Reuters รายงานว่า ผู้นำ 4 ประเทศสมาชิกกลุ่ม Quad ได้แก่ สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และอินเดีย เตรียมหารือกันระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียนที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ ถือเป็นการประชุมระดับผู้นำครั้งแรกในรอบ 2 ปี ท่ามกลางความพยายามยกระดับความร่วมมือด้านความมั่นคงทางทะเล แร่สำคัญ และพลังงาน เพื่อรับมือกับอิทธิพลของจีนในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก
น่าจับตามองว่า การประชุมครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงที่ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับประเทศสมาชิก Quad อีก 3 ชาติ เผชิญความตึงเครียดจากนโยบายการค้าและการต่างประเทศของ โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ โดยนักวิเคราะห์บางส่วนมองว่า บ่อนทำลายอิทธิพลกลุ่ม Quad และเปิดโอกาสให้จีนขยายอิทธิพลในภูมิภาคมากขึ้น
ประชุมในรอบ 2 ปี Quad จะคุยอะไรกันบ้าง?
เมื่อคืนนี้ (14 พฤศจิกายน) Reuters รายงานโดยอ้างแหล่งข่าว 2 รายว่า ผู้นำ Quad มีกำหนดพบปะกันในวันที่ 17 พฤศจิกายน ระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียนในประเทศฟิลิปปินส์ โดยมีประเด็นหารือสำคัญ ได้แก่ การจัดหาแร่สำคัญ และการรักษาความปลอดภัยของเส้นทางเดินเรือพาณิชย์ เพื่อสร้างความมั่นคงด้านการจัดหาพลังงานจากทั่วโลก
แหล่งข่าวรายหนึ่งเปิดเผยว่า การประชุมมีแนวโน้มที่จะหยิบยกปัญหาการโจมตีเรือพาณิชย์ และเสรีภาพในการเดินเรือขึ้นมาหารือด้วย แต่ไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดเพิ่มเติม เนื่องจากไม่ได้รับอนุญาตให้ข้อมูลกับสื่อมวลชน
“คาดว่า ผู้นำจะหารือเกี่ยวกับการรักษาเส้นทางเดินเรือพาณิชย์ให้สามารถสัญจรได้อย่างเสรีและปราศจากอุปสรรค เพื่อสร้างความมั่นคงด้านการจัดหาพลังงานจากทั่วโลก” แหล่งข่าวรายดังกล่าวระบุ
ขณะที่เจ้าหน้าที่รัฐบาลฟิลิปปินส์ แหล่งข่าวรายที่สองเปิดเผยว่า ผู้นำกลุ่ม Quad จะพบหารือกันไม่นานหลังจากทรัมป์เดินทางถึงกรุงมะนิลาในวันที่ 17 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันสุดท้ายของการประชุมสุดยอดอาเซียน
อนึ่ง การประชุม Quad ระดับผู้นำครั้งสุดท้าย เกิดขึ้นในเดือนกันยายน 2024 ณ รัฐเดลาแวร์ สหรัฐฯ ภายใต้รัฐบาลโจ ไบเดน อดีตผู้นำสหรัฐฯ โดยในการหารือครั้งนั้น กลุ่มประเทศสมาชิกได้ยืนยันความร่วมมือด้านความมั่นคงทางทะเล และการรักษาระเบียบระหว่างประเทศในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก
ทั้งนี้ ความขัดแย้งทางการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับอินเดียเคยส่งผลกระทบต่อการจัดประชุม Quad มาแล้ว หลังการเจรจาการค้าของทั้งสองประเทศล้มเหลวในปี 2025 ส่งผลให้อินเดียเผชิญภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ สูงถึง 50% ขณะที่ยังทำให้แผนจัดการประชุมสุดยอด Quad ที่กรุงนิวเดลีในปีเดียวกันต้องหยุดชะงัก ก่อนที่สหรัฐฯ จะปรับลดภาษีนำเข้าสินค้าส่วนใหญ่จากอินเดียเหลือ 18% ในเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา
อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่า มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ เป็นผู้ขับเคลื่อนความร่วมมือหลักแทนทรัมป์ แต่ทำเนียบขาวปฏิเสธข้อวิจารณ์ดังกล่าว โดย โอลิเวีย เวลส์ โฆษกทำเนียบขาวระบุว่า ไม่มีรัฐบาลชุดใดผลักดันความร่วมมือ Quad ได้มากไปกว่ารัฐบาลทรัมป์
ญี่ปุ่น-อินเดีย-ออสเตรเลีย เริ่มกระชับความร่วมมือกันเอง
ขณะเดียวกัน ความไม่แน่นอนเกี่ยวกับบทบาทของสหรัฐฯ ทำให้ญี่ปุ่น อินเดีย และออสเตรเลียเริ่มขยายความร่วมมือด้านความมั่นคงระหว่างกันมากขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องมีสหรัฐฯ เข้าร่วมทุกโครงการ
ตัวอย่างเช่น การฝึกทหารร่วมระหว่างญี่ปุ่นกับอินเดียในเดือนกันยายนที่ผ่านมา ซึ่งเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ญี่ปุ่นส่งเครื่องบินขับไล่เข้าไปปฏิบัติการในน่านฟ้าอินเดีย รวมถึงข้อตกลงระหว่างญี่ปุ่นกับออสเตรเลียในการทดสอบขีปนาวุธความเร็วเหนือเสียง
ยูกิ ทัตสึมิ อดีตเจ้าหน้าที่สถานเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำกรุงวอชิงตันมองว่า 3 ประเทศสมาชิก Quad ไม่ได้ต้องการกีดกันสหรัฐฯ ออกจากความร่วมมือ แต่กำลังมองหาประเด็นที่สามารถดำเนินการร่วมกันได้มากขึ้น โดยเฉพาะการรับมือกับแรงกดดันทางเศรษฐกิจจากจีน
ทั้งนี้ การประชุมที่กรุงมะนิลาจะเป็นการพบหารือระดับผู้นำ Quad ครั้งแรกนับตั้งแต่ทรัมป์กลับเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีในปี 2025 โดยมีประเด็นที่ต้องติดตามว่า ประเทศสมาชิกทั้ง 4 จะสามารถบรรลุข้อตกลงและประกาศมาตรการความร่วมมือที่เป็นรูปธรรมได้มากน้อยเพียงใด
นักวิเคราะห์เสนอ 5 วาระสำคัญ รับมือจีนในอินโด-แปซิฟิก
ด้าน เคาช์ อาร์ฮา (Kaush Arha) นักวิจัยอาวุโสด้านความมั่นคงและการทูต และ เจมส์ เจย์ คาราฟาโน (James Jay Carafano) ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงแห่งชาติ เสนอว่า การประชุม Quad ครั้งนี้ เป็นโอกาสสำคัญในการกำหนดทิศทางความร่วมมือใหม่ โดยประเทศสมาชิกควรให้ความสำคัญกับ 5 ประเด็น ได้แก่
- ความมั่นคงทางทะเล โดยเฉพาะบริเวณแนวหมู่เกาะชั้นแรก (First Island Chain) และมหาสมุทรอินเดีย ซึ่งมีความสำคัญทางยุทธศาสตร์ต่อสหรัฐฯ ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และอินเดีย
- ความมั่นคงทางพลังงาน ผ่านการขยายความร่วมมือด้านการจัดหาพลังงานและการเปลี่ยนผ่านพลังงาน เพื่อลดความเปราะบางของประเทศต่างๆ ในภูมิภาค
- แร่สำคัญ โดยกระจายฐานการทำเหมือง การแปรรูป และการผลิต เพื่อสร้างห่วงโซ่อุปทานที่มั่นคงและลดการพึ่งพาจีน
- ปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยี ส่งเสริมความร่วมมือด้าน AI เซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยี 6G และความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์
- ห่วงโซ่อุปทานและระเบียงเศรษฐกิจ โดยผลักดันเครือข่ายเศรษฐกิจเชื่อมโยงญี่ปุ่น อาเซียน ออสเตรเลีย และอินเดีย เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจในภูมิภาค
ผู้เชี่ยวชาญทั้งสองมองว่า กลุ่ม Quad ควรพัฒนาความร่วมมือด้านความมั่นคงจากการฝึกทหารร่วมกัน ไปสู่การวางแผนและปฏิบัติการร่วม รวมถึงการผลิตยุทโธปกรณ์ ตลอดจนขยายความร่วมมือด้านแร่สำคัญและเทคโนโลยีกับประเทศพันธมิตรอื่นๆ
ภาพ: Erik S. Lesser / Reuters
อ้างอิง:

