ซานาเอะ ทาคาอิจิ (Sanae Takaichi) นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น เตรียมเสนอจัดตั้งกลไกความร่วมมือด้านพลังงานของเอเชีย ซึ่งมีรูปแบบคล้ายกับทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ (International Energy Agency: IEA) เพื่อให้ประเทศในภูมิภาคร่วมมือกันสำรองน้ำมันและรับมือกับวิกฤตพลังงาน หลังความตึงเครียดในตะวันออกกลางเผยให้เห็นความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานพลังงานในเอเชีย
ประเด็นสำคัญ
The Yomiuri Shimbun และ Jiji Press รายงานเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน โดยอ้างแหล่งข่าวในรัฐบาลญี่ปุ่นว่า ทาคาอิจิเตรียมนำเสนอแผนดังกล่าวในการประชุมสุดยอดประชาคมเอเชียปลอดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Asia Zero Emission Community: AZEC) ซึ่งจะจัดขึ้นในวันที่ 17 พฤศจิกายน ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ โดยมีประเทศสมาชิกเข้าร่วมทั้งหมด 11 ประเทศ รวมถึงไทย
กลไกดังกล่าวมีชื่อว่า Asia Oil Security Task Force โดยมีเป้าหมายให้ประเทศสมาชิก AZEC ร่วมมือกันจัดหาน้ำมันในช่วงวิกฤต ผ่านการรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อรักษาเสถียรภาพของตลาดน้ำมัน แลกเปลี่ยนความรู้ด้านการสำรองน้ำมัน ตลอดจนกำหนดกฎเกณฑ์สำหรับการระบายน้ำมันสำรองและการแบ่งปันน้ำมันระหว่างประเทศในกรณีฉุกเฉิน
คาดว่า ญี่ปุ่นจะมีบทบาทสำคัญในการผลักดันกลไกดังกล่าว โดยมีสถาบันวิจัยเศรษฐกิจเพื่ออาเซียนและเอเชียตะวันออก (Economic Research Institute for ASEAN and East Asia: ERIA) ซึ่งได้รับเงินสนับสนุนจากญี่ปุ่นและตั้งอยู่ในกรุงจาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย ทำหน้าที่เป็นฝ่ายเลขานุการ
ขณะเดียวกัน ทาคาอิจิคาดว่า จะประกาศแผนจัดตั้งสำนักงานแห่งใหม่ของ IEA ในกรุงโตเกียว ซึ่งจะเข้ามามีส่วนร่วมและมีบทบาทสำคัญในการดำเนินงานของกลไกความร่วมมือระดับภูมิภาคนี้ด้วย
ญี่ปุ่นเตรียมเปิดถังเก็บน้ำมันให้ชาติอาเซียนใช้
นอกเหนือจากข้อเสนอจัดตั้ง IEA ฉบับเอเชีย ทาคาอิจิยังเตรียมเสนอให้ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้สามารถใช้ถังเก็บน้ำมันที่ไม่ได้ใช้งานในญี่ปุ่น ซึ่งสามารถจ่ายค่าธรรมเนียมเพื่อสำรองน้ำมันและได้รับสิทธิในการซื้อน้ำมันก่อนประเทศอื่นในกรณีที่เกิดวิกฤตพลังงาน โดยมีเป้าหมายสนับสนุนโครงการสำรองน้ำมันร่วมกันของอาเซียนที่มีฟิลิปปินส์เป็นผู้ริเริ่ม เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงด้านพลังงานในภูมิภาค
แนวทางดังกล่าวยังช่วยให้ประเทศสมาชิกประหยัดต้นทุนและระยะเวลาในการก่อสร้างถังเก็บน้ำมันของตนเอง ขณะที่ญี่ปุ่นจะได้รับรายได้จากค่าธรรมเนียม เพื่อนำมาใช้บำรุงรักษาและบริหารจัดการถังเก็บน้ำมันที่ไม่ได้ใช้งาน
ข้อเสนอทั้งหมดถือเป็นระยะที่สองของโครงการ Partnership on Wide Energy and Resources Resilience Asia (POWERR Asia) ซึ่งญี่ปุ่นประกาศจัดตั้งเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานพลังงานในเอเชีย หลังสถานการณ์ความตึงเครียดในตะวันออกกลางส่งผลกระทบต่ออุปสงค์และอุปทานด้านพลังงาน
ทำไมญี่ปุ่นต้องการจัดตั้ง IEA ฉบับเอเชีย?
IEA ก่อตั้งขึ้นในปี 1974 หลังเกิดวิกฤตน้ำมันครั้งแรก โดยกำหนดให้ประเทศสมาชิกต้องมีน้ำมันสำรองอย่างน้อยเทียบเท่ากับปริมาณการนำเข้าน้ำมันสุทธิ 90 วัน เพื่อเตรียมรับมือกับภาวะขาดแคลนพลังงาน
เมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ประเทศสมาชิก IEA ได้ร่วมกันระบายน้ำมันสำรองครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ หลังสถานการณ์ความตึงเครียดในตะวันออกกลางทวีความรุนแรง อย่างไรก็ตาม ไม่มีประเทศสมาชิกอาเซียนเข้าร่วมมาตรการดังกล่าว เนื่องจากยังไม่มีประเทศใดในอาเซียนเป็นสมาชิก IEA
ญี่ปุ่นในฐานะสมาชิก IEA จึงต้องการผลักดันกลไกความร่วมมือด้านพลังงานที่ออกแบบให้เหมาะสมกับสถานการณ์ของเอเชีย โดยเฉพาะภูมิภาคที่มีทรัพยากรน้ำมันจำกัดและเผชิญความไม่แน่นอนด้านอุปทานพลังงาน
นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังหวังว่าความร่วมมือดังกล่าวจะช่วยผลักดันยุทธศาสตร์อินโด-แปซิฟิกที่เสรีและเปิดกว้าง (Free and Open Indo-Pacific: FOIP) ฉบับปรับปรุง ซึ่งเปิดตัวเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา พร้อมกระชับความสัมพันธ์กับประเทศในภูมิภาค
สำหรับ AZEC เป็นกรอบความร่วมมือระดับภูมิภาคที่มุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอน ประกอบด้วยสมาชิก 11 ประเทศ ได้แก่ ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ ออสเตรเลีย บรูไน กัมพูชา อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย สิงคโปร์ ไทย และเวียดนาม
ภาพ: KYODO / Reuters
อ้างอิง:

