คืนวันเสาร์ที่ 5 ธันวาคม 2015 โรเจอร์ เคมป์ ศาสตราจารย์ด้านวิศวกรรมจากมหาวิทยาลัยแลงคาสเตอร์ ประเทศอังกฤษ กำลังดูซีรีส์สืบสวนจากสแกนดิเนเวียอยู่ จู่ๆ ไฟทุกดวงก็ดับลง
ประเด็นสำคัญ
“ไฟถนนดับหมด แสงไฟสีส้มจากเมืองมอร์แคมบ์ที่ปกติมองเห็นได้ที่ขอบฟ้าก็ดับ” เคมป์เล่ากับ BBC
เวลา 22.45 น. คืนนั้น แม่น้ำลูนที่ไหลผ่านกลางเมืองแลงคาสเตอร์เอ่อล้นจนน้ำท่วม ทำให้ไฟฟ้าของประชาชน 61,500 คนในเมืองถูกตัดขาด
บ้านเรือนไม่มีทั้งไฟฟ้าและระบบทำความร้อน น้ำประปาบางพื้นที่เริ่มหยุดไหลเพราะต้องใช้ปั๊มไฟฟ้า สถานีรถไฟ, ปั๊มน้ำมัน และร้านค้าต้องปิด ตู้ ATM ส่วนใหญ่ใช้ไม่ได้ และไฟจราจรก็ดับ
วันรุ่งขึ้นเคมป์ออกไปเดินดูรอบเมือง “มันเหมือนหนังซอมบี้ ผู้คนพยายามหาสัญญาณโทรศัพท์ ไม่รู้ว่าอะไรอยู่ตรงไหน และมีคนต่อแถวยาวหน้าตู้โทรศัพท์สาธารณะตู้เดียวที่ยังใช้ได้”
ระบบสื่อสารที่ยังใช้งานได้มีเพียง 2 อย่าง คือโทรศัพท์บ้านที่ใช้สายทองแดง และวิทยุ FM ซึ่ง The Bay สถานีวิทยุเอกชนในท้องถิ่น ใช้ทั้ง 2 อย่างนี้รายงานข่าว โดยมีเครื่องปั่นไฟสำรองกับโทรศัพท์บ้าน 1 สาย และส่งผู้สื่อข่าวไปนอกพื้นที่ไฟดับ เพื่อโทรกลับมารายงาน
3 เดือนต่อมา เคมป์ซึ่งเชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยและระบบไฟฟ้า ได้รวบรวมผู้เกี่ยวข้องมาทบทวนทุกสิ่งที่ผิดพลาด รายงานที่ออกมาสรุปว่า เป็นเรื่องย้อนแย้งที่ในสังคมซึ่งทุ่มเทให้โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลอย่างมาก แหล่งข่าวที่เชื่อถือได้มากที่สุดกลับเป็นสถานีวิทยุที่ใช้เทคโนโลยีเก่าตั้งแต่ทศวรรษ 1960
สำหรับเคมป์และผู้เชี่ยวชาญด้านการรับมือภาวะฉุกเฉิน แลงคาสเตอร์คือสัญญาณเตือนว่า เมื่อเมืองหนึ่งไม่มีไฟฟ้าใช้หลายวัน โลกที่ทุกอย่างเชื่อมต่อกันก็พังลง สถานการณ์แบบนี้มีชื่อเรียกว่า Black Sky หรือเหตุไฟดับเป็นวงกว้างและกินเวลานาน จนระบบอื่นที่ต้องพึ่งไฟฟ้าล่มตามไปด้วย
อังกฤษตั้งเป้ารับมือไฟดับให้ได้อย่างน้อย 72 ชั่วโมง
ในการประชุมสุดยอดว่าด้วยความพร้อมรับมือภัยของอังกฤษเมื่อไม่นานมานี้ ประเด็นหลักคืออังกฤษต้องรับมือเหตุการณ์ Black Sky ให้ได้อย่างน้อย 72 ชั่วโมง
วงการรับมือภาวะฉุกเฉินมักพูดกันว่า “เราห่างจากความโกลาหลแค่ 9 มื้อ” หมายถึงความกังวลว่า หากผู้คนไม่มีอาหารกิน 3 วัน วิกฤตก็อาจกลายเป็นความวุ่นวาย หาก Black Sky ทำให้ไฟฟ้า, น้ำประปา, ร้านค้า และระบบสื่อสารหยุดทำงานพร้อมกัน รัฐบาลจึงอยากให้ประชาชนมีเสบียงสำรองไว้เอง
แคมเปญ Be Ready ของรัฐบาลถูกออกแบบมาเพื่อช่วยให้ประชาชนพร้อมรับมือวิกฤตหลายรูปแบบ แม้รัฐบาลจะระบุว่าไม่มีภัยคุกคามที่เจาะจงต่อระบบไฟฟ้า
สำนักงานคณะรัฐมนตรีอังกฤษ (Cabinet Office) ยังยืนยันว่า “อังกฤษมีระบบไฟฟ้าที่แข็งแกร่งที่สุดแห่งหนึ่งของโลก และไม่เคยเกิดไฟดับทั้งระบบเลยตลอด 75 ปีของโครงข่ายไฟฟ้า”
ความกังวลเรื่องระบบไฟฟ้าล่มมีมานานแล้ว แต่ไฟดับครั้งใหญ่ในสเปน, โปรตุเกส และทางตะวันตกเฉียงใต้ของฝรั่งเศสเมื่อเดือนเมษายน 2025 ทำให้เรื่องนี้ถูกให้ความสำคัญมากขึ้น
ลอร์ดโทบี แฮร์ริส ประธานคณะกรรมาธิการเตรียมความพร้อมแห่งชาติของอังกฤษ ระบุว่าประชาชนต้องเข้าใจว่าไฟดับส่งผลมากกว่าแค่ไม่มีไฟใช้ “มันน่าจะทำให้น้ำประปาหยุดไหลด้วย เพราะถ้าบ้านคุณไม่ได้อยู่ในจุดที่น้ำจากอ่างเก็บน้ำไหลลงมาถึงได้เอง การส่งน้ำก็ต้องใช้ไฟฟ้า”
ที่น่ากังวลกว่านั้นคือ สิ่งปฏิกูลในท่อระบายน้ำเสียมักจับตัวแข็งหากไม่มีน้ำไหลผ่าน “จากนั้นท่อจะอุดตัน ทั้งระบบจะย้อนกลับ สิ่งปฏิกูลจะไหลล้นออกมาและไหลย้อนขึ้นไปในระบบ” เขากล่าว
BBC เตรียมสตูดิโอฉุกเฉิน ออกอากาศผ่านวิทยุ FM
ในภาวะฉุกเฉินครั้งใหญ่ ประชาชนจะได้รับคำแนะนำให้อยู่แต่ในบ้านและเปิดวิทยุ FM ฟัง เหมือนที่คนหลายพันคนในแลงคาสเตอร์ทำในปี 2015 ด้วยเหตุนี้ BBC จึงมีแผนรับมือ Black Sky ของตัวเอง
มีพนักงานเพียงไม่กี่คนที่รู้รายละเอียดทั้งหมด แต่ผู้สื่อข่าว BBC ที่ติดตามเรื่องนี้ระบุว่า จะมีพนักงานราว 100 คนประจำสตูดิโอวิทยุฉุกเฉินพิเศษ ซึ่งมีช่องทางสื่อสารที่ปลอดภัยและไม่ต้องพึ่งอินเทอร์เน็ต พร้อมน้ำมัน, น้ำ และอาหารสำรองให้ทำงานได้อย่างน้อย 3 วัน
สตูดิโอนี้จะออกอากาศข้อความจากรัฐบาลที่เตรียมไว้ล่วงหน้า ซึ่งบทประกาศถูกเผยแพร่ทางออนไลน์แล้ว ในนั้นมีทั้งคำแนะนำว่าควรดื่มน้ำวันละเท่าไร และวิธีกำจัดของเสียจากห้องน้ำโดยไม่ต้องกดชักโครก
การออกอากาศของ BBC จะส่งผ่านเสาส่งสัญญาณวิทยุที่แยกขาดจากอินเทอร์เน็ต และมีถังน้ำมันดีเซลขนาดใหญ่สุดถึง 40,000 ลิตรไว้เดินเครื่องปั่นไฟได้ 3 วัน เพราะการส่งสัญญาณวิทยุ FM ใช้ไฟฟ้ามาก
ทีมงานจะติดต่อกันผ่านโทรศัพท์ดาวเทียม และหากใช้ไม่ได้ ก็มีจุดนัดพบที่ตกลงกันไว้แล้ว
เหตุผลที่เลือก FM คือใช้งานได้แทบทุกพื้นที่ แม้ในยามไฟดับหรือถูกโจมตีทางไซเบอร์ครั้งใหญ่
“เดิมเราคิดว่าควรวางแผนรับมือไว้ 5-7 วัน แต่คำแนะนำล่าสุดจากผู้ดูแลระบบพลังงานแห่งชาติ (NESO) คือน่าจะกู้ไฟฟ้ากลับมาได้ภายใน 2-3 วัน” แหล่งข่าวภายใน BBC ระบุ
ระบบสำรองที่เคยช่วยไว้ กำลังถูกยกเลิก
ยิ่งทุกอย่างเชื่อมต่อกันมากเท่าไร ความเสียหายเมื่อระบบล่มก็ยิ่งร้ายแรง แฮร์ริสมองว่าตลอด 5 ทศวรรษที่ผ่านมา การมุ่งเน้นประสิทธิภาพทำให้ระบบสำรองหลายอย่างหายไป
ตัวอย่างคือระบบสื่อสารใหม่ของหน่วยงานฉุกเฉิน ที่จะเปลี่ยนจากวิทยุสื่อสารมาใช้เครือข่ายโทรศัพท์มือถือ “ถ้าเครือข่ายมือถือล่ม การสื่อสารของหน่วยงานฉุกเฉินก็จะได้รับผลกระทบด้วย” แฮร์ริสกล่าว แต่รัฐบาลยืนยันว่าการย้ายมาใช้เทคโนโลยี 4G และ 5G นั้น ‘แข็งแกร่งและเชื่อถือได้’
ขณะเดียวกัน ระบบสำรองใหม่บางอย่างก็เริ่มพัฒนาแล้ว ARIA หน่วยงานวิจัยและนวัตกรรมขั้นสูงที่รัฐบาลอังกฤษสนับสนุน กำลังใช้งบ 70 ล้านปอนด์ (ประมาณ 3.14 พันล้านบาท) พัฒนา HAPS (High Altitude Pseudo-Satellites) หรืออากาศยานที่บินอยู่ในระดับสูงมากและทำหน้าที่คล้ายดาวเทียม
เป้าหมายคือให้อากาศยานเหล่านี้บินวนเหนืออังกฤษ และให้บริการเครือข่ายมือถือและอินเทอร์เน็ตฉุกเฉินได้อย่างน้อย 1 สัปดาห์ในยามวิกฤต ริโก จันทรา ผู้อำนวยการโครงการของ ARIA อธิบายว่า “เมื่อเครือข่ายภาคพื้นดินล่ม ดาวเทียมก็ช่วยเป็นระบบสำรองได้อย่างจำกัด”
แต่การเร่งเตรียมรับมือครั้งนี้เกิดขึ้นในจังหวะที่เทคโนโลยีเดิมกำลังจะหายไป โทรศัพท์บ้านแบบสายทองแดงของอังกฤษ ซึ่งยังใช้ได้แม้ไฟดับ จะถูกปิดในวันที่ 31 มกราคม 2027 ขณะที่อนาคตของวิทยุ FM ก็อยู่ระหว่างการทบทวนของรัฐบาล
รัฐบาลชี้แจงว่า แม้โทรศัพท์บ้านแบบสายทองแดงจะเคยเป็นช่องทางสำรองที่มีประโยชน์ในยามไฟดับ แต่ตอนนี้ระบบไม่น่าเชื่อถือและซ่อมแซมยาก
เมื่อถามเคมป์ว่ารายงานของเขาช่วยให้อังกฤษพร้อมรับมือ Black Sky มากขึ้นหรือไม่ เขาเงียบไปครู่หนึ่ง ก่อนตอบว่า “ถ้าจะพูดให้ถูก เรากลับถอยหลังด้วยซ้ำ การปิดโครงข่ายโทรศัพท์พื้นฐาน แสดงให้เห็นว่าแทบไม่มีใครคิดเลยว่าจะสื่อสารกันอย่างไรเมื่อไม่มีไฟฟ้า”
ภาพ: cristo95 / Shutterstock
อ้างอิง:
