จากเวมบันยามาสู่แถวหน้าของโลก – อะไรคือสิ่งที่ทำให้บาสฯ ฝรั่งเศสมองไปไกลถึงการโค่นสหรัฐฯ

หากพูดถึงบาสเกตบอลฝรั่งเศสในวันนี้ ชื่อของ วิคเตอร์ เวมบันยามา มักเป็นชื่อแรกที่ผู้คนนึกถึง นักบาสเกตบอลร่างยักษ์ผู้มีทักษะเกินกว่าขนาดตัว กำลังกลายเป็นหนึ่งในผู้เล่นที่โดดเด่นที่สุดของ NBA และเป็นภาพแทนของความทะเยอทะยานครั้งใหม่ของวงการบาสเกตบอลฝรั่งเศส

 

 

แต่หากมองให้ลึกลงไป เวมบันยามาไม่ใช่เรื่องราวทั้งหมด เขาเป็นเพียงยอดพีระมิดของระบบพัฒนานักกีฬาที่กำลังผลิตผู้เล่นระดับสูงออกมาอย่างต่อเนื่อง

 

ในช่วงปลายปี 2020 ทีมชาติฝรั่งเศส ไม่ได้อยู่ในอันดับ ท็อป 5 ของโลก จากการจัดอันดับของสหพันธ์บาสเกตบอลโลก หรือ FIBA แต่ในการจัดอันดับครั้งล่าสุด พวกเขารั้งในอันดับที่ 3 เป็นรองแค่ สหรัฐอเมริกา และเยอรมนี เพียง 2 ชาติเท่านั้น

 

แถมก่อนเปิดฤดูกาล NBA ครั้งล่าสุด มีนักบาสเกตบอลชาวฝรั่งเศสถึง 17 คนอยู่ในบัญชีรายชื่อของทีมในลีก ขณะที่ตลอดการดราฟต์ 10 ครั้งที่ผ่านมา มีผู้เล่นฝรั่งเศสได้รับเลือกถึง 27 คน โดย 7 คนติดอันดับ Top 10 และมี 2 คนที่ถูกเลือกเป็นอันดับหนึ่ง

 

ด้วยตัวเลขทั้งหมดด้านบนคงพูดได้เต็มปากว่า มันไม่ใช่ความบังเอิญ และยังไม่ใช่ความสำเร็จที่เกิดขึ้นจากนักกีฬารุ่นพิเศษเพียงรุ่นเดียว แต่มันสะท้อนถึงระบบที่กำลังทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ

 

คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่าฝรั่งเศสค้นพบเวมบันยามาได้อย่างไร แต่คือประเทศนี้สร้างกระบวนการที่ทำให้มีผู้เล่นระดับสูงเกิดขึ้นได้อย่างไร

 

จากประเทศที่หวังผ่านรอบก่อนรองฯ สู่ชาติที่มองไกลถึงแชมป์

 

สตานีสลาส์ อาค์การ์ ผู้รับผิดชอบด้านการค้นหาพรสวรรค์ของสหพันธ์บาสเกตบอลฝรั่งเศส หรือ FFBB อธิบายว่า การเติบโตของบาสเกตบอลฝรั่งเศสไม่ได้เกิดจากการปฏิวัติระบบครั้งใหญ่ หากเป็นการพัฒนาต่อเนื่องผ่านการปรับปรุงจุดอ่อนทีละเรื่อง

 

เมื่อประมาณ 10 ปีก่อน วงการบาสเกตบอลฝรั่งเศสยังตั้งคำถามว่าจะผ่านเกมรอบก่อนรองชนะเลิศในทัวร์นาเมนต์ที่เดิมพันสูงได้อย่างไร แต่วันนี้โจทย์เปลี่ยนไปเป็นการรักษามาตรฐาน และก้าวต่อไปเพื่อคว้าเหรียญทองโอลิมปิกหรือแชมป์ระดับโลกให้ได้

 

หัวใจสำคัญคือการไม่ตื่นตระหนกเมื่อผลงานไม่เป็นไปตามเป้าหมาย และไม่หลงระเริงเมื่อประสบความสำเร็จ แต่ใช้ผลการแข่งขันเป็นข้อมูลกลับมาวิเคราะห์ว่าอะไรควรปรับปรุง ตั้งแต่การฝึกนักกีฬาวัยเยาว์ไปจนถึงทีมชาติชุดใหญ่

 

แนวคิดนี้อาจฟังดูเรียบง่าย แต่กลับต้องใช้เวลาและความอดทนเป็นอย่างมาก เพราะความสำเร็จในระดับสูงไม่ได้เกิดขึ้นจากการเร่งสร้างนักกีฬาหนึ่งรุ่น หากต้องสร้างระบบที่ทำงานได้กับนักกีฬาหลายรุ่นพร้อมกัน

 

หนึ่งในจุดแข็งของฝรั่งเศสคือโครงสร้างการทำงานที่เชื่อมโยงตั้งแต่ระดับท้องถิ่นไปจนถึงทีมชาติ ผ่านเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญและเจ้าหน้าที่ด้านเทคนิค ซึ่งมีอยู่ราว 250 คนกระจายตัวอยู่ทั่วประเทศ

 

เครือข่ายนี้มีหน้าที่ช่วยค้นหาและติดตามนักกีฬาที่มีศักยภาพ โดยไม่ได้มองแค่ผลงานในสนามระดับสโมสร แต่ยังเชื่อมโยงข้อมูลกับทีมชาติชุดเยาวชนและโครงการพัฒนานักกีฬาของสหพันธ์

 

ตั้งแต่ปี 2010 FFBB เริ่มจัดสัมมนาให้เจ้าหน้าที่เหล่านี้ควบคู่ไปกับการแข่งขันของทีมชาติเยาวชน เพื่อให้ทุกคนได้เห็นมาตรฐานการเล่นจริง เข้าใจความซับซ้อนทางแท็กติก และมีเกณฑ์ร่วมกันในการประเมินผู้เล่น

 

นี่คือวิธีทำให้คนที่ทำงานอยู่คนละพื้นที่มีความเข้าใจตรงกัน และทำให้ระบบค้นหานักกีฬาไม่ขึ้นอยู่กับสายตาของโค้ชหรือผู้ประเมินเพียงไม่กี่คน

 

วิทยาศาสตร์ช่วยมองเห็นอนาคต ไม่ใช่แค่เลือกคนที่เก่งที่สุดในวันนี้

 

การค้นหาพรสวรรค์ของฝรั่งเศสไม่ได้อาศัยเพียงประสบการณ์ของผู้ฝึกสอน แต่ยังนำวิทยาศาสตร์เข้ามาช่วยลดความคลาดเคลื่อนในการประเมินนักกีฬา

 

อาค์การ์ เล่าว่า เขาเคยประสานงานกับศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์แห่งชาติของฝรั่งเศส หรือ CNRS เพื่อพัฒนาเครื่องมือชื่อ Prédictaille ซึ่งสามารถประเมินส่วนสูงเมื่อเติบโตเต็มวัยของนักกีฬาชายและหญิงตั้งแต่อายุ 13 ปี โดยมีความคลาดเคลื่อนประมาณบวกลบ 2 เซนติเมตร

 

เหตุผลสำคัญคือส่วนสูงเป็นปัจจัยที่มีผลอย่างมากต่อบาสเกตบอลระดับสูง ยกเว้นตำแหน่งพอยต์การ์ด ขณะเดียวกัน นักกีฬาที่มีอายุเท่ากันอาจมีพัฒนาการทางร่างกายต่างกันมาก บางคนเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ไปไกลแล้ว ขณะที่บางคนยังมีโอกาสเติบโตอีกมาก

 

ดังนั้น การเลือกนักกีฬาที่เก่งที่สุดในวันนี้จึงไม่เท่ากับการเลือกคนที่จะเก่งที่สุดในอนาคต ระบบต้องมองไปข้างหน้า และใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่ตัดสินจากรูปร่างหรือผลงาน ณ เวลานั้นเพียงอย่างเดียว

 

ในช่วงต้นทศวรรษ 2000 ฝรั่งเศสยังมีข้อจำกัดเรื่องผู้เล่นตัวใหญ่และความแม่นยำในการยิงระยะไกล จนต้องปรับตำแหน่งผู้เล่นบางคนให้เล่นในตำแหน่งที่ไม่ตรงกับบทบาทตามธรรมชาติ

 

ฌอง ปิแอร์ เดอ วินเซนซี ผู้อำนวยการฝ่ายเทคนิคทีมชาติในเวลานั้น จึงริเริ่มโครงการ L’Avenir en Grand เพื่อพัฒนาผู้เล่นตัวใหญ่ พร้อมกับผลักดันการฝึกทักษะการยิงจากวงนอกอย่างจริงจัง

 

ผลลัพธ์คือฝรั่งเศสมีตัวเลือกผู้เล่นตำแหน่งวงในมากขึ้น และค่าเฉลี่ยส่วนสูงของนักกีฬาในทีมชาติเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันทักษะการยิงก็พัฒนาขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

 

อีกหนึ่งจุดเปลี่ยนคือการนำความเข้าใจเรื่อง Pick-and-Roll เข้ามาสอนอย่างเป็นระบบตั้งแต่ระดับเยาวชน รวมถึงการให้ความสำคัญกับการตัดสินใจในสนามมากขึ้น เพราะบาสเกตบอลสมัยใหม่ไม่ได้วัดกันเพียงความสามารถเฉพาะตัว แต่ยังอยู่ที่การอ่านเกมและเลือกวิธีเล่นให้เหมาะสมในแต่ละสถานการณ์

 

มากกว่าการฝึกหนัก คือการสร้างคนให้เติบโตอย่างถูกจังหวะ

 

สิ่งที่น่าสนใจในระบบฝรั่งเศสคือการไม่ได้มองนักกีฬาเป็นเพียงตัวเลขหรือทรัพยากรสำหรับทีมชาติ แต่ให้ความสำคัญกับครอบครัวและสภาพแวดล้อมที่ช่วยให้เด็กเติบโตได้อย่างมั่นคง

 

อาค์การ์ มองว่าการมีระบบพัฒนานักกีฬาสองเส้นทาง ทั้ง Pôle France ซึ่งเป็นโครงการพัฒนาผู้เล่นระดับสูงภายในทีมชาติ และระบบของสโมสรอาชีพ ซึ่งนั่นนับเป็นข้อได้เปรียบ เพราะช่วยเพิ่มโอกาสในการค้นพบผู้เล่นที่มีศักยภาพ และลดความเสี่ยงจากการประเมินพลาด

 

เขาย้ำว่าครอบครัวมีบทบาทสำคัญไม่แพ้โค้ช การแยกเด็กออกจากครอบครัวเร็วเกินไปอาจส่งผลเสียต่อพัฒนาการ ความมั่นคง และสภาพจิตใจ ขณะที่พ่อแม่ที่สนับสนุนอย่างเหมาะสมและอดทน จะช่วยให้เด็กพัฒนาตามลำดับขั้นโดยไม่ต้องเร่งข้ามกระบวนการ

 

นี่คืออีกด้านของการพัฒนานักกีฬา ที่ไม่ได้วัดกันด้วยจำนวนชั่วโมงฝึกซ้อม แต่รวมถึงการทำให้เด็กคนหนึ่งเติบโตเป็นมนุษย์ที่พร้อมรับมือกับการแข่งขันระดับสูงด้วย

 

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของระบบฝรั่งเศสก็มาพร้อมความท้าทายใหม่ เพราะนักกีฬาที่มีศักยภาพสูงจำนวนมากกำลังมุ่งหน้าไปสู่สหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะเมื่อ NCAA เปิดโอกาสให้นักกีฬามีรายได้จากชื่อเสียงและภาพลักษณ์ของตัวเอง

 

อาค์การ์ ยอมรับว่าเข้าใจความต้องการของนักกีฬารุ่นเยาว์ที่อยากสร้างความมั่นคงทางการเงิน แต่ในแง่พัฒนาการด้านกีฬาเขามองว่าการอยู่ในระบบสโมสรอาชีพของฝรั่งเศสอาจให้ประโยชน์มากกว่า เพราะนักกีฬาได้ฝึกซ้อมและลงแข่งขันต่อเนื่องตลอดฤดูกาล อีกทั้งยังมีโอกาสได้รับความไว้วางใจจากโค้ชอาชีพ

 

อีกประเด็นที่เขาตั้งคำถามคือการชดเชยให้สโมสรและทุกฝ่ายที่มีส่วนร่วมในการพัฒนานักกีฬา เพราะปัจจุบันผลตอบแทนส่วนใหญ่ตกอยู่กับสโมสรปลายทางก่อนเข้าสู่ NBA มากกว่าผู้ที่ร่วมสร้างนักกีฬามาตั้งแต่ต้น

 

หากต้องการให้ระบบนี้เติบโตอย่างยั่งยืน ทุกส่วนของห่วงโซ่การพัฒนาควรได้รับการยอมรับและชดเชยอย่างเหมาะสม

 

ฝรั่งเศสมีทีมชาติระดับโลก แต่ลีกภายในยังต้องไล่ตาม

 

แม้ทีมชาติฝรั่งเศสจะก้าวขึ้นมาเป็นคู่แข่งสำคัญของสหรัฐอเมริกา ทั้งในประเภทชายและหญิง แต่การแข่งขันระดับสโมสรภายในประเทศยังไม่สามารถเทียบชั้นลีกชั้นนำของยุโรปอย่างสเปน กรีซ หรือตุรกีได้

 

นักกีฬาฝรั่งเศสระดับท็อปจำนวนไม่น้อยยังเลือกไปเล่นในต่างประเทศหรือสหรัฐอเมริกา ที่ให้ทั้งการแข่งขันที่เข้มข้นและค่าแรงที่มากกว่า

 

โดยในทีมชาติฝรั่งเศสชุดคว้าเหรียญเงินโอลิมปิกครั้งล่าสุด มีเพียง นานโด เดอ โกโล และ มัตธิว สตราเซล ที่เล่นอยู่ในประเทศ ขณะที่ในระดับสโมสร ปารีส บาสเกตบอล และโมนาโก ก็เป็นแค่สองทีมที่มีผลงานโดดเด่นในช่วงหลังบนเวทียุโรป

 

อาค์การ์ มองว่าปัญหาสำคัญคือข้อจำกัดด้านการเงิน เพราะสโมสรฝรั่งเศสต้องดำเนินงานภายใต้ระบบควบคุมการเงินที่เข้มงวด ขณะที่บางประเทศยอมให้สโมสรมีภาระขาดทุนต่อเนื่องได้

 

อย่างไรก็ตาม เขายังมองเห็นข้อดีของลีกฝรั่งเศส นั่นคือการเปิดโอกาสให้ผู้เล่นท้องถิ่นและนักกีฬาดาวรุ่งได้ลงสนาม ซึ่งเป็นสิ่งที่หลายประเทศเพื่อนบ้านอาจทำได้ไม่เท่า

 

เวมบันยามาไม่ใช่จุดเริ่มต้น แต่เป็นหลักฐานว่าระบบกำลังเดินมาถูกทาง

 

อาค์การ์ ค้นพบเวมบันยามาตั้งแต่อายุ 10 ปี และเริ่มมั่นใจเมื่อเขาอายุ 13 ปีว่าเด็กคนนี้จะเป็นผู้เล่นที่แตกต่างจากคนอื่นอย่างสิ้นเชิง

 

แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ เขาไม่ได้มองเวมบันยามาเพียงจากส่วนสูงที่โดดเด่น หากเห็นความสามารถในการเรียนรู้ การอ่านสถานการณ์ และความเข้าใจเกมที่เกินวัย ครั้งหนึ่งเขาเคยใช้วิธีให้เวมบันยามานั่งลงที่เส้นโทษ แล้วให้ผู้เล่นตัวเล็กยืนเผชิญหน้า เพื่อให้เข้าใจว่าคู่แข่งรู้สึกอย่างไรเมื่อต้องเล่นกับคนที่สูงกว่า

 

เวมบันยามาเข้าใจโจทย์ทันที และเรียนรู้วิธีรักษาระยะห่างในการป้องกันเพื่อไม่ให้ผู้เล่นตัวเล็กใช้ความเร็วเอาชนะได้ง่าย ๆ

 

สำหรับเขาแล้วเวมบันยามาเป็นนักกีฬาที่มีความฉลาดหลายมิติ และมีศักยภาพที่จะเป็นผู้นำระดับประวัติศาสตร์ของทีมกีฬา แต่เป้าหมายของฝรั่งเศสไม่ได้หยุดอยู่ที่การสร้างนักกีฬาพิเศษเพียงคนเดียว

 

สิ่งที่สำคัญกว่าคือการเตรียมคนรุ่นต่อไปให้มีคุณภาพใกล้เคียงกัน และผลักดันทีมชาติชายหรือหญิงไปสู่แชมป์โลกหรือเหรียญทองโอลิมปิก ซึ่งยังเป็นความสำเร็จที่ฝรั่งเศสรอคอย

 

แต่ทุกวันนี้ บาสเกตบอลของฝรั่งเศสก็เดินทางมาได้ไกลมากพอ โดยที่ไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดนักกีฬาระดับปรากฏการณ์ขึ้นมาก่อน จึงจะกลายเป็นมหาอำนาจกีฬาได้

 

สิ่งที่ทำให้บาสเกตบอลฝรั่งเศสมีวันนี้ คือระบบที่มองเห็นพรสวรรค์ การพัฒนาอย่างถูกทาง และให้เวลากับกระบวนการนั้นมากพอ จนมันทำให้เกิดนักกีฬาที่วิเศษขึ้นมาได้

 

และวันหนึ่งนักกีฬาพิเศษอาจไม่ได้เป็นเรื่องบังเอิญอีกต่อไป แต่เป็นผลลัพธ์ของระบบที่ทำงานได้จริง

 

ภาพ: Gregory Shamus / Getty Images

 

อ้างอิง:

• https://frontofficesports.com/article/nbas-french-revolution-set-to-continue-with-2025-draft/
• https://www.newyorker.com/culture/the-lede/how-france-took-over-basketball
• https://twowayhoops.substack.com/p/france-basketball-talent-development
• https://www.fiba.basketball/en/ranking/men
• https://www.lemonde.fr/en/sports/article/2025/06/25/paris-basketball-crowned-french-champions-puts-capital-back-at-the-top_6742702_9.html