เปิด ช่องแคบฮอร์มุซ สัญญาณบวกของโลก สงครามอิหร่านใกล้จบจริงหรือไม่

สถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญ หลัง อับบาส อารักชี รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศอิหร่านโพสต์ข้อความบน X ว่า เตหะรานจะเปิดช่องแคบฮอร์มุซให้เรือพาณิชย์ผ่านได้ตามปกติ ภายใต้กรอบเวลาข้อตกลงหยุดยิงของอิสราเอล-เลบานอน 10 วันเต็ม

ประเด็นสำคัญ

เปิดช่องแคบฮอร์มุซแล้ว ใช้งานได้จริงหรือไม่
ทรัมป์อ้างสงครามอิหร่าน-เลบานอนใกล้ยุติ
จับตามอง ข้อตกลงสันติภาพสหรัฐฯ-อิหร่าน เป็นไปได้แค่ไหน

ขณะที่ต่อมา โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาออกมาอ้างว่า สงครามครั้งนี้ใกล้ยุติแล้ว เพราะอิหร่านยอมจำนนต่อข้อเรียกร้องทุกประการ ไม่ว่าจะเป็นการเปิดช่องแคบฮอร์มุซถาวร และการยุติโครงการนิวเคลียร์อย่างไม่มีกำหนด

คำถามที่ตามมา คือ สงครามอิหร่านใกล้ยุติจริงหรือไม่? THE STANDARD รวบรวมข้อมูลและสรุปสิ่งที่เรารู้จากสถานการณ์ในขณะนี้

เปิดช่องแคบฮอร์มุซแล้ว ใช้งานได้จริงหรือไม่

เมื่อวานนี้ (17 เมษายน) รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศอิหร่านโพสต์ข้อความบน X ว่า อิหร่านจะเปิดช่องแคบฮอร์มุซให้เรือพาณิชย์ทุกประเภทสัญจรตามปกติ ตามเงื่อนเวลาข้อตกลงหยุดยิงของอิสราเอล-เลบานอน 10 วัน โดยการใช้เส้นทางต้องประสานกับองค์การท่าเรือและกิจการทางทะเลของเตหะราน

ขณะที่ในเวลาต่อมา ทรัมป์โพสต์ข้อความบน Truth Social ว่า อิหร่านจะไม่ปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกต่อไป ถือเป็นวันที่ดีสำหรับโลก แต่สหรัฐฯ ยังคงจะปิดล้อมเรือต่างๆ ที่พยายามเดินทางไปท่าเรือของอิหร่าน โดยเงื่อนไขดังกล่าวจะมีผลบังคับใช้จนกว่าข้อตกลงหยุดยิงจะบรรลุสมบูรณ์

อย่างไรก็ดี โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภาอิหร่านออกมาเตือนว่า ช่องแคบฮอร์มุซจะยัง ‘ไม่เปิดถาวร’ หากสหรัฐฯ ยังดำเนินปฏิบัติการปิดล้อมอยู่ โดยการที่ช่องแคบจะเปิดหรือปิดจะถูกกำหนดจากสถานการณ์ในสนามรบ ไม่ใช่โซเชียลมีเดีย

อนึ่ง กาลิบาฟระบุเงื่อนไขการเดินเรือในฮอร์มุซว่า เรือทุกลำจะต้องประสานงานกับกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ถือเป็นเงื่อนไขที่ไม่เคยมีมาก่อนสงคราม ขณะที่กระทรวงกลาโหมอิหร่านยังแถลงผ่านโทรทัศน์รัฐบาลว่า เรือทหารและเรือที่มีความเชื่อมโยงกับ ‘กองกำลังศัตรู’ หรือ สหรัฐฯ และอิสราเอล ยังคงไม่ได้รับอนุญาตให้ผ่านโดยเด็ดขาด

ทั้งนี้ Kpler บริษัทวิเคราะห์ข้อมูลรายงานสถานการณ์ล่าสุดจากช่องแคบฮอร์มุซว่า เวลา 01.00 น. ของวันนี้ (18 เมษายน) มีเพียงเรือพาณิชย์ 8 ลำที่ผ่านฮอร์มุซได้สำเร็จ เทียบกับ 5 ลำในวันก่อนหน้า เพราะตลาดยังระมัดระวังและจับตาดูท่าทีสถานการณ์อยู่ พร้อมย้ำว่า การกลับเข้าสู่ภาวะปกติและการรื้อฟื้นความเชื่อมั่นต้องใช้เวลาหลายเดือน

ขณะเดียวกัน CBC ยังรายงานในทิศทางเดียวกันว่า หลังจากอิหร่านประกาศเปิดฮอร์มุซ กลุ่มเรือ 20 ลำ ทั้งเรือคอนเทนเนอร์ เรือบรรทุกสินค้า และเรือบรรทุกน้ำมัน พยายามมุ่งหน้าจากอ่าวเปอร์เซียไปช่องแคบฮอร์มุซ แต่ส่วนใหญ่ตัดสินใจหันหลังกลับโดยไม่ทราบสาเหตุ

อย่างไรก็ดี ในวันที่ 18 เมษายน เวลา 10.33 น. ตามเวลาประเทศไทย Al Jazeera รายงานว่า มีเรือสัญจรผ่านฮอร์มุซสำเร็จ คือ เรือสำราญ Celestyal Discovery ที่จดทะเบียนในมอลตา หลังจอดเทียบท่าดูไบเป็นเวลา 47 วัน ถือเป็นเรือโดยสารลำแรกที่แล่นผ่านช่องแคบหลังเกิดสงครามตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์

ส่วนกองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) เปิดเผยว่า เรือพาณิชย์ที่พยายามเดินทางเข้าออกจากท่าเรือของอิหร่าน ได้ปฏิบัติตามคำสั่งของกองกำลังสหรัฐฯ รวมทั้งสิ้นเป็นเรือ 21 ลำที่ให้ความร่วมมือและเปลี่ยนเส้นทางตั้งแต่การปิดล้อมในวันที่ 13 เมษายนเป็นต้นมา

นอกจากนี้ ปัญหาสำคัญคือความปลอดภัยในการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซอย่าง ‘ทุ่นระเบิด’ โดย New York Times รายงานว่า อิหร่านไม่สามารถระบุตำแหน่งทุ่นระเบิดได้ทั้งหมด รวมถึงไม่มีขีดความสามารถเพียงพอที่จะกำจัด แม้ทรัมป์จะอ้างว่า เตหะรานกำลังกำจัด

คาดว่า ขณะนี้มีเรือเดินสมุทรติดค้างมากกว่า 1 พันลำในอ่าวเปอร์เซีย โดยอาจต้องใช้เวลาถึง 2 สัปดาห์เพื่อระบายเรือที่ตกค้าง หากช่องแคบฮอร์มุซเปิดอย่างเป็นทางการ

ทรัมป์อ้างสงครามอิหร่าน-เลบานอนใกล้ยุติ

ทรัมป์ให้สัมภาษณ์กับ Bloomberg และ Reuters ว่า การเจรจาสันติภาพกับอิหร่านจะจัดขึ้นในสุดสัปดาห์นี้ โดยสหรัฐฯ จะร่วมมือเพื่อนำแร่ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะกลับประเทศแบบสบายๆ ไม่รีบร้อน ขณะที่เตหะรานไม่ได้ให้ความเห็น แต่ยืนยันว่า สิทธิดังกล่าวเป็นเรื่องที่ละเมิดไม่ได้

ผู้นำสหรัฐฯ ยังอ้างว่า อิหร่านตกลงระงับโครงการนิวเคลียร์ไปอย่างไม่มีกำหนด และไม่รับเงินหรือทรัพย์สินที่ถูกอายัดไว้ พร้อมกับตอบคำถามว่า เงื่อนไขเรื่องสหรัฐฯ ซื้อยูเรเนียม 20 พันล้านดอลลาร์ไม่มีมูลความจริง และไม่มีการใช้เงินแลกเปลี่ยนกันและกัน

นอกจากนี้ ทรัมป์ยังโพสต์ใน Truth Social ว่า อิสราเอลจะยุติการโจมตีเลบานอน เพราะสหรัฐฯ เป็นฝ่ายสั่งห้ามโจมตี

อย่างไรก็ดี เบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอล ได้อัปโหลดวิดีโอลงใน YouTube ทางการ โดยประกาศว่า อิสราเอลยังทำภารกิจต่อสู้กับกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ไม่เสร็จสิ้น โดยต้องจัดการภัยคุกคามอย่างจรวดและโดรนอยู่

จับตามอง ข้อตกลงสันติภาพสหรัฐฯ-อิหร่าน เป็นไปได้แค่ไหน

Reuters ให้ข้อมูลว่า นักการทูตบางส่วนมองการเจรจาสันติภาพเพิ่มเติมที่ปากีสถานเป็นไปได้ยาก เนื่องจากข้อจำกัดด้านโลจิสติกส์ โดยแหล่งข่าวในอิสลามาบัดระบุว่า การประชุมครั้งนี้อาจทำให้เกิด ‘บันทึกความเข้าใจ’ (MoU) ตามด้วยข้อตกลงสันติภาพที่กินเวลา 60 วันมากกว่า

เจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่านระบุว่า ข้อตกลงส่วนหนึ่ง คือ การปลดอายัดทรัพย์สินของเตหะรานมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ที่ถูกสหรัฐฯ ยึดไว้ ขณะที่ทรัมป์มักย้ำว่า ข้อตกลงสันติภาพคือ ‘ดีล’ และ ‘ธุรกรรม’ มากกว่า

ส่วนประเด็นที่ยังค้างคาอย่างการระงับนิวเคลียร์ หลังสหรัฐฯ เสนอให้อิหร่านหยุดพัฒนาเป็นเวลา 20 ปี แต่เตหะรานไม่เห็นด้วยและยื่นข้อเสนอกลับ คือ 3-5 ปี โดยแหล่งข่าวของ Reuters ระบุว่า มีสัญญาณที่ทั้ง 2 ประเทศกำลังประนีประนอม และอาจนำไปสู่การเคลื่อนย้ายยูเรเนียมสะสมบางส่วน

ปัจจุบัน เอบราฮิม เรซาอี โฆษกคณะกรรมการความมั่นคงแห่งชาติของอิหร่าน ให้สัมภาษณ์กับ Al Jazeera ว่า อิหร่านจะเก็บค่าธรรมเนียมการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซในรูปแบบใหม่ ซึ่งรัฐสภากำลังร่างกฎหมาย พร้อมปฏิเสธไม่ให้เรือรบของศัตรูผ่านเด็ดขาด อีกทั้งยังย้ำว่า จะไม่ยอมรับการขนย้ายยูเรเนียมเสริมสมรรถนะออกนอกประเทศ

อนึ่ง อาบาส อัสลานี นักวิชาการอาวุโสจากศูนย์ตะวันออกกลางศึกษาเชิงกลยุทธ์ในเตหะรานประเมินสถานการณ์ล่าสุดกับ Al Jazeera ว่า แม้ทรัมป์จะส่งสัญญาณว่า การเจรจารอบใหม่ใกล้จะเกิดขึ้น แต่มุมมองจากฝั่งอิหร่านเห็นว่า การพูดคุยจะไม่ใช่การสรุปข้อตกลงขั้นสุดท้าย แต่เป็นการหารือเรื่องกรอบการทำงาน

“นี่คือกรอบการทำงานที่เป็นความเข้าใจเบื้องต้นในส่วนร่างของการหารือ ซึ่งหมายความว่า รายละเอียดต่างๆ จะต้องถูกเจรจาในภายหลัง” อัสลานีกล่าว พร้อมเสริมว่า ในขณะนี้ยังไม่มีการยืนยันจากฝั่งอิหร่านเกี่ยวกับการเจรจารอบสองในอีกไม่กี่วันข้างหน้า

อย่างไรก็ตาม การเจรจายังมีโอกาสเป็นไปได้ เนื่องจากสหรัฐฯ และอิหร่าน ต่างเห็นภาพชัดเจนแล้วว่า จุดยืนและเส้นตายของแต่ละฝ่ายอยู่ที่ตรงไหน รวมถึงประเด็นใดที่ทั้งสองฝ่ายเชื่อว่า จะสามารถหาข้อยุติร่วมกันได้

ภาพ: Dado Ruvic / Reuters

อ้างอิง: