร้างสันติภาพ’ ที่ยั่งยืนระหว่างรัสเซียและยูเครน

ประเด็นสำคัญ

การเยือน ‘ยูเครน’ ครั้งประวัติศาสตร์
ความต้องการและ ‘ข้อเสนอ’ ที่อยู่บนโต๊ะเจรจา
แนวโน้มและทิศทางของสงครามในยูเครนหลังการเยือน
กรอบเวลาและ ‘หน้าต่างแห่งโอกาส’ ในทางการทูต

การเจรจาครั้งนี้เกิดขึ้นหลังจากที่คณะทูตได้เข้าพบ วลาดิเมียร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซีย ณ กรุงมอสโก ซึ่งฝ่ายสหรัฐฯ ระบุว่า มี ‘ข้อเสนอใหม่’ เพื่อยุติความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ แม้ว่าการสู้รบในพื้นที่อื่นจะยังคงดำเนินต่อไป แต่ทั้งสองฝ่ายได้ตกลง ‘ระงับการโจมตีเมืองหลวง’ ชั่วคราว เพื่อความปลอดภัยของคณะทำงาน

การหารือร่วมกับผู้นำยุโรปในครั้งนี้ เน้นย้ำถึงความพยายามของรัฐบาลโดนัลด์ ทรัมป์ในการหาทางออกผ่าน ‘เงื่อนไขที่ตกลงกันได้’ ทว่าประเด็นเรื่องดินแดนและการรับรองความมั่นคงยังคงเป็น ‘อุปสรรค’ สำคัญที่ต้องอาศัยการเจรจาระดับสูงต่อไป

การเยือน ‘ยูเครน’ ครั้งประวัติศาสตร์

ตัวแทนพิเศษของสหรัฐฯ ได้เดินทางเยือนกรุงเคียฟ ประเทศยูเครน เป็นครั้งแรก นับตั้งแต่การรุกรานเต็มรูปแบบของรัสเซียเริ่มต้นขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ 2022 โดยก่อนหน้านี้ทั้งคู่เคยเดินทางเยือนกรุงมอสโกมาแล้วถึง 8 ครั้งในบทบาททูตสันติภาพ แต่ไม่เคยจัดเจรจาในกรุงเคียฟเลย จนกระทั่งครั้งนี้

การเดินทางเยือนเคียฟเกิดขึ้นทันทีในวันถัดมา หลังจากที่ทั้งคู่เข้าพบและร่วมหารือกับ ปูติน ณ กรุงมอสโก เป็นเวลา 3 ชั่วโมงในวันเสาร์ (5 กันยายน) ซึ่ง ยูริ อูชาคอฟ ที่ปรึกษาระดับสูงของเครมลินระบุว่า การหารือดังกล่าว “เป็นไปอย่างตรงไปตรงมา” และ “มีประโยชน์อย่างยิ่ง”

ในการเจรจารอบครั้งนี้ที่กรุงเคียฟ มีที่ปรึกษาด้านความมั่นคงแห่งชาติจากสหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส และเยอรมนีเข้าร่วมหารือกับตัวแทนสหรัฐฯ และเซเลนสกีด้วย เพื่อแสดงความพร้อมเพรียงของพันธมิตรตะวันตก

ทั้งสองฝ่ายได้ทำข้อตกลงหยุดโจมตีเมืองหลวงของกันและกันชั่วคราวเป็นเวลา 3 วัน เพื่อความปลอดภัยในการเดินทางของคณะทูตสหรัฐฯ ซึ่งต้องเดินทางด้วยรถไฟจากโปแลนด์ เนื่องจากสนามบินหลักสองแห่งของเคียฟถูกรัสเซียโจมตีไปเมื่อวันศุกร์ (4 กันยายน) และมีโดรนโจมตีอาคารที่ทำการของหน่วยข่าวกรองยูเครน (SBU) ด้วย ทว่าแม้จะมีการพักรบในเมืองหลวงชั่วคราว แต่การสู้รบและโจมตีทางอากาศในพื้นที่อื่นๆ ยังคงดำเนินต่อไปอย่างหนักหน่วง

ความต้องการและ ‘ข้อเสนอ’ ที่อยู่บนโต๊ะเจรจา

คุชเนอร์เปิดเผยว่า โดนัลด์ ทรัมป์ ไม่เพียงต้องการหาวิธีหยุดสงครามในปัจจุบัน แต่ยังมุ่งเน้นไปที่การสร้างเงื่อนไขและข้อตกลงที่ถูกต้องเพื่อนำไปสู่ “สันติภาพที่ยั่งยืนและมั่นคงในระยะยาว” โดยมีข้อมูลระบุว่า ทรัมป์มี ‘ข้อเสนอใหม่’ ที่ยังไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดต่อสาธารณะ

ทางฟากฝั่งของยูเครนต้องการขยายกรอบการพูดคุยไปสู่ “การเจรจาไตรภาคีร่วมระหว่างยูเครน สหรัฐฯ และยุโรป” ในเร็วๆ นี้ ซึ่งทางวิตคอฟฟ์แสดงความหวังว่า จะมีการประกาศอย่างเป็นทางการในระยะเวลาอันสั้น

ยูเครนยังต้องการแพ็กเกจความช่วยเหลือฉุกเฉินอย่าง ‘แพ็กเกจฤดูหนาว’ (Winter Package) เพื่อรับมือกับฤดูหนาวท่ามกลางสงครามที่ยืดเยื้อ โดยเน้นย้ำถึงความต้องการระบบป้องกันภัยทางอากาศ ซึ่งยูเครนกำลังเผชิญกับภาวะขาดแคลนขีปนาวุธสกัดกั้นของระบบ Patriot อย่างรุนแรงในการรับมือกับโดรนความเร็วสูงรุ่นใหม่ของรัสเซีย รวมถึงการสนับสนุนด้านพลังงานและการนำเข้าก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) จากสหรัฐฯ

ขณะที่รัสเซียยังคงยืนยันให้ยูเครนถอนกำลังทหารและยอมรับการอ้างสิทธิ์ของรัสเซียเหนือภูมิภาคดอนบาส (Donbas) รวมถึงอีกหลายพื้นที่ในภาคตะวันออกและภาคใต้ของยูเครนอย่างเต็มรูปแบบ อีกทั้งยูเครนยังจะต้องประกาศเป็น ‘ประเทศเป็นกลาง’ (Neutral Status) และสละความทะเยอทะยานที่จะเข้าเป็นสมาชิกของพันธมิตร NATO โดยเด็ดขาด

ทางรัสเซียระบุว่า ‘เปิดกว้างต่อกระบวนการทางการทูต’ แต่ก็เน้นย้ำว่า การบรรลุสันติภาพจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อ “เป้าหมายการดำเนินงานของรัสเซียได้รับการสนองตอบ” เท่านั้น ซึ่งกลายเป็น ‘ช่องว่างขนาดใหญ่’ ที่ทำให้การเจรจาระหว่างรัสเซีย ยูเครน และสหรัฐฯ ยังคงติดขัดอยู่ในปัจจุบัน

แนวโน้มและทิศทางของสงครามในยูเครนหลังการเยือน

การเยือนของตัวแทนพิเศษสหรัฐฯ ในครั้งนี้ ยังไม่มีการทลาย ‘อุปสรรคสำคัญ’ ในทันที (No Immediate Breakthrough) โดยทิศทางสงครามในระยะสั้นยังคง ‘ไม่มีการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนในทางปฏิบัติ’ โดยผู้สังเกตการณ์รายงานว่า การหารือนี้ไม่ได้สร้างความคืบหน้าครั้งสำคัญใดๆ หรือมีการเปิดเผยข้อมูลแนวทางใหม่ที่เป็นรูปธรรม และมีลักษณะของการ “เตะถ่วงเวลาออกไปก่อน”

ทางด้าน เซอร์ฮี เบสเครสต์นอฟ ที่ปรึกษาด้านเทคโนโลยีการป้องกันประเทศของผู้นำยูเครน กล่าวกับ The Guardian ว่า รัฐบาลยูเครนควรพิจารณาอพยพผู้สูงอายุออกจากกรุงเคียฟ เนื่องจากปูตินสั่งการให้กองทัพรัสเซียเตรียมการโจมตีครั้งใหญ่ต่อโครงสร้างพื้นฐานพลังงานของยูเครน เพื่อทำลายขวัญกำลังใจ โดยที่ในระยะสั้นนี้ ทิศทางสงครามในสนามรบยังคงดำเนินต่อไปโดยไม่มีจุดเปลี่ยนสำคัญ

ส่วนประเด็น ‘อุปสรรคเรื่องดินแดน’ ยังคงเป็นทางตันที่ต้องแก้ไขในระดับผู้นำสูงสุดเท่านั้น โดย ออเดรย์ แมคอัลไพน์ ผู้สื่อข่าว Al Jazeera ประจำกรุงเคียฟ ระบุว่า จุดยืนด้านดินแดนของทั้งสองฝ่าย ‘ยังคงห่างไกลกันมาก’ โดยเซเลนสกีเน้นย้ำหลายครั้งว่า ประเด็นที่เปราะบางที่สุดอย่าง ‘สิทธิเหนือดินแดน’ จะต้องได้รับการหารือและตัดสินใจใน ‘ระดับผู้นำสูงสุดเท่านั้น’

ทางด้าน อาร์เทม บรอนชูคอฟ นักวิเคราะห์การเมืองชาวยูเครน แสดงความเห็นกับ The Guardian ว่า ชาวยูเครนไม่เชื่อมั่นในตัวรัสเซีย และไม่มีความไว้วางใจในตัวโดนัลด์ ทรัมป์ เป็นการส่วนตัว โดยบรอนชูคอฟวิเคราะห์ว่า หากยูเครนยอมถอยทัพหรือสละพื้นที่ในภูมิภาคดอนบาสจริง ในวันต่อไปหรือสัปดาห์ถัดไป ปูตินก็เพียงแค่จะใช้เรื่องนี้เป็นข้ออ้าง เพื่อยื่นเงื่อนไขบีบบังคับยูเครนเพิ่มเติมต่อไป ‘อย่างไม่สิ้นสุด’

ส่วนประเด็นเรื่อง แรงกดดันต่อ ‘หลักประกันความมั่นคง’ และการหาทางออกในระยะยาวนั้น ฝั่งยูเครนยังคงยึดมั่นว่า สันติภาพที่แท้จริงจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อได้รับ ‘หลักประกันความมั่นคงที่หนักแน่นและเชื่อถือได้จริง’ (Hard Security Guarantees) เพื่อเป็นเครื่องยับยั้งไม่ให้รัสเซียหวนกลับมารุกรานอีกในอนาคต

กรอบเวลาและ ‘หน้าต่างแห่งโอกาส’ ในทางการทูต

เซเลนสกี ประเมินว่า ยูเครนมี ‘หน้าต่างแห่งโอกาส’ (Window of Opportunity) ที่จำกัดในการผลักดันให้เกิดข้อตกลงสันติภาพที่สมศักดิ์ศรีและเป็นประโยชน์ ซึ่งโอกาสนี้จะอยู่จนถึงก่อนที่การเมืองภายในของสหรัฐฯ จะหันไปทุ่มเทสมาธิให้กับการเตรียมการเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งถัดไปในฤดูร้อนปีหน้า

ขณะที่ เจ้าหน้าที่ทำเนียบขาว และฝ่ายสหรัฐฯ เปิดเผยว่า จะมีการประกาศ ‘ขั้นตอนต่อไป’ (Next Steps) ในกระบวนการสันติภาพอย่างเป็นทางการในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้านี้ ซึ่งทิศทางการทูตหลังจากนี้จะทวีความรวดเร็วและเข้มข้นขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

แฟ้มภาพ: Ukrainian Presidential Press Service / Handout via Reuters

อ้างอิง: