วันนี้ (9 มิถุนายน) รักชนก ศรีนอก สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน และประธานคณะกรรมาธิการติดตามการบริหารงบประมาณ โพสต์ข้อความผ่านโซเชียลมีเดีย ตั้งข้อสังเกตถึงการจัดงาน Forum รับฟังความคิดเห็นเกี่ยวกับโครงการ TH-AI Passport ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม หรือดีอี ซึ่งมีวงเงินประมาณ 1,600 ล้านบาท โดยระบุว่า ขณะนี้มีความพยายามนำบุคคลจากวงการไอที อินฟลูเอนเซอร์ รวมถึงบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก เข้ามาสร้างความชอบธรรมให้กับโครงการดังกล่าวอย่างเป็นระบบ
รักชนกระบุว่า ประเด็นสำคัญไม่ได้อยู่ที่ความคุ้มค่าหรืออนาคตของ AI แต่เป็นข้อกังวลเรื่องกระบวนการใช้งบประมาณภาครัฐในโครงการไอทีขนาดใหญ่ ซึ่งอาจกลายเป็น “บ่อเงินบ่อทองบ่อใหม่” แทนงบก่อสร้างแบบเดิม เนื่องจากโครงการเทคโนโลยีมักไม่มีบัญชีราคามาตรฐานที่ชัดเจน ตรวจสอบยาก และหากไม่มีผู้ใช้งานจริงก็อาจถูกลืมไปในที่สุด
รักชนกตั้งข้อสังเกตว่า โครงการ TH-AI Passport มีความผิดปกติจากเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับการประชาสัมพันธ์ผ่านจอดิจิทัลและบิลบอร์ดทั่วประเทศ ทั้งที่เป็นโครงการด้าน AI จึงตั้งคำถามว่าเป็นการกำหนดเงื่อนไขที่อาจเข้าข่ายล็อกสเปกหรือไม่
ห่วงคนมีชื่อเสียงถูกใช้เป็นเครื่องมือสร้างความชอบธรรม
รักชนกระบุว่า การจัดงาน Forum รับฟังความคิดเห็นอาจถูกใช้เป็นกระบวนการฟอกขาว โครงการ โดยเชิญบุคคลที่มีชื่อเสียงและมีต้นทุนทางสังคมจากหลายวงการเข้าร่วม เพื่อเปิดพื้นที่ให้วิพากษ์วิจารณ์ เสนอแนะ หรือชี้ข้อเสียของโครงการ แต่ท้ายที่สุดข้อเสนอเหล่านั้นอาจถูกนำไปใช้เป็นเหตุผลว่าโครงการได้รับการปรับปรุงแล้ว และมีความชอบธรรมที่จะเดินหน้าต่อ
รักชนกกล่าวว่า ผู้เข้าร่วมงานอาจไปด้วยเจตนาดี และอาจรู้สึกว่าตนเองได้มีส่วนช่วยให้โครงการระดับพันล้านปรับปรุงไปในทางที่ดีขึ้น แต่ในทางปฏิบัติอาจถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการปกป้องโครงการแทนข้าราชการหรือผู้มีอำนาจ
“สิ่งที่ผู้มีต้นทุนทางสังคม มีชื่อเสียง และมีพลังของตัวเอง ต้องช่วยกันคือ ต้องรักษาผลประโยชน์สูงสุดของประเทศ มากกว่าคอนเน็กชัน ความสัมพันธ์ส่วนตัว หรือผลประโยชน์อื่นๆ ที่จะได้รับ ต้องส่งเสียงว่าโครงการนี้ต้องหยุดไว้แค่นี้ และเอาเงิน 1,600 ล้านบาทไปทำอย่างอื่น” รักชนกระบุ
ถาม Google-Microsoft รู้หรือไม่ว่าอาจถูกใช้เป็นตรายาง
ในประเด็นบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก รักชนกระบุว่า ได้รับข้อมูลจากแหล่งข่าวว่า บริษัทขนาดใหญ่อย่าง Google, Microsoft และ Anthropic ตอบรับเข้าร่วมงาน Forum ที่กระทรวงดีอีจะจัดขึ้นในวันที่ 11 มิถุนายนนี้ โดยตั้งคำถามว่า บริษัทระดับโลกเหล่านี้ตระหนักหรือไม่ว่าอาจถูกนำชื่อเสียงและเครดิตของแบรนด์ไปใช้เป็นตรายาง เพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับโครงการที่ถูกตั้งข้อสังเกตว่าส่อคอร์รัปชันและส่อล็อกสเปก
รักชนกระบุว่า ตัวแทนบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกย่อมมีแนวโน้มพูดถึงโอกาสด้านเทคโนโลยี ความสำคัญของ AI และภาพอนาคตในเชิงบวก มากกว่าจะวิพากษ์วิจารณ์โครงการภาครัฐโดยตรง ดังนั้นการปรากฏตัวของบริษัทเหล่านี้อาจถูกนำไปใช้รับรองภาพลักษณ์ของโครงการ ทั้งที่ประเด็นความเสี่ยงด้านคอร์รัปชันยังไม่ได้รับคำตอบอย่างชัดเจน
รักชนกยังตั้งคำถามไปถึง Google และ Microsoft ว่า ได้รับทราบความผิดปกติต่างๆ ที่ถูกนำเสนอผ่านสื่อสาธารณะเกี่ยวกับโครงการ TH-AI Passport แล้วหรือไม่ และจะใช้เครดิตของบริษัทที่มีชื่อเสียงระดับโลกมารับประกันโครงการเช่นนี้จริงหรือไม่
นอกจากนี้ รักชนกยังระบุว่า หากบริษัทที่จดทะเบียนในสหรัฐอเมริกาเข้ามาเกี่ยวข้องกับงานดังกล่าว อาจทำให้ความเสี่ยงต่อประเด็นกฎหมายว่าด้วยการต่อต้านการทุจริตในต่างประเทศของสหรัฐอเมริกา หรือ Foreign Corrupt Practices Act (FCPA) มีความเข้มข้นมากขึ้น พร้อมตั้งคำถามว่าบริษัทเหล่านี้ประเมินความเสี่ยงดังกล่าวแล้วหรือไม่
ตั้งข้อสังเกตเลือกจัดงานวันพฤหัสฯ เช้า ตรงวันประชุมสภา
รักชนกยังตั้งคำถามถึงวันและเวลาจัดงาน Forum ว่า หากกระทรวงดีอีตั้งใจรับฟังความเห็นจากทุกฝ่ายอย่างแท้จริง เหตุใดจึงเลือกจัดงานในช่วงเช้าวันพฤหัสบดี ซึ่งเป็นวันทำงานของประชาชนทั่วไป และยังตรงกับวันประชุมสภา ทำให้ สส. ต้องอยู่ปฏิบัติหน้าที่ในสภาและไม่สะดวกเข้าร่วม
รักชนกตั้งข้อสังเกตว่า การเลือกวันและเวลาดังกล่าวอาจสะท้อนว่า ผู้จัดงานต้องการพูดคุยอยู่ในบับเบิล ของตนเอง มากกว่าจะเปิดพื้นที่รับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่ายอย่างแท้จริง
“ถ้าตั้งใจจะรับฟังเสียงของทุกฝ่ายจริงๆ ทำไมเลือกจัดงานวันพฤหัสฯ ตอนเช้า ซึ่งเป็นวันทำงาน แถมยังเป็นช่วงเช้า ประชาชนคนธรรมดาที่สนใจอยากเข้าร่วม ใครจะว่างมาร่วม” รักชนกระบุ
ทั้งนี้ โครงการ TH-AI Passport ของกระทรวงดีอีเป็นหนึ่งในโครงการที่ถูกฝ่ายค้านตั้งข้อสังเกตอย่างต่อเนื่อง ทั้งเรื่องวงเงินงบประมาณ กระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง เงื่อนไข TOR และความเหมาะสมของรูปแบบการประชาสัมพันธ์ โดยรักชนกย้ำว่า ประเด็นสำคัญขณะนี้ไม่ใช่การปรับปรุงโครงการให้เดินหน้าต่อ แต่คือการตรวจสอบว่าควรยุติโครงการและนำงบประมาณไปใช้ในภารกิจอื่นที่จำเป็นกว่าหรือไม่
