×

KKP เตือน ‘เอลนีโญ’ ลากยาวถึงปี 2570 รายได้เกษตรไทยเสี่ยงหดตัวสูงสุด 20% แนะเร่งคุมน้ำรับฤดูนาปรัง

21.11.2026
แผนที่แสดงอุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกสะท้อนปรากฏการณ์เอลนีโญ

KKP Research โดยกลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร ประเมินว่าปรากฏการณ์เอลนีโญรอบนี้รุนแรงและยาวนานกว่าที่ทุกฝ่ายคาดไว้มาก ทำให้ความเสี่ยงต่อภาคเกษตรไทยย้ายจากปี 2569 ไปยังปี 2570 อย่างชัดเจน หากภัยแล้งรุนแรงเท่ารอบปี 2557-2559 รายได้ภาคเกษตรปี 2570 อาจหดตัวถึง 15-20% จึงเสนอให้ภาครัฐเร่งบริหารจัดการน้ำอย่างเข้มงวด และสื่อสารกับเกษตรกรตั้งแต่เนิ่นๆ เรื่องการงดทำนาปรังรอบสอง

 

 

รายงานฉบับล่าสุดของ KKP Research ระบุว่า ผลกระทบจากเอลนีโญในปีนี้ยังเป็นไปตามที่เคยประเมินไว้ช่วงกลางปี เพราะมีปัจจัยหนุน 2 ข้อ ข้อแรกคือจังหวะเวลา เอลนีโญเริ่มก่อตัวในช่วงฤดูฝน ทำให้ยังมีน้ำฝนตามฤดูกาลช่วยพยุงการเพาะปลูก ข้อที่สองคือการเตรียมพร้อม ระดับน้ำในเขื่อนช่วงต้นปีสูงเกือบ 55% ซึ่งใกล้ระดับสูงสุดในรอบทศวรรษ

 

ช่วงเดือนมกราคมถึงกันยายน ปี 2569 ผลผลิตพืชหลัก (ไม่รวมปศุสัตว์และประมง) เพิ่มขึ้น 1.2% จากปีก่อน ขณะที่ราคาสินค้าเกษตรเพิ่มขึ้น 7.5% ส่งผลให้รายได้ภาคเกษตรเติบโต 8.8% ตัวขับเคลื่อนหลักคือยางพาราและปาล์มน้ำมัน ซึ่งราคาพุ่งขึ้นจากสองแรง แรงแรกคืออุปทานโลกตึงตัวเพราะสภาพอากาศไม่เอื้ออำนวยในหลายประเทศ แรงที่สองคือราคาพลังงานที่สูงขึ้นจากสงครามในตะวันออกกลาง ซึ่งหนุนราคาสินค้าเกษตรที่ใช้ทดแทนน้ำมันได้

 

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกกลุ่มที่ได้ประโยชน์ รายได้ชาวนาหดตัวราว 5.8% เพราะผลผลิตข้าวลดลงพอสมควร ส่วนกลุ่มธัญพืชและอาหาร โดยเฉพาะมันสำปะหลัง ไม่เติบโต เพราะราคาที่สูงขึ้นชดเชยปริมาณที่หายไปไม่ได้ ทั้งนี้ KKP Research คาดว่ารายได้เกษตรกรทั้งปี 2569 จะเติบโตราว 9%

 

หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมปีเอลนีโญกลับมีฝนตกหนักและน้ำท่วมในหลายพื้นที่ รวมถึงกรุงเทพฯ รายงานชี้ว่าปริมาณฝนสะสมทั้งประเทศปีนี้ยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 7% และต่ำกว่าปีก่อน 11% ซึ่งสอดคล้องกับเอลนีโญ ส่วนน้ำท่วมฉับพลันช่วงปลาย ก.ย. เกิดจากปรากฏการณ์ ‘ฝนแช่’ หรือ Rain Bomb ที่เกิดถี่ขึ้นเรื่อยๆ ตามภาวะโลกร้อน

 

เอลนีโญรอบนี้อาจแรงที่สุดเป็นประวัติการณ์

 

สิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญคือความรุนแรงและระยะเวลาของเอลนีโญ ช่วงเดือนเมษายนถึงพฤษภาคมที่ผ่านมา ค่าเฉลี่ยจากแบบจำลองต่างๆ ยังคาดว่ารอบนี้จะอ่อนกว่ารอบปี 2566-2567 และให้โอกาสเกิดเอลนีโญระดับรุนแรงถึงรุนแรงมากราว 50-60%

 

แต่การคาดการณ์ล่าสุดของ NOAA (องค์การบริหารมหาสมุทรและบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ) เดือนพฤศจิกายน ปี 2569 ให้โอกาสเกิดเอลนีโญระดับรุนแรงถึงรุนแรงมากต่อเนื่องไปจนถึงเดือนกุมภาพันธ์ ปี 2570 สูงถึง 79% ก่อนจะลดลงเหลือ 28% ในเดือนมีนาคม และ 2% ในเดือนเมษายน

 

ด้านความอุ่นผิดปกติของผิวน้ำทะเล แบบจำลองของสถาบัน IRI มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย ช่วงต้นปีคาดว่าจะแตะระดับสูงสุดราว +2.0-2.5°C ซึ่งยังต่ำกว่ารอบปี 2557-2559 เล็กน้อย แต่การประมาณการเดือนตุลาคมปรับขึ้นเป็น + 3.5 ถึง 4.0​ องศาเซลเซียส สูงกว่ารอบปี 2557-2559 ที่เคยเป็นสถิติสูงสุดที่ +2.7 องศาเซลเซียส ระดับนี้จะทำให้เอลนีโญรอบนี้รุนแรงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึก จน NOAA มองว่าอาจเป็นเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ หลังจากนั้นความรุนแรงจะทยอยลดลงสู่ระดับปานกลางในช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม และกลับสู่ภาวะปกติราวกลางปี 2570

 

รายได้เกษตรปี 2570 เสี่ยงหดตัวจากฐานสูง

 

ในปี 2569 รายได้เกษตรกรขยายตัวได้เพราะราคาปรับขึ้นแรงในขณะที่ผลผลิตยังไม่เสียหายมาก แต่ปี 2570 มีแนวโน้มพลิกกลับ ผลผลิตมีแนวโน้มลดลงชัดเจนขึ้น ราคาที่อยู่ในระดับสูงแล้วจะขยายตัวช้าลงมาก และฐานรายได้ที่สูงของปี 2569 จะทำให้ตัวเลขปี 2570 ดูแย่ลงไปอีก

 

KKP Research ประเมินเบื้องต้นเป็น 2 กรณี

 

  • กรณีรุนแรง: หากภัยแล้งรุนแรงเท่ารอบปี 2557-2559 ซึ่งผลผลิตหดตัว 19% ขณะที่ราคาเพิ่มได้เพียง 0-4% รายได้ภาคเกษตรปี 2570 อาจหดตัว 15-20%
  • กรณีปกติ: หากผลผลิตหดตัวเพียง 5% ตามค่าเฉลี่ยของเอลนีโญทุกรอบตั้งแต่ปี 2548-2568 รายได้ภาคเกษตรอาจหดตัวเพียง 1-5%

 

ผลกระทบจะไม่กระจายเท่ากันในทุกกลุ่ม กลุ่มที่เปราะบางที่สุดคือเกษตรกรนอกเขตชลประทานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และชาวนาที่พึ่งพารายได้จากข้าวนาปรังในภาคกลาง รายได้ที่ลดลงของกลุ่มนี้จะส่งผลต่อเนื่องไปยังการบริโภคในต่างจังหวัด ความสามารถในการชำระหนี้ และเศรษฐกิจไทยโดยรวมในปี 2570

 

‘จังหวะเวลา’ และ ‘น้ำในเขื่อน’ พลิกจากบวกเป็นลบ

 

KKP Research มองว่าปัจจัยที่เคยช่วยไว้ในปี 2569 กำลังพลิกกลับเป็นปัจจัยลบ

 

ประการแรกคือจังหวะเวลา ช่วงที่เอลนีโญรุนแรงที่สุดจะตรงกับฤดูแล้งพอดี และผลกระทบต่อปริมาณฝนของไทยมักเกิดขึ้นแบบล่าช้า ฤดูฝนปี 2570 จึงเสี่ยงที่ฝนจะมาช้าและทิ้งช่วงนาน เป็นรูปแบบเดียวกับรอบปี 2558-2559 ซึ่งสร้างความเสียหายต่อภาคเกษตรไทยมากที่สุดในรอบ 20 ปี

 

ประการที่สองคือน้ำใช้การได้ในเขื่อนที่ลดลง ตัวเลขภาพรวมอาจดูดี แต่ส่วนใหญ่มาจากฝนท้ายฤดูในภาคกลาง ซึ่งถูกกักไว้ในเขื่อนเจ้าพระยาที่เป็น ‘เขื่อนทดน้ำ’ และต้องทยอยระบายออกเพราะสถานการณ์น้ำท่วม ขณะที่น้ำใน ‘เขื่อนเก็บน้ำ’ สำคัญในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือลดลงจากปีก่อนอย่างมีนัยสำคัญ

 

ล่าสุดในเดือนพฤศจิกายน น้ำใช้การได้ของเขื่อนทั่วประเทศอยู่ที่ราว 50% เทียบกับ 57.4% ในช่วงเดียวกันของปีก่อน ภาคเหนือเหลือเพียง 48.8% จาก 71.6% และภาคตะวันออกเฉียงเหนือเหลือ 46.1% จาก 69.6%

 

แม้ระดับน้ำโดยรวมยังสูงกว่าค่าเฉลี่ย แต่ KKP Research เตือนว่าเมื่อภัยแล้งมีแนวโน้มรุนแรงเป็นประวัติการณ์และอาจลากยาวถึงฤดูเพาะปลูกกลางปีหน้า น้ำที่ลดลงมากจากปีก่อนจะเป็นความเสี่ยงสำคัญ โดยเฉพาะหากฝนทิ้งช่วงไปถึงเดือนกรกฎาคมถึงสิงหาคม ปี 2570 ฤดูแล้งจะยาวราว 9-10 เดือน จากปกติที่จบในราว 6 เดือน

 

ลำดับการจัดสรรน้ำก็จะกลับมาเป็นประเด็นอีกครั้ง เพราะน้ำต้นทุนต้องจัดสรรให้การอุปโภคบริโภค การรักษาระบบนิเวศ และภาคอุตสาหกรรมก่อนภาคเกษตร นอกจากนี้ อุตสาหกรรมที่ใช้น้ำปริมาณมากอย่าง Data Center อาจเพิ่มแรงกดดันต่อภาคเกษตร หากไม่มีการกำกับดูแลที่ดีพอ

 

นาปรังโดนก่อน ตามด้วยพืชไร่และไม้ยืนต้น

 

KKP Research ประเมินว่าผลผลิตเกษตรจะได้รับผลกระทบเป็นลำดับ ดังนี้

 

  • ข้าวนาปรัง จะได้รับผลกระทบเร็วที่สุด เพราะปลูกในฤดูแล้งในภาคกลางและพึ่งพาน้ำชลประทานเกือบทั้งหมด ผลกระทบจะมาจากการจำกัดพื้นที่เพาะปลูกและการงดทำนาปรังรอบสอง
  • พืชไร่ที่อาศัยน้ำฝน เช่น มันสำปะหลัง อ้อย และข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ซึ่งปลูกส่วนใหญ่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จะได้รับผลกระทบหากฝนต้นฤดูปี 2570 ทิ้งช่วง
  • ไม้ยืนต้น เช่น ปาล์มน้ำมันและยางพารา จะไม่ได้รับผลกระทบทันที แต่ความแล้งและความร้อนจะกระทบการเติบโตและทำให้ให้ผลผลิตช้าลง

 

เอลนีโญระดับนี้จะกระทบผู้ผลิตสินค้าเกษตรรายใหญ่ในเอเชียด้วย ราคาสินค้าเกษตรโลกจึงอาจอยู่ในระดับสูงต่อเนื่องอีกปี แต่สำหรับข้าว โอกาสที่ราคาจะพุ่งแรงแบบปี 2566 ซึ่งเกิดจากการที่อินเดียแบนการส่งออก ยังค่อนข้างจำกัด เพราะสต็อกข้าวของผู้ส่งออกหลักอยู่ในระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ และจะเข้ามาชดเชยหากภัยแล้งทั่วโลกรุนแรงขึ้น

 

KKP Research ระบุว่าราคาที่สูงขึ้นรอบนี้จะเป็นประโยชน์ต่อเกษตรกรไทยน้อยกว่าในอดีต ด้วยเหตุผล 3 ข้อ

 

  1. ราคาในปี 2569 ปรับขึ้นมามากแล้ว จึงมีโอกาสน้อยที่จะเพิ่มในอัตราเดิมได้อีกในปี 2570
  2. ประโยชน์จากราคาตกอยู่กับเกษตรกรที่ยังมีผลผลิตขายเท่านั้น ส่วนเกษตรกรที่ผลผลิตเสียหายหรือเพาะปลูกไม่ได้จะไม่ได้รับประโยชน์ใดๆ
  3. ต้นทุนปุ๋ยเคมียังสูงจากความตึงตัวของอุปทานปุ๋ยในตะวันออกกลาง ซึ่งกดดันทั้งผลผลิตต่อไร่และอัตรากำไรของเกษตรกร

 

KKP Research เตือนว่าการที่ปีนี้ผ่านไปได้ด้วยดีอาจสร้างความรู้สึกปลอดภัยที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง และเสนอมาตรการระยะสั้น 3 ข้อ

 

  1. บริหารจัดการน้ำอย่างเข้มงวด และสื่อสารกับเกษตรกรตั้งแต่เนิ่นๆ เรื่องการงดทำนาปรังรอบสองและการกันน้ำสำรองไว้สำหรับช่วงฝนทิ้งช่วง พร้อมมาตรการชดเชยที่สมเหตุสมผล
  2. ส่งเสริมให้เกษตรกรเปลี่ยนไปปลูกพืชที่ใช้น้ำน้อยและพันธุ์อายุสั้น
  3. ออกแบบมาตรการช่วยเหลือที่มุ่งเป้าไปยังเกษตรกรที่ผลผลิตเสียหายจริง เช่น การขยายประกันภัยพืชผล แทนมาตรการพยุงราคาในวงกว้าง ซึ่งมีต้นทุนสูงแต่ได้ผลน้อยเมื่อราคาอยู่ในระดับสูงอยู่แล้ว

 

ในระยะยาว เอลนีโญที่รุนแรงและถี่ขึ้นภายใต้ภาวะโลกร้อนตอกย้ำว่าภาคเกษตรไทยไม่สามารถพึ่งพาราคาที่สูงขึ้นเพื่อชดเชยความเสียหายได้ตลอดไป KKP Research มองว่าการลงทุนระบบชลประทาน โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และการสร้างความมั่นคงของอุปทานปุ๋ยเคมีเพื่อเพิ่มผลิตภาพต่อไร่ จะเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดต่อความมั่นคงทางรายได้ของเกษตรกรและความมั่นคงทางอาหารของไทย


READ MORE






Latest Stories