วัยรุ่น Gen Z ที่เพิ่งก้าวเข้าสู่โลกการทำงาน สิ่งที่ทำให้รู้สึกโตเป็นผู้ใหญ่จริงๆ คงจะต้องเป็นการต้องเสียภาษี ที่น่าสับสน ไม่มีในบทเรียน แต่ว่าต้องจ่ายจริง เงินลอยออกจากกระเป๋าจริงๆ
ประเด็นสำคัญ
หลายคนคิดว่ายังเงินเดือนยังไม่เยอะ หรือระบบภาษีซับซ้อนจนท้อไม่อยากทำความเข้าใจ แต่การรู้กติกาของภาษีตั้งแต่ต้น จะช่วยให้เราไม่ต้องเสียเงินโดยไม่จำเป็น เซฟเงินที่ต้องไปจ่ายภาษีเอาไปใช้อย่างอื่นได้อีกเพียบ
ใครที่ยังเป็นมือใหม่เรื่องภาษี ไม่รู้ว่าจะเริ่มตรงไหน ลองมาทำความเข้าใจวิธีเซฟภาษีฉบับ Gen Z ไปพร้อมกัน
1. ดูแหล่งรายได้ให้ถูกต้อง เพราะหักค่าลดหย่อนไม่เหมือนกัน
ยุคนี้คนรุ่นใหม่ไม่ได้มีรายได้ทางเดียว บางคนกลางวันทำงานประจำ กลางคืนสตรีมเกม หรือวันหยุดรับรีวิวสินค้า ซึ่งกรมสรรพากรแบ่งประเภทรายได้ (เงินได้พึงประเมิน) ไว้ต่างกัน และส่งผลโดยตรงต่อ ‘สิทธิการหักค่าใช้จ่าย’ ที่ไม่เหมือนกันเลย
- เงินเดือนประจำ 40(1) และ ฟรีแลนซ์ / รับจ้างทั่วไป 40(2): สองหมวดนี้สรรพากรให้หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ 50% แต่กำหนดเพดานสูงสุดไว้ที่ 100,000 บาท
- ขายของออนไลน์ / นายหน้า Affiliate / อินฟลูเอนเซอร์ (40(8)): สามารถเลือกหักค่าใช้จ่ายตามจริง (ต้องเก็บรวบรวมบิลและใบเสร็จทั้งหมด) หรือเลือกหักเหมา 60% แบบไม่ต้องมีบิลก็ได้
สิ่งที่ต้องระวัง: หากเราเป็นพนักงานประจำที่รับจ๊อบฟรีแลนซ์ไปด้วย รายได้หมวด 40(1) และ 40(2) ต้องแชร์โควตาหักค่าใช้จ่าย 100,000 บาทร่วมกัน แปลว่าถ้าฐานเงินเดือนเกิน 200,000 บาทต่อปี (ซึ่งหักโควตา 1 แสนบาทจนเต็มเพดานไปแล้ว) รายได้จากงานฟรีแลนซ์ที่เราทำเสริมมาตลอดทั้งปี จะไม่สามารถนำมาหักค่าใช้จ่ายเพื่อลดหย่อนได้อีก
และพิเศษสำหรับ คนค้าขายออนไลน์ เรายังมี ‘ภาษีครึ่งปี’ (ภ.ง.ด.94) นี่คือจุดที่คนรุ่นใหม่โดนค่าปรับกันเยอะที่สุด การยื่นภาษีไม่ได้มีแค่ช่วงต้นปี (ภ.ง.ด.90/91) เท่านั้น หากมีรายได้จากการรับเหมา ค้าขาย หรือขายของออนไลน์ (รายได้ประเภท 40(5) – 40(8)) เกิน 60,000 บาทในช่วงเดือน มกราคม – มิถุนายน เรามีหน้าที่ต้องยื่นภาษีครึ่งปี (ภ.ง.ด.94) ภายในเดือนกันยายนด้วย หากลืมยื่น จะมีทั้งค่าปรับและเงินเพิ่ม
2. ไม่ต้องรีบซื้อลดหย่อน คำนวณให้ดีว่าต้องใช้แค่ไหน
ช่วงปลายปี หลายคนเข้าใจว่ามีรายได้ถึงเกณฑ์แล้วจะต้องเสียภาษีทันที และมักแพนิกรีบเอาเงินเก็บไปซื้อกองทุนลดหย่อนตามเพื่อน แต่ความจริงภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาคำนวณจาก เงินได้สุทธิ ไม่ใช่รายได้ทั้งหมดที่ได้รับ
ก่อนจะจ่ายเงินออกไป ให้คำนวณด้วยสูตรนี้ก่อน
(รายได้รวมตลอดปี) – (ค่าใช้จ่าย) – (ค่าลดหย่อน) = เงินได้สุทธิ
หลังจากนั้นจึงนำเงินได้สุทธิไปคำนวณตามอัตราภาษีแบบขั้นบันได ซึ่งสำหรับประเทศไทย เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับการยกเว้นภาษี แล้วส่วนที่เกินจะเริ่มเสียภาษีตามอัตราที่กำหนด ตั้งแต่ 5% ไปจนถึง 35%
นั่นเท่ากับว่า ถ้า ‘เงินได้สุทธิ’ คำนวณออกมาแล้วไม่เกิน 150,000 บาท = ไม่ต้องเสียภาษีเลย (0%)
ตัวอย่างจำลอง: มนุษย์เงินเดือนจบใหม่ รับฐานเงินเดือน 25,000 บาท (ไม่มีรายได้อื่น)
- รายได้ทั้งปี = 300,000 บาท
- หักค่าใช้จ่าย 50% (เพดานสูงสุด) = 100,000 บาท
- หักค่าลดหย่อนส่วนตัว = 60,000 บาท
- หักเงินสมทบประกันสังคม = 10,500 บาท เงินได้สุทธิ = 129,500 บาท
เมื่อเป็นแบบตัวอย่าง การซื้อประกันหรือกองทุนเพิ่มเติมเพียงเพื่อลดหย่อนภาษีจึงอาจไม่จำเป็น เพราะแม้จะมีสิทธิลดหย่อนเพิ่ม แต่ก็ไม่ได้ช่วยประหยัดภาษีในส่วนที่ไม่มีภาระภาษีอยู่แล้ว
เพราะฉะนั้น ก่อนตัดสินใจซื้อผลิตภัณฑ์ทางการเงินใดๆ ควรลองคำนวณภาษีของตัวเองก่อนเสมอ จะได้รู้ว่าจำเป็นต้องใช้สิทธิลดหย่อนเพิ่มเติมมากน้อยแค่ไหน
3. สำรวจไอเทมลดหย่อนฟรีที่มีอยู่ในมือ
ก่อนจะไปมองหาตัวช่วยลดหย่อนที่ต้องควักเงินซื้อเพิ่ม ลองกางลิสต์ดูก่อนว่าเรามีอะไรให้ใช้สิทธิ์บ้าง
- ค่าลดหย่อนส่วนตัว: ได้สิทธิ์ทันที 60,000 บาท แค่ยื่นภาษี
- เงินสมทบประกันสังคม: นำมาลดหย่อนได้ตามที่ถูกหักไปจริง
- กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (PVD): เงินที่บริษัทหักไปสมทบให้ทุกเดือน นำมาลดหย่อนได้ตามที่จ่ายจริงแต่ไม่เกินเพดานที่กำหนด
- ค่าลดหย่อนบิดามารดา: หากพ่อแม่อายุ 60 ปีขึ้นไป และมีรายได้ทั้งปีไม่เกิน 30,000 บาท นำมาลดหย่อนได้คนละ 30,000 บาท (แต่ลูกใช้สิทธิ์ได้แค่คนเดียว ต้องตกลงกับพี่น้องให้ดี)
- ค่าลดหย่อนพิเศษโครงการรัฐ: สำหรับ Gen Z ที่เป็นสายช้อป ให้จับตานโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจของรัฐบาลในแต่ละปีให้ดี เช่น โครงการ Easy E-Receipt หรือ ช้อปดีมีคืน มาลดหย่อนภาษีได้ตามเงื่อนไขของแต่ละปี
สิทธิเหล่านี้จะช่วยลดเงินได้สุทธิได้โดยไม่จำเป็นต้องจ่ายเงินซื้อผลิตภัณฑ์เพิ่มเติม ดังนั้นอย่าลืมตรวจสอบข้อมูลของตัวเองให้ครบก่อนวางแผนลดหย่อนภาษี
4. รู้ไหม? เสียภาษีไว้เกิน ขอคืนภาษีได้
อีกเรื่องที่มือใหม่หัดเสียภาษีควรรู้คือ การถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย ไม่ได้หมายความว่าเราจะต้องเสียภาษีจำนวนนั้นไปทั้งหมด เพราะเงินที่ถูกหักไว้ถือเป็นภาษีที่จ่ายล่วงหน้า ซึ่งเมื่อนำไปคำนวณภาษีตอนสิ้นปีแล้ว หากเราจ่ายไว้เกินกว่าภาษีที่ต้องเสีย ก็สามารถขอคืนภาษีส่วนต่างได้
ตัวอย่างเช่น ระหว่างปีบริษัทหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนของเราไว้แล้ว 3,000 บาท แต่เมื่อคำนวณรายได้ ค่าใช้จ่าย และค่าลดหย่อนทั้งหมดตอนสิ้นปี กลับพบว่าไม่มีภาษีที่ต้องชำระ เท่ากับว่าเรามีโอกาสขอคืนภาษีที่ถูกหักไว้ 3,000 บาทได้
เพราะฉะนั้น อย่าลืมจดบันทึกรายได้และเก็บเอกสารสำคัญให้ครบ ไม่ว่าจะเป็นหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) หลักฐานรายได้จากงานฟรีแลนซ์ เอกสารการลงทุน หรือใบรับรองการซื้อประกันต่างๆ เพราะข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้ตรวจสอบและใช้สิทธิได้อย่างถูกต้อง
สำหรับคนที่มีรายได้หลายช่องทาง ยิ่งควรเก็บหลักฐานให้เป็นระบบ เพราะอาจมีภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากผู้ว่าจ้างหลายราย ซึ่งสามารถนำมารวมคำนวณเป็นเครดิตภาษีตอนยื่นแบบได้ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
5. จัดลำดับการซื้อลดหย่อน และเตรียมเงินให้พร้อมก่อนตัดสินใจ
หากคำนวณแล้วพบว่าตัวเองยังมีภาษีที่ต้องจ่าย และต้องการลดหย่อนเพิ่มเติม ก็ควรเลือกผลิตภัณฑ์ทางการเงินให้เหมาะกับช่วงวัย รายได้ และเป้าหมายของตัวเอง
สำหรับชาว Gen Z ที่เพิ่งเริ่มทำงาน อาจเริ่มจากการสำรวจความเสี่ยงและความต้องการด้านความคุ้มครองของตัวเองก่อน เช่น หากยังไม่มีประกันสุขภาพและกังวลเรื่องค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล การเลือกซื้อประกันสุขภาพที่เหมาะสมกับงบประมาณก็อาจเป็นทางเลือกที่ดี เพราะนอกจากได้บริหารความเสี่ยงด้านสุขภาพ เบี้ยประกันที่เข้าเงื่อนไขยังสามารถนำมาใช้สิทธิลดหย่อนภาษีได้
ส่วนใครที่เริ่มมีเงินออมและต้องการลงทุนระยะยาว อาจศึกษากองทุนลดหย่อนภาษีแต่ต้องทำความเข้าใจเงื่อนไขการลงทุน ระยะเวลาถือครอง และข้อกำหนดในการขายคืนให้ครบ เพราะผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไม่ได้เหมาะกับทุกคน และอาจมีความเสี่ยงจากการลงทุนด้วย
- ThaiESG (กองทุนรวมไทยเพื่อความยั่งยืน): เหมาะกับ Gen Z มาก เพราะนอกจากจะนำมาลดหย่อนได้สูงสุด 300,000 บาทแล้ว ยังมีระยะเวลาถือครองที่สั้นเพียง 5 ปี (นับจากวันที่ซื้อ) เงินไม่จมนาน และได้ลงทุนในหุ้นหรือตราสารหนี้ไทย
- RMF (กองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ): อาจจะข้ามไปก่อนได้สำหรับวัยเพิ่งเริ่มทำงาน เพราะกติกาบังคับให้ถือยาวจนถึง ‘อายุ 55 ปีบริบูรณ์’ ซึ่งทำให้สภาพคล่องหายไปนานเกินไป เหมาะกับคนวัย 40+ ที่ฐานภาษีสูงๆ มากกว่า
ที่สำคัญ อย่าลืมประเมินความสามารถในการจ่ายของตัวเองก่อนซื้อ ไม่ควรนำเงินเก็บทั้งหมดไปซื้อลดหย่อนจนกระทบค่าใช้จ่ายประจำวันหรือเงินสำรองฉุกเฉิน เพราะเป้าหมายของการวางแผนภาษีคือการบริหารเงินให้คุ้มค่า ไม่ใช่การสร้างภาระทางการเงินเพิ่มขึ้น
การวางแผนภาษีนั้นเป็นเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม ยิ่งเป็น First Jobber แม้เงินจะไม่มาก แต่ยิ่งรู้เร็วก็ยิ่งดี โดยเริ่มจากการทำความเข้าใจแหล่งรายได้ คำนวณภาษีให้ถูกต้อง สำรวจสิทธิลดหย่อนที่มีอยู่ และค่อยพิจารณาซื้อผลิตภัณฑ์ทางการเงินเพิ่มเติมเมื่อจำเป็น
เพราะการประหยัดภาษีที่ดี คือการใช้สิทธิที่มีอยู่ให้ครบถ้วน จ่ายภาษีอย่างถูกต้อง และไม่ใช้เงินเกินความจำเป็นเพื่อช่วยให้ชาว Gen Z มีเงินเหลือไปสร้างเป้าหมายทางการเงินอื่นๆ ได้ต่อ
ภาพ: Anton Vierietin / Shutterstock
อ้างอิง:
