สงครามอิหร่าน ทุบสถิติโลก เสียน้ำมันมากสุดในประวัติศาสตร์ ผลกระทบอาจลากยาว 2 ปี

สงครามอิหร่านทำให้โลกสูญเสียน้ำมันดิบที่ยังไม่ได้ผลิตนับหมื่นล้านดอลลาร์ นักวิเคราะห์เตือน ผลกระทบจากวิกฤตครั้งนี้อาจส่งผลต่อเนื่องไปอีกหลายปี โดยชี้ว่า เป็นการหยุดชะงักของอุปทานพลังงานที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สมัยใหม่

ประเด็นสำคัญ

โลกสูญเสียน้ำมันดิบจากสงครามอิหร่านอย่างไร
สถานะช่องแคบฮอร์มุซทำบริษัทเดินเรือสับสน

ขณะที่ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านในการเจรจาสันติภาพ และสารที่ขัดแย้งกันในการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ กำลังส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมเดินเรือและพลังงานโลกครั้งใหญ่

โลกสูญเสียน้ำมันดิบจากสงครามอิหร่านอย่างไร

Kpler บริษัทผู้ให้บริการข้อมูลและการวิเคราะห์เผยกับ Reuters ว่า ตั้งแต่สงครามอิหร่านปะทุในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ปริมาณน้ำมันดิบและคอนเดนเสทหายไปถึง 500 ล้านบาร์เรล ในตลาดโลก ถือเป็นการหยุดชะงักของอุปทานพลังงานที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สมัยใหม่

รายงานยังเปรียบเทียบความร้ายแรงของการขาดหายน้ำมันว่า เทียบเท่ากับการระงับน้ำมันการบินทั่วโลก 10 สัปดาห์, การงดเดินทางบนถนนด้วยรถยนต์ทุกประเภททั่วโลก 11 วัน, การใช้เชื้อเพลิงของอุตสาหกรรมการขนส่งสินค้าระหว่างประเทศ 4 เดือน ไปจนถึงการที่โลกไม่มีน้ำมันใช้ 5 วันเต็ม

อนึ่ง สงครามครั้งนี้ทำให้กลุ่มประเทศอ่าวสูญเสียกำลังการผลิตน้ำมันดิบไปประมาณ 8 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนมีนาคม หรือเป็นปริมาณเทียบเท่ากับกำลังการผลิตรวมของ Exxon Mobil และ Chevron สองบริษัทน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลก

สถานการณ์เหล่านี้เห็นได้ชัดจากปริมาณการส่งออกน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยานจากซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ คูเวต บาห์เรน และโอมาน ที่เหลือเพียง 4.1 ล้านบาร์เรลในช่วงเดือนมีนาคมและเมษายน ซึ่งลดลงถึง 4.8 เท่า หากเทียบปริมาณการส่งออกในเดือนกุมภาพันธ์ราว 19.6 ล้านบาร์เรล

แม้ก่อนหน้านี้ อับบาส อารักชี รัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศอิหร่านระบุว่า ช่องแคบฮอร์มุซสามารถสัญจรได้ตามปกติ (และปิดในเวลาต่อมา) แต่ Kpler วิเคราะห์ว่า ผลกระทบในครั้งนี้อาจฟื้นตัวล่าช้ากว่าที่คิด

ทั้งนี้ โยฮันเนส ราวบัล (Johannes Rauball) นักวิเคราะห์อาวุโสด้านน้ำมันดิบ Kpler กล่าวว่า แหล่งน้ำมันดิบในคูเวตและอิรักอาจต้องใช้เวลา 4-5 เดือนเพื่อกลับสู่ระดับปกติ และอาจทำให้ปริมาณน้ำมันในสต็อกลดลงต่อเนื่องไปจนถึงฤดูร้อน

ขณะที่ความเสียหายต่อโรงกลั่นและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) อย่าง Ras Laffan ในกาตาร์ ต้องใช้เวลาฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานให้สมบูรณ์หลายปี โดยราวบัลเปรียบเทียบว่า ปริมาณน้ำมันที่หายไปในครั้งนี้เทียบเท่ากับ GDP ของเยอรมนีที่ลดลง 1% หรือผลรวม GDP ของประเทศเล็กๆ อย่างลัตเวียและเอสโตเนีย

สถานะช่องแคบฮอร์มุซทำบริษัทเดินเรือสับสน

ปัจจุบัน ราคาน้ำมันดิบลดลงประมาณ 9% หลังอิหร่านประกาศเปิดช่องแคบฮอร์มุซให้เรือพาณิชย์ทุกลำเดินทางผ่านตามข้อตกลงหยุดยิงอิสราเอล-เลบานอนในวันที่ 17 เมษายนที่ผ่านมา ถือเป็นการปรับตัวครั้งใหญ่ตั้งแต่วันที่ 8 เมษายน หรือการประกาศหยุดยิงของสหรัฐฯ – อิหร่าน

อย่างไรก็ดี New York Times รายงานว่า บริษัทเดินเรือกำลังเผชิญกับความสับสนและความไม่แน่นอนของสถานะช่องแคบฮอร์มุซ เพราะต้องประเมินสารที่ขัดแย้งกันไปมาระหว่างอิหร่านกับสหรัฐฯ

รายงานชี้ว่า จากการที่อิหร่านประกาศว่า จะกลับมาใช้การควบคุมการสัญจรในฮอร์มุซอย่าง ‘เข้มงวด’ โลกอาจต้องใช้เวลาอีกหลายสัปดาห์กว่าน้ำมันและก๊าซปริมาณมหาศาลจากอ่าวเปอร์เซียจะไปถึงมือผู้ซื้อทั่วโลก

New York Times ชี้ว่า เป็นเรื่องยากที่จะเห็นราคาน้ำมันเบนซินต่ำกว่า 3 ดอลลาร์ต่อแกลลอน เหมือนช่วงก่อนสงครามอิหร่าน ขณะที่ภาวะขาดแคลนผลิตภัณฑ์บางอย่าง เช่น น้ำมันเครื่องบินและก๊าซธรรมชาติ อาจยังคงเกิดขึ้นในบางประเทศต่อไปอีกหลายสัปดาห์หรือนานกว่านั้น

บทความยังเปรียบเปรียบว่า ช่องแคบฮอร์มุซเหมือนกับ ‘วาล์วน้ำมัน’ หมายความว่า บริษัทเดินเรือจะกล้าส่งเรือผ่านเข้าไป หรือผู้ผลิตจะยอมกลับมาเปิดบ่อน้ำมันอีกครั้งหรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่า กลุ่มอุตสาหกรรมเชื่อว่า สหรัฐฯ, อิสราเอล และอิหร่าน จะเจรจาผ่อนความตึงเครียดได้แบบยั่งยืนจริงๆ

อย่างไรก็ตาม หากช่องแคบฮอร์มุซเดินเรือได้อีกครั้ง ภารกิจแรกที่จะเกิดขึ้น คือการระบายเรือบรรทุกน้ำมันที่ติดค้างอยู่ในอ่าวเปอร์เซียไปยังเอเชียและยุโรป ส่วนเรือเปล่าก็เข้าไปรับเชื้อเพลิงจากคลังจัดเก็บ เพื่อเปิดพื้นที่ให้กับการขุดเจาะน้ำมันและก๊าซธรรมชาติรอบใหม่

ทว่าสงครามได้สร้างผลกระทบมหาศาล โดยกำลังการผลิตหายไปเทียบเท่ากับอุปทานน้ำมันทั่วโลก 10% ส่วนพื้นที่ประกอบการด้านพลังงาน 80 แห่งทั่วตะวันออกกลางได้รับความเสียหายขนาดหนัก ซึ่ง ฟาติห์ บิโรล (Fatih Birol) ผู้อำนวยการองค์การพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ประเมินสอดคล้องกับ Kpler ว่า การฟื้นฟูอาจต้องใช้เวลานานถึง 2 ปี จึงจะมีสภาพกลับมาเหมือนเดิมในช่วงก่อนสงคราม

แฟ้มภาพ: Alexander Manzyuk / Reuters

อ้างอิง: