ถอด 6 มุมมอง ‘ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล’ อ่านเกมเศรษฐกิจโลกและไทย ในวันที่ประเทศกำลังเปลี่ยนผ่านครั้งประวัติศาสตร์

ในห้วงเวลาที่บรรยากาศทางเศรษฐกิจทั่วโลกกำลังตกอยู่ในภาวะผันผวนและสับสน ตลาดหุ้นแกว่งตัวรุนแรง สินทรัพย์เสี่ยงเผชิญแรงขาย และภูมิรัฐศาสตร์โลกกำลังก้าวเข้าสู่หัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญ บทสนทนาแบบเปิดอกและเจาะลึกกับ ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล กรรมการรองผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกรุงเทพ จำกัด​ (มหาชน) ได้เพิ่มความกระจ่างให้กับภาพที่ยังคลุมเครือเหล่านั้น รวมถึงฉายสปอตไลต์ให้เห็นโครงสร้างที่แท้จริงของเศรษฐกิจไทยที่กำลังอยู่ในภาวะ ‘เปลี่ยนผ่านครั้งประวัติศาสตร์’

 

 

นี่คือ 6 ประเด็นหลัก ที่ THE STANDARD WEALTH สรุปจากมุมมองของดร.กอบศักดิ์

 

1. มายาคติการเลือกตั้งสหรัฐฯ อำนาจบริหารที่แท้จริงของทรัมป์ และเกมภูมิรัฐศาสตร์

 

เมื่อถูกถามถึงผลการเลือกตั้งสหรัฐฯ ที่หลายฝ่ายมองว่าโดนัลด์ ทรัมป์ และพรรครีพับลิกันอาจจะสะดุดขาตัวเองจนไม่สามารถขับเคลื่อนนโยบายตามที่ขู่ไว้ได้ ดร.กอบศักดิ์ กล่าวว่า “อย่าไปคาดหวังมากว่าเขาแพ้แล้วเขาจะทำอะไรไม่ได้”

 

ดร.กอบศักดิ์ อธิบายระบบการปกครองของสหรัฐฯ ซึ่งตั้งอยู่บนเสาหลัก 3 เสา ได้แก่ ประธานาธิบดี, สภาคองเกรส และศาลสูง สิ่งที่ทรัมป์อาจทำไม่ได้อย่างคล่องตัวหากขาดเสียงสนับสนุนในสภา คือการผลักดันพระราชบัญญัติใหม่ๆ หรือการแต่งตั้งตุลาการศาลสูงคนใหม่เข้ามาเสริม ทว่า ในส่วนของอำนาจบริหารประเทศ (Executive Powers) ประธานาธิบดีมีอำนาจเบ็ดเสร็จตั้งแต่ก้าวแรกที่เข้ารับตำแหน่ง

 

“ที่อเมริกาเขาแบ่งเป็น 3 เสา มีประธานาธิบดี รัฐสภา และศาล สิ่งที่ขาดไปถ้าแพ้สภาคืออำนาจทางกฎหมายและการแต่งตั้ง แต่ ‘อำนาจการบริหาร สั่งการต่างๆ’ คุณทรัมป์ยังมีเหมือนเดิมหมดเลย แล้วตอนนี้เขากำลังคิดว่าจะถล่มอิหร่านดีไหม… คำสั่งบริหาร (Executive Order) เรื่องปิดพรมแดน กฎหมายมาตรา 301 หรือมาตรา 232 เรื่องภาษี เขามีอำนาจเดิมอยู่แล้ว กฎหมายให้เขาหมดแล้ว ประธานาธิบดีมีอำนาจล้นฟ้าตั้งแต่วันแรก” ดร.กอบศักดิ์ กล่าว

 

ดร.กอบศักดิ์ หยิบยกประวัติศาสตร์การเมืองสหรัฐฯ สมัย บิล คลินตัน และ บารัก โอบามา มาเทียบเคียง ทั้งคู่ต่างสูญเสียเสียงในสภาช่วง 2 ปีสุดท้าย แต่ก็ไม่เคยมีสิ่งใดหยุดยั้งการใช้อำนาจบริหารของพวกเขาได้ ไม่ว่าจะเป็นการสั่งการปฏิบัติการทางทหารในต่างแดน หรือการขับเคลื่อนนโยบายตามอำเภอใจ

 

ขณะเดียวกัน เกมการเมืองภายในของพรรครีพับลิกันเองก็เริ่มเกิดรอยร้าว ทรัมป์เริ่มมองหาแพะรับบาปและพุ่งเป้าไปที่ตัวผู้สมัครที่พ่ายแพ้ ในขณะที่ดาวรุ่งอย่าง รอน ดีแซนทิส (Ron DeSantis) ผู้ว่าการรัฐฟลอริดา ซึ่งเป็นรัฐเดียวที่พรรครีพับลิกันกวาดชัยชนะขาดลอย กำลังก้าวขึ้นมาเป็นคู่แข่งเบอร์หนึ่งในการชิงตำแหน่งตัวแทนพรรคสำหรับการเลือกตั้งรอบถัดไป

 

ส่วนในเวทีโลก การเลือกตั้งรอบนี้เชื่อมโยงไปถึงสถานการณ์ในบราซิลและอิสราเอล ดร.กอบศักดิ์ ชี้ว่า นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล ซึ่งเป็นพันธมิตรคนสำคัญในการกดดันอิหร่าน ได้คะแนนเสียงไม่ถึงเกณฑ์เด็ดขาด จนต้องหันไปจับขั้วกับฝ่ายตรงข้าม ทำให้แผนการโจมตีอิหร่านอาจต้องชะลอลง แต่สำหรับตลาดโลก ความผันผวนยังคงมีอยู่เต็มพิกัด ทั้งราคาน้ำมันที่แกว่งตัวสูง สงครามการค้าที่ไม่มีวันจบ และสงครามเทคโนโลยีที่นับวันจะทวีความรุนแรง

 

2. ดัชนี MPI และ GDP ไทย และ มายาคติ ‘ต้นทุเรียนแก่’ กับการนับลูกบนต้นเดิม

 

หนึ่งในประเด็นที่คนในแวดวงเศรษฐกิจถกเถียงกันอย่างหนัก คือกรณีที่ภาครัฐปรับปรุงดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรม (MPI) เพื่อให้สะท้อนความเป็นจริง และอาจช่วยดันให้ตัวเลข GDP ของไทยขยับขึ้นมาดูดีที่ระดับ 2–2.5%

 

ดร.กอบศักดิ์ เล่าเบื้องหลังให้ฟังอย่างละเอียดว่า เดิมทีดัชนี MPI เคยจัดทำโดยธนาคารแห่งประเทศไทย ก่อนจะส่งมอบกลับไปให้กระทรวงอุตสาหกรรมดำเนินการ ซึ่งตลอดหลายปีที่ผ่านมา ข้อมูลพื้นฐานที่ใช้วัดผลผลิตยังคงอิงอยู่กับโครงสร้างอุตสาหกรรมเมื่อ 20 ปีก่อน และขาดการผนวกภาคเศรษฐกิจใหม่ๆ เข้าไป การปรับปรุงครั้งนี้ในเชิงเทคนิคถือเป็น ‘Fair Game’ เป็นเรื่องถูกต้องทางสถิติ

 

“เปรียบเหมือนตะกร้าเงินเฟ้อ ถ้าในตะกร้าไม่มีค่าโทรศัพท์ ไม่มีค่าคอมพิวเตอร์ เราก็จะไม่เห็นเงินเฟ้อที่แท้จริง ดัชนี MPI ก็เหมือนกัน มันต้องปรับให้ครอบคลุม… แต่ผมอยากจะเรียนทุกท่านว่า ต่อให้ตัวเลขปรับขึ้นมาเป็น 2.3% หรือ 2.5% มันก็โตได้แค่นั้น เพราะปัญหาคือเรายังอยู่บนฐานของอุตสาหกรรมเดิมๆ”

 

ดร.กอบศักดิ์ เปรียบเทียบภาพโครงสร้างเศรษฐกิจไทยกับ “ต้นทุเรียน” ไว้อย่างน่าสนใจว่า

 

“มันเหมือนต้นทุเรียน… ทุเรียน 6 ปีเริ่มออกดอกออกผล พอต้นมันแก่ มันก็ไม่ค่อยออกลูก พอถึงจุดหนึ่งเราต้องคิดว่าจะเปลี่ยนต้นไหม แต่ถ้าเรามัวแต่ไปตามนับลูกบนต้นเดิม ตรวจไม่ครบก็นับเพิ่ม นับไปนับมามันก็ได้ผลผลิตเท่าเดิม เพราะต้นมันแก่แล้ว เมืองไทยเป็นอย่างนั้นเลย เราใช้อุตสาหกรรมเดิมที่ได้มาจากญี่ปุ่นเมื่อ 30 ปีที่แล้ว โตชิบา ฮิตาชิ มาสด้า มิตซูบิชิ วันนี้พวกนี้หายไปเยอะแล้ว ญี่ปุ่นไปไม่ได้ เราก็ชะลอลงเรื่อยๆ”

 

ดร.กอบศักดิ์ เตือนว่า นักลงทุนต่างชาติไม่ได้สนใจว่าไส้ในทางสถิติจะปรับแก้อย่างไร เขามองเพียงแค่ตัวเลขพาดหัว (Headline GDP) หากเห็นไทยโตเพียง 2% ต่างชาติก็มองว่าไทยเป็นประเทศที่ไม่เติบโต

 

“มันเหมือนเราขับรถยนต์… เราเหยียบคันเร่งมิด แต่วิ่งได้แค่ 40 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ต่างชาติเขาก็เคาะหน้าปัดดูว่าเครื่องยนต์มีปัญหาหรือเปล่า ถ้าเราอยากเห็น GDP โต 3%, 4% หรือ 4.5% เราต้องสร้างของใหม่ ต้องปลูกต้นทุเรียนต้นใหม่ขึ้นมาทดแทน”

 

3. สัญญาณชีพใต้ผิวน้ำ: รถไฟขบวนแรกเริ่มออกจากชานชาลา

 

แม้ภาพรวมของคนในประเทศและธุรกิจ SME จะยังรู้สึกว่าเศรษฐกิจฝืดเคือง แต่ ดร.กอบศักดิ์ ชี้ให้เห็นข้อมูลเชิงลึกว่า หากเจาะดูข้อมูลสถิติเชิงลึกของธนาคารแห่งประเทศไทย จะพบ ‘สัญญาณการฟื้นตัว’ ที่น่าจับตาในกลุ่มเศรษฐกิจระดับบน

 

1. การส่งออกที่เติบโตอย่างมาก ตัวเลขส่งออกบางเดือนเริ่มขยายตัวแตะระดับ 20% ซึ่งเป็นตัวเลขการเติบโตระดับสูงที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนนับตั้งแต่วิกฤตต้มยำกุ้งปี 2540 โดยแรงขับเคลื่อนหลักมาจากสินค้ากลุ่มอิเล็กทรอนิกส์
2. ดัชนีการลงทุนภาคเอกชน (Private Investment Index – PII) ปรับตัวเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการนำเข้าเครื่องจักรและสินค้าทุนเพื่อเตรียมการผลิต
3. สินเชื่อธุรกิจขนาดใหญ่ (Corporate Loans) ขยายตัวเฉลี่ยถึง 6% สวนทางกับสินเชื่อรายย่อยและ SME ที่ยังติดลบหรือทรงตัว สะท้อนว่าบริษัทขนาดใหญ่เริ่มเบิกเงินกู้เพื่อนำไปลงทุนจริงในรอบวัฏจักรการลงทุนใหม่ (Investment Cycle)

 

“เศรษฐกิจไทยตอนนี้เป็นเหมือน K-Shape ที่กำลังขับเคลื่อนจากขาบน รถไฟมันต้องมีหัวรถจักร และหัวรถจักรได้ออกจากชานชาลาเรียบร้อยแล้ว มันจะค่อยๆ ลากโบกี้อื่นๆ ตามไป แต่จะบอกให้ทุกคนออกพร้อมกันทันทีมันเป็นไปไม่ได้ มันต้องใช้เวลาอีกสัก 2–3 ปีในการก่อสร้างโรงงานและเริ่มผลิตจริง”

 

4. New S-Curve ตัวจริง เมื่อหุ่นยนต์คือ ‘รถยนต์เดินได้’

 

เมื่อถามถึงอุตสาหกรรมเป้าหมายที่จะมาเป็น ‘ต้นทุเรียนต้นใหม่’ ให้กับเศรษฐกิจไทย ดร.กอบศักดิ์ ชี้ว่า ปัจจุบันไทยกำลังก้าวขึ้นสู่กลุ่มท็อป 5 ของโลกในอุตสาหกรรม ‘แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ (PCB)’ จากการย้ายฐานการผลิตของไต้หวันและจีน แต่คลื่นลูกใหม่ที่ใหญ่กว่าและไทยมีแต้มต่อทางยุทธศาสตร์สูงมาก คือ ‘อุตสาหกรรมชิ้นส่วนหุ่นยนต์ (Robotics Parts)’

 

“ลองไปดูหุ่นยนต์ ข้างในมันคืออะไรบ้าง มันคือลูกปืน ฟันเฟือง ไฮดรอลิก สายไฟฟ้า ทุกอย่างคือสิ่งที่ไทยทำในอุตสาหกรรมรถยนต์หมด อุตสาหกรรมยานยนต์เดิมของเรากำลังกลัวว่าจะเจ๊งเพราะรถ EV ใช้ชิ้นส่วนน้อยลง แต่ทั้งหมดนี้มันย้ายไปอยู่ใน Supply Chain ของหุ่นยนต์ได้ หุ่นยนต์ก็คือรถยนต์เดินได้ดีๆ นี่เอง”

 

ดร.กอบศักดิ์ ขยายความว่า ในช่วง 10 ปีข้างหน้า โลกจะมีหุ่นยนต์เพิ่มขึ้นถึงระดับ ‘พันล้านตัว’ ทั้งหุ่นยนต์แขนกลอุตสาหกรรม, หุ่นยนต์สี่ขา และหุ่นยนต์เสมือนมนุษย์ (Humanoid) วันนี้พัฒนาการของหุ่นยนต์มาถึงจุดเปลี่ยนผ่านที่เทคโนโลยีสุกงอม เหมือนวันที่ iPhone เข้ามาเปลี่ยนโลก

 

ปัจจุบัน สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ได้ให้สิทธิประโยชน์กับบริษัทผู้ผลิตหุ่นยนต์ระดับโลกเข้ามาตั้งฐานในไทยแล้วหลายราย และซัพพลายเออร์ชิ้นส่วนยานยนต์ของไทยก็เริ่มเข้าไปเจรจาเพื่อปรับไลน์การผลิตมาป้อนชิ้นส่วนหุ่นยนต์

 

“ตอนแรกๆ เขาเข้ามา โรงงานซัพพลายเออร์ไทยยังไม่พร้อม เขาก็นำเข้าชิ้นส่วนเข้ามา แต่พอนานเข้า การนำเข้ามันแพง สุดท้ายเขาก็ต้องหันมาพึ่งพาซัพพลายเออร์คนไทย โรงงานผลิตรถยนต์ EV ในไทยตอนนี้ คนงาน 2,500 คน เป็นคนไทยถึง 95% อุตสาหกรรมหุ่นยนต์ก็จะเป็นแบบเดียวกัน”

 

5. พายุไซเบอร์, ดาบสองคมของ Data Center และอนาคต AI

 

ในมิติด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ดร.กอบศักดิ์ เตือนถึงความเสี่ยงใหญ่เรื่อง Cybersecurity โดยเล่าถึงภัยคุกคามรูปแบบใหม่ที่โจมตีผ่านอุปกรณ์เชื่อมต่ออย่างระบบ Smart Freezers หรือระบบตู้แช่อัจฉริยะ ซึ่งแฮกเกอร์ใช้เป็นช่องโหว่ในการเจาะเข้าสู่ระบบหลักเพื่อเรียกค่าไถ่

 

“ขโมยเดี๋ยวนี้เขาไม่ได้ขี่มอเตอร์ไซค์มาปล้นแบงก์แล้ว แต่เขานั่งอยู่บนอวกาศ ใช้ AI หาจุดอ่อนในระบบ เจาะเข้ามาเร็วกว่าเดิมมหาศาล ระบบความปลอดภัยขององค์กรตอนนี้สร้างกำแพงตามไม่ทัน”

 

สำหรับกระแสการลงทุน ‘Data Center’ ในไทย ดร.กอบศักดิ์ มองว่าเป็น ‘ดาบสองคม’ ในระยะแรก เพราะศูนย์ข้อมูลเหล่านี้กินไฟมหาศาล ใช้น้ำหล่อเย็นปริมาณสูง และปล่อยความร้อนสู่สิ่งแวดล้อม

 

อย่างไรก็ตาม ในอีก 3-5 ปีข้างหน้า วิวัฒนาการของชิปและสถาปัตยกรรมระบบจะทำให้ Data Center กินไฟและน้ำน้อยลงอย่างมาก ทางออกของไทยจึงไม่ใช่การปฏิเสธ แต่คือการตั้งเงื่อนไขเชิงยุทธศาสตร์ ให้บริษัทเทคโนโลยีระดับโลกที่เข้ามาตั้งฐาน ต้องจ่ายค่าไฟในราคาที่สะท้อนต้นทุนจริง และต้องสร้างคุณค่ากลับคืนสู่ระบบนิเวศของไทย เช่น การสร้างเครือข่าย AI Research และการถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แก่คนไทย

 

ส่วนเรื่องพัฒนาการของ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ดร.กอบศักดิ์ มองว่า AI ในปัจจุบันพัฒนาไปเร็วมากจนถึงระดับที่สามารถไขโจทย์คณิตศาสตร์ระดับทฤษฎีที่มนุษย์ใช้เวลาคิดเป็นร้อยปีได้สำเร็จ และโมเดลใหม่ๆ ทยอยเปิดตัวทุกๆ 10 วัน

 

“ใครที่คิดว่า AGI (Artificial General Intelligence) จะยังไม่เกิด หรือต้องรออีก 5 ปี ผมคิดว่ามันอาจจะเกิดขึ้นมาแล้ว และกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว AI ไม่ใช่เรื่องหลอกลวง แต่มันกำลังเปลี่ยนโลกจริงๆ”

 

6. ยุทธศาสตร์ ‘วางตัวเป็นกลาง’ เสน่ห์ที่แท้จริงของสยามประเทศ

 

ท่ามกลางมรสุมความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ระหว่างมหาอำนาจ ดร.กอบศักดิ์ ทิ้งท้ายถึงจุดยืนสำคัญที่สุดที่ประเทศไทยต้องยึดถือไว้อย่างมั่นคง คือ วางตัวเป็นกลาง

 

“ขออย่างเดียวว่า เมืองไทยต้องพูดอยู่คำเดียว เจอใครก็บอกเขาไปเลยว่า ‘ฉันจะเป็นกลาง’ แม้ว่าวันหนึ่งเราอาจจะเป็นกลางไม่ได้ แต่วันนี้ต้องบอกว่าขอเป็นกลางไว้ก่อน ดูตัวอย่างประเทศยูเครน มีฐานทัพกี่ประเภท ตอนตั้งบอกรักกัน พอมีปัญหากลายเป็นเป้าถล่ม”

 

ความได้เปรียบที่แท้จริงของไทยในสายตานักลงทุนต่างชาติ ไม่ใช่เพียงโครงสร้างพื้นฐานหรือสิทธิประโยชน์บีโอไอ แต่คือ ‘ความเป็นมิตรกับทุกฝ่าย’

 

• สหรัฐฯ และยุโรป ยินดีที่จะเข้ามาลงทุน
• จีน มองไทยเป็นฐานการผลิตที่ปลอดภัยจากการถูกกีดกันทางการค้า
• ไต้หวัน ยินดีที่จะย้ายห่วงโซ่อุปทานขั้นสูงเข้ามา

 

นอกจากนี้ ดร.กอบศักดิ์ เสนอแนะว่า ไทยต้องกล้าที่จะเปิดประเทศเพื่อดึงดูดสถาบันวิจัยชั้นนำและบุคลากรระดับมันสมองจากทั่วโลกเข้ามาตั้งศูนย์วิจัยร่วม

 

“หัวเว่ยบริษัทเดียวมีนักวิจัย 100,000 คน ประเทศไทยทั้งประเทศมีนักวิจัยอยู่ไม่กี่พันคน เราจะเอาคนไม่กี่พันไปสู้กับคนเป็นแสนได้อย่างไร มหาวิทยาลัยไทยปรับตัวไม่ทันหรอกครับ สิ่งที่ต้องทำคือ ‘เปิดประเทศ’ ดึงมหาวิทยาลัยระดับโลก ดึงศูนย์วิจัยระดับโลกเข้ามาตั้งในไทย สร้างระบบนิเวศนวัตกรรมขึ้นมา”

 

ภาพสะท้อนจาก ดร.กอบศักดิ์ ทำให้เราเห็นความจริง 2 ด้านอย่างชัดเจน

 

ด้านหนึ่งคือ ความเปราะบางของโครงสร้างเศรษฐกิจเดิม ที่ต่อให้แต่งตัวเลข GDP ผ่านการปรับดัชนีทางสถิติให้ดูดีเพียงใด ก็ไม่อาจหลอกความจริงที่ว่า ‘ต้นทุเรียนเดิมกำลังจะตายลง’ ได้

 

แต่อีกด้านหนึ่งคือ แสงสว่างที่ปลายอุโมงค์ จากการลงทุนในกลุ่ม New S-Curve ตัวจริงอย่าง PCB, ชิ้นส่วนหุ่นยนต์ และระบบอัตโนมัติ ที่กำลังตั้งไข่อย่างเงียบๆ ใต้ผิวน้ำ

 

ระยะเวลา 2-3 ปีข้างหน้า คือช่วงเวลาแห่งการสร้างและการเปลี่ยนผ่านที่ต้องใช้ความอดทนอย่างมาก หากภาครัฐและภาคเอกชนไทยร่วมมือกันรดน้ำพรวนดิน ‘ต้นทุเรียนต้นใหม่’ อย่างถูกจุด พร้อมกับรักษาจุดยืนความเป็นกลางในเวทีโลกไว้ให้มั่น ประเทศไทยจะไม่เพียงรอดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง แต่จะสามารถก้าวขึ้นมาเป็นศูนย์กลางเทคโนโลยีแห่งใหม่ของภูมิภาคได้อย่างแท้จริง