วันนี้ (15 มิถุนายน) ดร.ธรรม์ธีร์ สุกโชติรัตน์ นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล ผู้เชี่ยวชาญด้าน Big Data และผู้ก่อตั้งสตาร์ทอัพเทคโนโลยี เผยผลสำรวจของศูนย์โพลดีโหวต (D-Vote) จากกลุ่มตัวอย่าง 1,172 คน ทั่วประเทศ เกี่ยวกับความต้องการด้าน AI และโครงการ TH-AI Passport พบว่า สังคมส่วนใหญ่ขับเคลื่อนเข้าสู่ยุค ใช้ AI เป็นแล้ว โดยมีผู้ใช้งานอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งสูงถึง 75% และมีผู้ยอมควักเงินจ่ายค่าบริการระดับ Pro ถึง 23%
แต่ในมุมมองต่อโครงการของรัฐกลับสวนทางอย่างสิ้นเชิง เมื่อประชาชนผู้ใช้ AI เป็นประจำสูงถึง 91% และผู้รับรู้ข้อมูลงบประมาณหลักพันล้านบาทอีก 93% ต่างประสานเสียงประเมินว่าโครงการนี้ไม่คุ้มค่า และกว่า 54% ไม่คาดหวังว่าโครงการจะช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิตได้
ผลสำรวจยังสะท้อนวิกฤตความเชื่อมั่นอย่างรุนแรง โดยประชาชน 95% ระบุว่าไม่มีความเชื่อมั่นต่อระบบการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของโครงการ ขณะที่ 99% เรียกร้องให้มีระบบการตรวจสอบความโปร่งใสอย่างเร่งด่วน
นอกจากนี้ ทิศทาง AI จากภาครัฐที่ประชาชนต้องการอย่างแท้จริงกลับไม่ใช่โครงการแจกสิทธิอย่าง TH-AI Passport ซึ่งได้คะแนนนิยมเพียง 1% เท่านั้น แต่ประชาชนอยากให้รัฐนำ AI มาใช้เพื่อประโยชน์สาธารณะ โดยเฉพาะการมุ่งเน้นลดการทุจริตคอร์รัปชัน 60% และลดขั้นตอนระบบราชการที่ล่าช้า 48%
จากการวิเคราะห์เชิงลึกระบุว่า ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลกลุ่มผู้ที่มีการศึกษาต่ำกว่าปริญญาตรีและผู้สูงอายุ ยังมีอัตราการเข้าถึง AI ในระดับต่ำ ดังนั้น อุปสรรคสำคัญจึงไม่ใช่เรื่องการขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐาน แต่เป็นเรื่องของความจำเป็นและทักษะการใช้งาน (Use case) ภาครัฐจึงควรปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการมุ่งสร้างการรับรู้หรือเน้นยอดแจกสิทธิ มาเป็นการสนับสนุนระบบอบรมและให้คำปรึกษาที่เข้าถึงกลุ่มเปราะบางเหล่านี้อย่างตรงจุด เพื่อป้องกันไม่ให้ช่องว่างความเหลื่อมล้ำทางสังคมขยายตัวกว้างขึ้น
นอกจากนี้ ยังได้ยื่นข้อเสนอนโยบาย 3 ข้อสำคัญ เพื่อทางออกของเรื่องนี้ ได้แก่
- ปรับเกณฑ์วัดผล โดยเปลี่ยนไปวัดที่ผลลัพธ์เชิงพฤติกรรม (Active User) ทักษะที่เพิ่มขึ้นจริง และจ่ายงบประมาณตามการใช้งานจริง (Pay-per-use) แทนการวัดที่ยอดแจกสิทธิ
- เสริมความโปร่งใส ด้วยการเปิดหน้าจอ Dashboard รายงานข้อมูลต่อสาธารณะ พร้อมเปิดทางให้หน่วยงานอิสระเข้าตรวจสอบ
- ออกแบบเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ เน้นกลุ่มเป้าหมายการศึกษาต่ำกว่าปริญญาตรีและต่างจังหวัด พร้อมทั้งพัฒนา AI เพื่อความโปร่งใสในภาครัฐที่สามารถวัดผลสำเร็จได้ด้วยระยะเวลาการบริการประชาชนที่ลดลงอย่างเป็นรูปธรรม
