ประเทศไทยเตรียมลุ้นผลการพิจารณาขึ้นทะเบียน ‘ชุดไทย’ เป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติจากยูเนสโก ในช่วงวันที่ 2-3 ธันวาคมนี้ ที่เมืองเซี่ยเหมิน ประเทศจีน หลังเดินหน้าผลักดันและเผยแพร่องค์ความรู้เกี่ยวกับชุดไทยผ่านกิจกรรม Roadshow ใน 3 มหานครสำคัญ ทั้งกรุงเฮก โตเกียว และปารีส หวังสร้างการยอมรับในระดับนานาชาติ พร้อมต่อยอดภูมิปัญญาผ้าไทยและงานหัตถศิลป์สู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์
ประเด็นสำคัญ
วันนี้ (16 พฤศจิกายน) ประเทศไทยกำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญของการผลักดัน ‘ชุดไทย’ สู่เวทีวัฒนธรรมระดับโลก หลังองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก (UNESCO) เตรียมพิจารณาขึ้นทะเบียน ‘ชุดไทย: ความรู้ งานช่างฝีมือ และแนวปฏิบัติการแต่งกายชุดไทยประจำชาติ’ (Chud Thai: Knowledge, Craftsmanship and Practices of the Thai National Costume) เป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity)
การพิจารณาดังกล่าวจะมีขึ้นในการประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ สมัยที่ 21 ระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน – 5 ธันวาคม 2569 ณ เมืองเซี่ยเหมิน สาธารณรัฐประชาชนจีน โดยคาดว่าจะมีการพิจารณาและประกาศผลเกี่ยวกับชุดไทยในช่วงวันที่ 2-3 ธันวาคมนี้
การเสนอขึ้นทะเบียนครั้งนี้มีความสำคัญ เนื่องจากไม่ได้มุ่งเน้นเพียงความงดงามของเครื่องแต่งกาย แต่ครอบคลุมถึงองค์ความรู้ กระบวนการผลิต งานช่างฝีมือ ตลอดจนแนวปฏิบัติในการแต่งกายที่ได้รับการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างเครื่องแต่งกายกับประวัติศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรมไทย
หากได้รับการขึ้นทะเบียน จะเป็นอีกก้าวสำคัญของการสร้างการยอมรับในระดับนานาชาติต่อภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้องกับชุดไทย รวมถึงมีส่วนสนับสนุนการอนุรักษ์และสืบทอดองค์ความรู้ของช่างทอผ้า ช่างปัก ช่างตัดเย็บ และชุมชนผู้ผลิตผ้าไทย
เดินสาย 3 มหานคร ผลักดันชุดไทยสู่สายตานานาชาติ
ตลอดปี 2569 กระทรวงวัฒนธรรม โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ได้ดำเนินกิจกรรมเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ชุดไทยพระราชนิยมในต่างประเทศ (Roadshow) ผ่าน 3 เมืองสำคัญ ได้แก่ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น และกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส เพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับคุณค่าทางประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาของชุดไทยในระดับสากล
กิจกรรมครั้งแรกจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-10 เมษายน 2569 ณ โรงแรม Des Indes กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ โดยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จฯ ทรงเป็นองค์ปาฐกในการเสวนาวิชาการเรื่องวิวัฒนาการของชุดไทยและผ้าไทย
ภายในงานมีการนำเสนอชุดไทยพระราชนิยมทั้ง 8 แบบ และเสื้อพระราชทาน 3 แบบ ตลอดจนสาธิตงานหัตถศิลป์ไทย อาทิ งานจักสานย่านลิเภา งานปักดิ้นเงินดิ้นทอง และนิทรรศการจากพิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
นอกจากนี้ ยังมีการจัดแสดงชุดไทยบริเวณหน้าต่างโชว์ของห้างสรรพสินค้า de Bijenkorf เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนชาวต่างชาติได้เรียนรู้และสัมผัสความงดงามของชุดไทยในพื้นที่สาธารณะ
ต่อมา ระหว่างวันที่ 17-18 กันยายน 2569 มีการจัดกิจกรรมครั้งที่ 2 ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น โดยนำเสนอชุดไทยพระราชนิยมทั้ง 8 แบบ ควบคู่กับการเผยแพร่ภาพชุดไทยผ่านจอประชาสัมพันธ์ขนาดใหญ่ในย่านสำคัญของกรุงโตเกียว ทั้งกินซ่า ชินจูกุ และชิบูยะ
หนึ่งในจุดสนใจของการจัดงานครั้งนี้ คือการนำเสนอฉลองพระองค์ชุดกิโมโนที่ตัดเย็บจากผ้าไหมมัดหมี่ รวมถึงการประยุกต์ลวดลายการ์ตูนญี่ปุ่นเข้ากับชุดไทย เพื่อแสดงให้เห็นถึงความเป็นไปได้ในการนำองค์ความรู้ดั้งเดิมมาพัฒนาร่วมกับการออกแบบร่วมสมัย
ขณะที่กิจกรรมครั้งที่ 3 จัดขึ้นระหว่างวันที่ 10-11 ตุลาคม 2569 ณ โรงแรม Le Meurice กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส โดยนำเสนอชุดไทยพระราชนิยมทั้ง 8 แบบ และเสื้อพระราชทาน 3 แบบ พร้อมสาธิตงานปักสะดึงกรึงไหมและการทอผ้ายก โดยวีรธรรม ตระกูลเงินไทย ศิลปินแห่งชาติ ประจำปี 2568
ภายในงานยังมีการเปิดตัวหนังสือ CHUD THAI THROUGH THE AGES: WEAVING HISTORY, CRAFT, AND IDENTITY ซึ่งรวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ งานช่างฝีมือ และอัตลักษณ์ของชุดไทย
พร้อมกันนี้ โอปอล-สุชาตา ช่วงศรี มิสเวิลด์ 2025 ยังร่วมสาธิตการแต่งกายราชสำนักไทยโบราณ รวมถึงมีการจัดแสดงงานหัตถศิลป์ไทย 5 ประเภท เพื่อสะท้อนความหลากหลายของภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้องกับเครื่องแต่งกายไทย
ไม่ใช่เพียงเครื่องแต่งกาย แต่คือภูมิปัญญาที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น
สาระสำคัญของการเสนอขึ้นทะเบียนชุดไทยครั้งนี้ คือการแสดงให้เห็นว่าเครื่องแต่งกายไม่ได้มีคุณค่าเฉพาะด้านความงามหรือรูปแบบทางศิลปะเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบองค์ความรู้และทักษะฝีมือของผู้คนในสังคมไทย
ตั้งแต่กระบวนการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม การทอผ้า การย้อมสี การปักลวดลาย ไปจนถึงการออกแบบ ตัดเย็บ และการแต่งกายในโอกาสต่างๆ ล้วนเป็นส่วนหนึ่งขององค์ความรู้ที่ได้รับการสั่งสมและพัฒนามาอย่างต่อเนื่อง
การผลักดันชุดไทยสู่บัญชีมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ จึงเป็นทั้งความพยายามในการสร้างการยอมรับทางวัฒนธรรม และการส่งเสริมให้ชุมชนผู้สืบทอดภูมิปัญญามีบทบาทในการอนุรักษ์และถ่ายทอดความรู้ต่อไป
ขณะเดียวกัน การเผยแพร่ชุดไทยในต่างประเทศยังเปิดโอกาสให้เกิดความร่วมมือด้านการออกแบบ แฟชั่น หัตถศิลป์ และอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ ซึ่งอาจช่วยเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่ผู้ผลิตผ้าไทยและช่างฝีมือในอนาคต
จับตาผลพิจารณา 2-3 ธันวาคมนี้
สำหรับการประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ สมัยที่ 21 ประเทศไทยได้เสนอชื่อชุดไทยเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของยูเนสโก โดยอยู่ระหว่างรอการตัดสินใจอย่างเป็นทางการจากที่ประชุม
ทั้งนี้ การขึ้นทะเบียนในรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ แตกต่างจากการขึ้นทะเบียนมรดกโลกประเภทแหล่งวัฒนธรรมหรือธรรมชาติ เนื่องจากมุ่งให้ความสำคัญกับองค์ความรู้ ทักษะ ประเพณี และแนวปฏิบัติที่ยังคงมีการสืบทอดอยู่ในสังคม
ผลการพิจารณาที่คาดว่าจะมีขึ้นในช่วงวันที่ 2-3 ธันวาคม 2569 จึงเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญที่ต้องติดตามว่า ‘ชุดไทย’ จะได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติหรือไม่
อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าผลการพิจารณาจะออกมาอย่างไร การดำเนินงานตลอดปีที่ผ่านมาได้ช่วยขยายพื้นที่การรับรู้เกี่ยวกับชุดไทยในระดับนานาชาติ และนำเสนอให้เห็นว่าคุณค่าของชุดไทยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเครื่องแต่งกาย แต่ยังรวมถึงผู้คนและภูมิปัญญาที่อยู่เบื้องหลัง ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการอนุรักษ์และสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมไทยต่อไป

