ILO ผ่านอนุสัญญาคุ้มครอง ‘แรงงานแพลตฟอร์ม’ ทั่วโลก 435 ล้านคน

ที่ประชุมองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) บรรลุข้อตกลงในการคุ้มครอง ‘แรงงานแพลตฟอร์ม’ ที่มีผลผูกพันทางกฎหมายฉบับแรก ซึ่งครอบคลุมทั้ง บริการรับส่งผู้โดยสาร และบริการจัดส่งอาหาร เป็นต้น เปิดทางให้แรงงานเหล่านี้ได้รับสิทธิในด้านต่างๆ ทั้งค่าตอบแทน ความปลอดภัย และสวัสดิการทางสังคม ด้าน Human Rights Watch แนะรัฐบาลทั่วโลกเร่งให้สัตยาบัน และนำไปบัญญัติเป็นกฎหมายในประเทศ

เมื่อวันศุกร์ที่ 12 มิถุนายนที่ผ่านมา ในการประชุมใหญ่แรงงานระหว่างประเทศ สมัยที่ 114 ณ นครเจนีวา ที่ประชุมได้มีมติรับรองอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 193 ว่าด้วย “งานที่มีคุณค่าในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม” (Decent Work in the Platform Economy) ซึ่งถือเป็นอนุสัญญาสัญญาระดับโลกฉบับแรกที่กำหนดมาตรฐานแรงงานที่มีผลผูกพันทางกฎหมายสำหรับงานรับจ้างอิสระ (Gig Work)

โดยอนุสัญญาฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออุดช่องว่างในการคุ้มครองแรงงานที่ทำงานผ่านแพลตฟอร์มแรงงานดิจิทัล ซึ่งครอบคลุมถึงเรื่องค่าตอบแทน ความปลอดภัยและอาชีวอนามัย การประกันสังคม การบริหารจัดการด้วยอัลกอริทึม และการจัดประเภทสถานะแรงงานอย่างถูกต้อง ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญในการกำหนดว่าแรงงานจะได้รับความคุ้มครองตามสิทธิที่พึงมีหรือไม่

อย่างไรก็ตาม มาตรฐานดังกล่าวจำเป็นต้องได้รับการสัตยาบันจากรัฐบาลของแต่ละประเทศก่อนนำไปบังคับใช้กฎหมาย ตัวอย่างเช่น สหรัฐอเมริกามักปฏิเสธการให้สัตยาบันในอนุสัญญาของ ILO และรัฐบาลสหรัฐฯ ได้ลงคะแนนเสียงคัดค้านอนุสัญญาดังกล่าวเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา ขณะที่กลุ่มประเทศยุโรปมักให้การสนับสนุนมากกว่า

สำหรับสมาชิก ILO จำนวนทั้งหมด 406 ราย ซึ่งรวมถึงรัฐบาลของประเทศจีน ญี่ปุ่น เยอรมนี ฝรั่งเศส และแอฟริกาใต้ ได้ลงคะแนนเสียงเห็นชอบต่ออนุสัญญามาตรฐานการจ้างงานดังกล่าว

ขณะที่สมาชิก 8 ราย รวมถึงสหรัฐอเมริกาและนิวซีแลนด์ ลงคะแนนเสียงคัดค้าน และอีก 36 ราย รวมถึงสหราชอาณาจักรและอินเดีย งดออกเสียง ทั้งนี้ สมาชิกของหน่วยงานภายใต้สหประชาชาติแห่งนี้ประกอบด้วยผู้แทนจากภาครัฐ ฝ่ายนายจ้าง และฝ่ายแรงงาน

สำหรับประเทศ ตัวแทนฝ่ายรัฐบาล 2 คนและตัวแทนฝ่ายลูกจ้าง 1 คนลงคะแนนเสียง ‘เห็นชอบ’ ส่วนตัวแทนฝ่ายนายจ้าง 1 คนลงคะแนนเสียง ‘คัดค้าน’

โลเรนโซ ริโบนี ผู้แทนสหรัฐอเมริกา กล่าวต่อที่ประชุมว่า สหรัฐฯ ไม่สนับสนุนอนุสัญญาที่มีผลผูกพันทางกฎหมายในลักษณะของการออกข้อบังคับควบคุมสำหรับภาคเศรษฐกิจที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

ริโบนีระบุว่า “เรื่องนี้เห็นได้ชัดเจนอย่างยิ่งในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์มที่มีความเกี่ยวเนื่องกันในหลายภาคส่วน ซึ่งกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดจนเกินไปจะขัดขวางนวัตกรรม และสร้างความเสียหายต่อแรงงานกลุ่มที่กฎเกณฑ์เหล่านี้ตั้งใจจะเข้าไปช่วยเหลือ”

‘ก้าวสำคัญ’ สำหรับแรงงานแพลตฟอร์ม

ธนาคารโลกประเมินว่า จำนวนแรงงานแพลตฟอร์มที่ทำงานผ่านแอปพลิเคชันทั่วโลก มีจำนวนอยู่ระหว่าง 154 ล้านคน ถึง 435 ล้านคน อย่างไรก็ตาม กลุ่มสิทธิมนุษยชนต่างๆ ซึ่งรวมถึงองค์กรฮิวแมนไรตส์วอตช์ (Human Rights Watch) และสหภาพแรงงาน ระบุว่า การจัดประเภทสถานะแรงงานเป็น ‘ผู้รับจ้างอิสระ’ อย่างแพร่หลาย ช่วยเปิดโอกาสให้บริษัทต่างๆ หลีกเลี่ยงการจ่ายค่าแรงขั้นต่ำและการจัดสรรสวัสดิการ

โดยในรายงานขององค์กรฮิวแมนไรตส์วอตช์ประจำปี 2025 พบว่า แรงงานแพลตฟอร์มในสหรัฐฯ ที่เข้าร่วมการสำรวจ มีรายได้ค่าเฉลี่ยกลาง (Median) อยู่ที่ 5.12 ดอลลาร์ต่อชั่วโมงหลังหักค่าใช้จ่าย ซึ่งทำให้ค่าตอบแทนโดยรวมต่ำกว่าอัตราค่าแรงขั้นต่ำของรัฐบาลกลางประมาณ 30%

อแมนดา บราวน์ รองประธานกลุ่มฝ่ายแรงงานของ ILO กล่าวว่า ข้อตกลงดังกล่าวถือเป็นก้าวสำคัญสำหรับแรงงานแพลตฟอร์มทั่วโลก และเป็นการตอบสนองต่อปัญหาการละเมิดและการแสวงหาประโยชน์จากแรงงานที่มีหลักฐานเชิงประจักษ์มานานหลายปี

Human Rights Watch แนะรัฐเร่งให้สัตยาบัน-บัญญัติเป็นกฎหมาย

เลนา ซิเมต (Lena Simet) ที่ปรึกษาอาวุโสด้านความยุติธรรมทางเศรษฐกิจขององค์กรฮิวแมนไรตส์วอตช์ กล่าวว่า การรับรองสัญญาฉบับนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญสำหรับแรงงานแพลตฟอร์มหลายล้านคนที่ถูกปฏิเสธการคุ้มครองแรงงาน รัฐบาลของประเทศต่างๆ ได้ตระหนักแล้วว่าบริษัทต่างๆ ไม่สามารถใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ เป็นช่องโหว่ในการหลีกเลี่ยงการปฏิบัติตามสิทธิของแรงงาน ซึ่งรวมถึงค่าตอบแทนที่เป็นธรรม เงื่อนไขการทำงานที่ปลอดภัย และการประกันสังคม

องค์กรฮิวแมนไรตส์วอตช์ยังระบุว่า รัฐบาลของแต่ละประเทศควรให้สัตยาบันแก่อนุสัญญาดังกล่าวโดยเร็ว และนำไปบัญญัติเป็นกฎหมายภายในประเทศ นอกจากนี้ รัฐบาลควรสร้างความมั่นใจว่าแรงงานและองค์กรของแรงงานจะมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายในกระบวนการบังคับใช้กฎหมายในระดับชาติ

สรุปสาระสำคัญการคุ้มครอง ‘แรงงานแพลตฟอร์ม’

โดยอนุสัญญาฉบับใหม่นี้กำหนดให้รัฐบาลของประเทศต่างๆ ต้องดำเนินมาตรการเพื่อรับรองว่าแรงงานแพลตฟอร์มได้รับการจัดประเภทสถานะแรงงานอย่างถูกต้อง โดยพิจารณาจากลักษณะการปฏิบัติงานจริงและการจ่ายค่าตอบแทนเป็นหลัก

นอกจากการจัดประเภทสถานะแรงงานที่ถูกต้อง ยังมีการคุ้มครองพื้นฐาน เช่น มีสิทธิในการรวมกลุ่มสมาคมและร่วมเจรจาต่อรองร่วมกัน การได้รับสภาพแวดล้อมการทำงานที่ปลอดภัยและมีสุขอนามัย การขจัดการบังคับใช้แรงงาน แรงงานเด็ก และการปฏิบัติต่างๆ ที่เป็นการเลือกปฏิบัติ

รวมถึงการคุ้มครองด้านรายได้และประกันสังคม เช่น สำหรับแรงงานที่มีสถานะการจ้างงานเป็นลูกจ้าง ต้องได้รับค่าตอบแทนไม่ต่ำกว่าอัตราค่าแรงขั้นต่ำตามกฎหมาย โดยไม่รวมเงินทิป และต้องจ่ายเงินอย่างตรงเวลาพร้อมแสดงรายละเอียดการหักเงินที่โปร่งใส

สำหรับแรงงานที่มีสถานะการจ้างงานเป็นลูกจ้าง บริษัทยังต้องชดเชยค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการทำงานให้แก่แรงงาน ต้องสามารถเข้าถึงระบบประกันสังคมได้ภายใต้เงื่อนไขที่ไม่ด้อยไปกว่าแรงงานในระบบทั่วไป ต้องสามารถเข้าถึงระบบประกันสังคมได้ภายใต้เงื่อนไขที่ไม่ด้อยไปกว่าแรงงานในระบบทั่วไป ไปจนถึงการคุ้มครองจากการควบคุมด้วยอัลกอริทึม (Algorithmic Management) และการคุ้มครองแรงงานกลุ่มเปราะบาง

อ้างอิง: