วันนี้ (15 พฤศจิกายน) ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) สรุปภารกิจหลังลงพื้นที่ชายแดนจังหวัดเชียงราย เพื่อตรวจสอบวิกฤตการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสาย พร้อมติดตามโครงการขยายระบบผลิตน้ำประปาชุมชนที่ดำเนินการไว้เมื่อ 3 เดือนก่อน ซึ่งใช้เทคโนโลยีระบบกรองร่วมกับระบบอาร์โอ (RO) พบว่ายังคงทำงานและลดปริมาณสารพิษได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ศ.ดร.ยศชนัน ระบุถึงแนวทางแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนในระยะยาวว่า การแก้ไขที่ดีที่สุดคือการจัดการที่ต้นน้ำ ซึ่งรัฐบาลดำเนินการควบคู่กันหลายมิติ ทั้งการหารือร่วมกับจีนและเมียนมาอย่างต่อเนื่อง โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นเจ้าภาพหลัก
รวมถึงกลไกระดับพื้นที่ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายประสานงานกับฝ่ายเมียนมา และเตรียมสื่อสารประเด็นนี้ไปยังองค์การสหประชาชาติ (UN) และหน่วยงานระหว่างประเทศ เนื่องจากแม่น้ำสายหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนหลายประเทศ ทุกฝ่ายจึงต้องร่วมรับผิดชอบ
สำหรับมาตรการระยะยาวในฝั่งไทย ได้วางแนวทางแก้ปัญหาทั้งระบบโดยอาศัยหลักวิศวกรรมและวิทยาศาสตร์ ดังนี้
- เร่งสร้างฝายชะลอน้ำดักตะกอนพิษ: เนื่องจากสารหนูมักสะสมอยู่ในตะกอนดิน จึงได้มอบหมายให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายเร่งเสนอโครงการจัดทำฝายชะลอน้ำเพื่อดักตะกอนให้ตกลงสู่ก้นแม่น้ำและกำจัดสารหนูออกไป โดยนำแผนโครงการเดิมเมื่อ 2 ปีก่อนมาบูรณาการร่วมกับแผนของจังหวัด เพื่อประเมินจุดเร่งด่วนที่ต้องดำเนินการก่อน
- ใช้วิทยาศาสตร์สร้างหลักฐานการเจรจา: กระทรวง อว. ร่วมกับมหาวิทยาลัยนเรศวร ใช้เทคโนโลยีตรวจพิสูจน์ระดับไอโซโทป (Isotope) เพื่อยืนยันแหล่งที่มาของสารหนู ควบคู่กับการผลักดันให้มีห้องปฏิบัติการมาตรฐานของฝ่ายจีนเข้ามาร่วมดำเนินการและตรวจเทียบมาตรฐาน (Recheck) ในพื้นที่ เพื่อให้ข้อมูลเป็นที่ยอมรับร่วมกันของทุกฝ่าย พร้อมลงพื้นที่ให้กำลังใจทีมนักวิจัยที่ปักหลักทำงานช่วยเหลือประชาชน
สำหรับการรับมือเฉพาะหน้า ได้มอบชุดเซนเซอร์ตรวจวัดสารหนูภาคสนามแบบพกพา M-Sense จากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ให้หน่วยงานในพื้นที่นำไปใช้คัดกรองคุณภาพน้ำ โดยยืนยันว่าใช้งานได้จริงและแม่นยำ มีจุดเด่นคือรู้ผลภายใน 3-5 นาที จากเดิมที่ต้องส่งตรวจในห้องปฏิบัติการซึ่งใช้เวลานาน ช่วยให้ประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเฝ้าระวังและดูแลความปลอดภัยในการใช้น้ำได้อย่างทันท่วงที
นอกจากนี้ ศ.ดร.ยศชนัน ยังได้หารือร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ฝุ่นควันและไฟป่าล่วงหน้าก่อนเข้าสู่ฤดูการเผาไหม้ในเดือนกุมภาพันธ์ที่จะถึงนี้ โดยติดตั้งระบบกล้องอัตโนมัติสำหรับเฝ้าระวังและตรวจจับไฟป่าในพื้นที่เสี่ยง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันและแก้ไขปัญหาอย่างทันท่วงที
