ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แรงงานต่างชาติกลายเป็นกำลังสำคัญของเครือร้านสะดวกซื้อญี่ปุ่นรายใหญ่หลายแบรนด์ เริ่มตั้งแต่ 7‑Eleven, Lawson และ FamilyMart โดยในปี 2025 พนักงานพาร์ตไทม์รวมกันของเครือเหล่านี้มีประมาณ 8 แสนคน ซึ่งในจำนวนนี้กว่า 1.1 แสนคนเป็นแรงงานต่างชาติ
ผู้บริหารฝ่ายสรรหาและหัวหน้าฝึกอบรม กล่าวว่า นอกจากจำนวนแรงงานต่างชาติจะเพิ่มขึ้นแล้ว คุณภาพการทำงานก็สูงกว่าที่คาด หลายคนสามารถสื่อสารกับลูกค้าญี่ปุ่นได้สุภาพและรวดเร็ว และสามารถรักษามาตรฐานการบริการของร้านได้ดี
แต่อีกด้านหนึ่งงานในร้านสะดวกซื้อมีความหลากหลายและท้าทายมาก พนักงานต้องทำงานตลอด 24 ชั่วโมง และต้องคอยรับมือเหตุฉุกเฉิน และคอยตอบโต้ลูกค้าที่ไม่พอใจ โดยเฉพาะกะดึกที่มักมีพนักงานคนเดียวในร้าน ทำหน้าที่รับชำระเงิน, เตรียมอาหารสำเร็จรูป, จัดการพัสดุ, ทำความสะอาดและดูแลความเรียบร้อยของร้าน พนักงานจึงต้องฝึกทั้งทักษะปฏิบัติและทำความเข้าใจวิธีการทำงานในแบบญี่ปุ่น
เพื่อช่วยลดช่องว่างด้านภาษาและความแตกต่างทางวัฒนธรรม บริษัทใหญ่ๆ จึงนำเทคโนโลยีและสื่อการสอนหลายภาษาเข้ามาใช้ ยกตัวอย่างเด่นๆ คือ Lawson ตั้งแต่มีนาคมที่ผ่านมาได้เปิดระบบฝึกอบรมแบบ VR ซึ่งจำลองสถานการณ์การทำงานกว่า 300 กรณีและรองรับได้ถึง 13 ภาษา ระบบนี้ช่วยให้พนักงานฝึกตอบเหตุการณ์จริงในสภาพแวดล้อมเสมือนจริง ทำให้ลดความเสี่ยงจากการฝึกในร้านจริง และเร่งให้พนักงานคุ้นเคยกับมาตรฐานการบริการ
Lawson รายงานว่าพนักงานพาร์ตไทม์ที่มีประมาณ 1.8 แสนคน โดยแรงงานต่างชาติมากกว่า 3.1 หมื่นคน ราว 17% มาจากประเทศในเอเชียใต้ เช่น เนปาล บังกลาเทศ และ ศรีลังกา อีกส่วนหนึ่งเป็นนักเรียนต่างชาติที่ทำงานไม่เกิน 28 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
และเพื่อส่งเสริมทักษะให้พนักงาน Lawson จึงพัฒนาแอปภายในที่มีพจนานุกรม 9 ภาษา และคู่มือย่อสำหรับการอบรมพื้นฐานที่ใช้เวลาเรียนราว 15 ชั่วโมง คู่มือนี้ใช้แนวคิด ‘yasashii nihongo’ หรือภาษาญี่ปุ่นแบบง่าย เพื่อช่วยให้การสื่อสารในเหตุฉุกเฉินและการบริการสาธารณะชัดเจนขึ้น
ขณะที่ FamilyMart ก็มีการมอบรางวัลเป็นแรงจูงใจให้แรงงานต่างชาติเพิ่มทักษะด้านภาษาและการบริการ เพราะนอกจากภาษาแล้ว วัฒนธรรมการบริการและมารยาทก็สำคัญ เช่น วิธีต้อนรับลูกค้า, การเตรียมอาหาร, หรือลักษณะการใช้ภาชนะและอุปกรณ์ มักเป็นเรื่องละเอียดอ่อนที่ต้องฝึกฝนและอธิบายอย่างระมัดระวัง ดังนั้นการสอนเชิงปฏิบัติและการใช้ตัวอย่างจริงจึงสำคัญมาก
นอกจากนี้ ผู้ประกอบการยังขอให้รัฐพิจารณารวมแรงงานร้านสะดวกซื้อไว้ในหมวด ‘Special Skilled Workers’ เพื่อเปิดโอกาสให้แรงงานเหล่านี้ทำงานระยะยาวและสามารถก้าวขึ้นเป็นผู้จัดการร้านได้ หากสอบข้อกำหนดและได้รับวีซ่าในหมวดนี้ จะช่วยสร้างเส้นทางอาชีพที่ชัดเจนและลดการขาดแคลนแรงงานระยะยาว
ฝ่ายประชาสัมพันธ์มองว่า แรงงานต่างชาติจำนวนมากถือว่างานร้านสะดวกซื้อเป็นประตูสู่การทำงานครั้งแรกในญี่ปุ่น หากมีการปรับนโยบายด้านวีซ่าและพัฒนาระบบฝึกอบรมอย่างต่อเนื่อง แรงงานกลุ่มนี้มีศักยภาพจะกลายเป็นกำลังสำคัญที่เปลี่ยนโครงสร้างตลาดแรงงานของร้านสะดวกซื้อในระยะยาว
ภาพ: VTT Studio/ Shutterstock
อ้างอิง:
