Monsoon Wind โครงการพลังงานลมใหญ่สุดอาเซียน ก้าวแรกของ ASEAN Power Grid ที่เติบโตพร้อมชุมชน

บนเขาสูงทางตอนใต้ของสปป. ลาว สายลมแรงที่เคยพัดผ่านผืนป่าและไร่หมุนเวียนมาช้านาน กำลังหมุนใบพัดของกังหันลมขนาดใหญ่ 133 ต้น ของโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานลมมอนซูน (Monsoon Wind Power Project) ให้กลายเป็นขุมพลังงานสะอาดขนาด 600 เมกะวัตต์ (MW) ที่วิ่งผ่านสายส่งข้ามชายแดนไปยังเวียดนาม

 

 

โครงการ Monsoon Wind Power Project ไม่ได้เป็นเพียงโครงการพลังงานลมแห่งแรกของ สปป. ลาว หรือโรงไฟฟ้าพลังงานลมที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือโครงการพลังงานลมข้ามพรมแดนแห่งแรกของทวีปเอเชียเท่านั้น

 

แต่เบื้องหลังเสากังหันลมเหล่านี้คือบทพิสูจน์ของ ‘โครงการลงทุนภาคเอกชนเชิงพาณิชย์’ ที่สร้างแรงกระเพื่อมเชิงบวกต่อวิถีชีวิตชาวบ้านบนยอดดอย เศรษฐกิจของสองประเทศเพื่อนบ้าน ไปจนถึงฝันใหญ่ของอาเซียนอย่าง ‘โครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน’ (ASEAN Power Grid)

 

รู้จัก Monsoon Wind Power Project ‘กรณีศึกษาต้นแบบ’ โครงการ ASEAN Power Grid

 

โครงการโรงไฟฟ้าพลังงานลมมอนซูน (Monsoon Wind Power Project) เป็นโรงไฟฟ้าพลังงานลมขนาดกำลังการผลิต 600 เมกะวัตต์ (MW) ตั้งอยู่เมืองดักจึง แขวงเซกอง และเมืองสานไซ แขวงอัตตะปือ ทางตอนใต้ของ สปป. ลาว ซึ่งจำหน่ายกระแสไฟฟ้าที่ผลิตได้ทั้งหมดให้แก่เวียดนาม ซึ่งคาดว่า สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก อย่างน้อย 748,867 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี

 

ซึ่งนับเป็นโรงไฟฟ้าพลังงานลมแห่งแรกของ สปป. ลาว เป็นโครงการพลังงานลมที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในอาเซียน และเป็นโครงการพลังงานลมข้ามพรมแดนแห่งแรกในเอเชีย ภายใต้สัญญาสัมปทานร่วมกับรัฐบาลสปป. ลาว ระยะเวลาดำเนินการเชิงพาณิชย์ 25 ปี

 

Monsoon Wind Power Project เริ่มดำเนินการเชิงพาณิชย์เต็มรูปแบบในเดือนสิงหาคม 2025 โดยกระแสไฟฟ้าจะถูกส่งผ่านระบบสายส่งเฉพาะขนาด 500 กิโลโวลต์ (kV) ไปยังชายแดนเวียดนาม และเชื่อมต่อไปยังสถานีไฟฟ้าย่อยแทงห์มี (Thanh My) ของการไฟฟ้าเวียดนาม (Viet Nam Electricity: EVN) ในภาคกลางของเวียดนาม

 

 

ด้วยการจัดหาเงินทุนกว่า 692.55 ล้านดอลลาร์ ทำให้เป็นโครงการพลังงานหมุนเวียนมูลค่าสูงสุดในอาเซียน

 

โครงการนี้ไม่ได้เกิดจากงบประมาณรัฐหรือโครงการช่วยเหลือระหว่างประเทศ แต่เป็นธุรกิจเชิงพาณิชย์ที่ภาคเอกชนลงทุน มีสัญญารับซื้อไฟฟ้า สัญญาสัมปทาน และเจ้าหนี้ที่ต้องได้รับเงินคืน โดยมีธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ทำหน้าที่เป็นผู้จัดการการจัดหาเงินกู้ร่วมและผู้จัดทำบัญชีรายชื่อผู้จองซื้อแต่เพียงผู้เดียว (Sole Mandated Lead Arranger and Bookrunner)

 

โดย ADB ได้ร่วมงานกับผู้พัฒนาโครงการ โดยทำหน้าที่ให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการวางโครงสร้างโครงการให้เป็นไปตามมาตรฐานสากลและมีความเป็นไปได้ทางการเงินเพื่อรองรับการสนับสนุนจากสถาบันการเงิน (Bankable Project) ตั้งแต่ปี 2015 ก่อนจะได้รับมอบอำนาจอย่างเป็นทางการให้นำการตรวจสอบวิเคราะห์สถานะของกิจการ (Due Diligence) และการระดมทุนในปี 2021

 

มูลค่าแพ็กเกจทางการเงินรวมของ Monsoon Wind Power Project อยู่ที่ 692.55 ล้านดอลลาร์สหรัฐ นับเป็นการจัดหาเงินกู้ร่วม (Syndicated Financing) สำหรับโครงการพลังงานหมุนเวียนที่มีมูลค่าสูงสุดในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียน ณ วันที่มีการลงนามเมื่อช่วงต้นปี 2023

 

โดยจากวงเงินสินเชื่อรวมกว่า 692 ล้านดอลลาร์สหรัฐนี้ แบ่งเป็นเงินกู้ของ ADB เอง 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เงินกู้ร่วม (Co-financing) จำนวน 592 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากสถาบันการเงินเพื่อการพัฒนา และธนาคารพาณิชย์ สะท้อนว่า ทุก 1 ดอลลาร์ที่ ADB ลงทุน สามารถดึงดูดเม็ดเงินร่วมกู้ได้เกือบ 6 ดอลลาร์

 

 

Monsoon Wind สำคัญอย่างไรต่อลาว: การเติมเต็ม ‘แบตเตอรี่แห่งเอเชีย’ ด้วยพลังงานลม

 

ในระดับมหภาค Monsoon Wind ได้เข้ามาเขียนนิยามใหม่ให้แก่ยุทธศาสตร์พลังงานของ สปป. ลาว จากประเทศที่พึ่งพาการส่งออกไฟฟ้าพลังน้ำมาอย่างยาวนาน สู่การเปิดประตูสู่อุตสาหกรรมส่งออกพลังงานลม ซึ่งเป็นทรัพยากรธรรมชาติมหาศาลที่ไม่เคยถูกนำมาพัฒนาในเชิงพาณิชย์มาก่อน

 

แม้ สปป. ลาว ถือเป็นประเทศมีการส่งออกพลังงานไฟฟ้าพลังน้ำมาอย่างยาวนาน แต่กลับมีกำลังลมในแถบตอนใต้สูงขึ้นในฤดูแล้ง ซึ่งเป็นช่วงที่ปริมาณน้ำในแม่น้ำและกำลังการผลิตของโรงไฟฟ้าพลังน้ำลดลง ดังนั้น โครงการ Monsoon Wind ได้เพิ่มพลังงานลมเข้ามา ซึ่งเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ส่วนใหญ่ยังไม่เคยได้รับการนำมาพัฒนาใช้ประโยชน์

 

นอกจากนี้ โครงการนี้สร้างรายได้ให้แก่รัฐบาล สปป. ลาว ตลอดอายุสัญญา 25 ปีสัมปทาน ทั้งในรูปของค่าภาคหลวง ค่าเช่าที่ดิน และภาษีอากร

 

โครงการนี้ยังมีข้อผูกพันในการจัดสรรงบประมาณปีละ 1.1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็นระยะเวลา 25 ปี รวมเป็นมูลค่า 27.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐ)เข้าสู่กองทุนพัฒนาชุมชน (Community Development Fund) โดย Monsoon Wind ยังมีการจ้างงานและพัฒนาทักษะผู้คน เห็นได้จากพนักงาน 145 คน จากทั้งหมด 174 คน ที่ปฏิบัติงาน ณ โรงไฟฟ้าพลังงานลม (คิดเป็น 83%) เป็นพลเมืองของ สปป. ลาว และในช่วงที่มีการก่อสร้างสูงสุด มีการจ้างงานแรงงานสูงถึงประมาณ 1,650 คน โดยมีสัดส่วนประมาณ 61% ที่เป็นแรงงานจาก สปป. ลาว

 

 

สายธารพลังงานสะอาดสู่ ‘เวียดนาม’ หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจที่เติบโตอย่างรวดเร็ว

 

ด้าน ADB ยังคาดการณ์ว่า โครงการ Monsoon Wind จะส่งจ่ายกระแสไฟฟ้าจากพลังงานลมในปริมาณที่มีนัยสำคัญเข้าสู่ประเทศเวียดนาม ซึ่งมีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว โดยคาดการณ์ว่าอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจจะแตะ 7.6% ในปี 2027

 

นอกจากนี้ ยังนับเป็นการเพิ่มแหล่งผลิตและเส้นทางการส่งจ่ายใหม่เข้าสู่ระบบสัดส่วนการผลิตไฟฟ้า (Power Mix) ของเวียดนาม ซึ่งสอดคล้องกับแผนพัฒนาพลังงานไฟฟ้า ฉบับที่ 8 ฉบับปรับปรุง (Power Development Plan 8 – เมษายน 2025) ของเวียดนาม ที่กำหนดเป้าหมายการนำเข้าพลังงานไฟฟ้าราว 9,360–12,100 เมกะวัตต์ ภายในปี 2030 รวมถึงการนำเข้าจาก สปป. ลาว และสาธารณรัฐประชาชนจีน

 

 

เปลี่ยนวิถีชีวิตจาก ‘ไร่เลื่อนลอย’ สู่ ‘วงแหวนกาแฟ’ พืชเศรษฐกิจมูลค่าสูง

 

แม้ว่า Monsoon Wind Power Project ได้พื้นที่สัมปทานประมาณ 68,000 เฮกตาร์ ขนาดเทียบเคียงได้กับประเทศสิงคโปร์ ครอบคลุม 29 หมู่บ้าน คิดเป็นประมาณ 2,784 ครัวเรือน หรือประชากรกว่า 15,900 คน แต่โครงการนี้กลับออกแบบไม่ให้เกิดการเวนคืน หรือโยกย้ายถิ่นฐานของผู้คนในพื้นที่ และไม่มีครัวเรือนใดได้รับผลกระทบในระดับรุนแรง แม้ฐานรากกังหันลมแต่ละต้นใช้พื้นที่เพียงครึ่งสนามฟุตบอล

 

โดยรูปธรรมที่จับต้องได้ชัดเจนที่สุดของการยกระดับคุณภาพชีวิต คือการพลิกวิถีเกษตรกรรม ‘ไร่เลื่อนลอย’ ให้หันมาปลูกพืชเศรษฐกิจมูลค่าสูงแทน ผ่านโครงการ ‘วงแหวนกาแฟ’ (Coffee Ring)

 

โดยโครงการ Coffee Ring ได้ส่งมอบต้นกล้ากาแฟจำนวน 600,000 ต้น ในปี 2025 และขยายผลการเพาะพันธุ์ได้มากกว่า 1 ล้านต้น ภายในปี 2026 โดยครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบจะได้รับค่าตอบแทนจากการปลูกและดูแลรักษาต้นกล้า

 

ปัจจุบัน ‘วงแหวนกาแฟ’ (Coffee Ring) นี้ครอบคลุมพื้นที่ 404 แปลง รวมประมาณ 460 เฮกตาร์ ซึ่งการเก็บเกี่ยวรอบแรกให้ผลผลิตเมล็ดกาแฟเชอร์รีกว่า 20 ตัน และผลผลิตกาแฟจากโครงการได้รับรางวัลติดอันดับ 1 ใน 10 ของการประกวดกาแฟระดับชาติทั้งในปี 2025 และ 2026

 

 

Monsoon Wind ลงทุนในชุมชนระยะยาว

 

ขณะเดียวกัน โครงสร้างพื้นฐานที่เคยตัดขาดชุมชนบนพื้นที่สูงจากโลกภายนอกก็ถูกปลดล็อก โครงการได้ก่อสร้างและปรับปรุงเส้นทางคมนาคมรวมระยะทางกว่า 250 กิโลเมตร อำนวยความสะดวกให้แก่ผู้คนกว่า 2,000 ครัวเรือน เปลี่ยนการเดินทางที่เคยยากลำบากและใช้เวลา 3 ถึง 6 ชั่วโมง ให้เหลือเพียง 30–60 นาที ควบคู่ไปกับการติดตั้งและปรับปรุงระบบท่อส่งน้ำไม่น้อยกว่า 14 กิโลเมตร ส่งน้ำสะอาดถึง 359 ครัวเรือน และโรงเรียน 4 แห่งใน 4 หมู่บ้าน

 

นอกจากนี้ โครงการยังมีการติดตั้งและปรับปรุงระบบท่อส่งน้ำระยะทางไม่น้อยกว่า 14 กิโลเมตร รองรับการจ่ายน้ำให้แก่ 359 ครัวเรือน และโรงเรียน 4 แห่ง ในพื้นที่ 4 หมู่บ้าน รวมถึงหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ได้ลงพื้นที่ให้บริการตรวจรักษาเชิงรุกรายเดือนครอบคลุม 22 หมู่บ้านในถิ่นทุรกันดารตลอดระยะเวลา 3 ปี ปัจจุบันมีการจัดตั้งตู้ยาประจำหมู่บ้านและเครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขครอบคลุม 12 ชุมชน

 

Monsoon Wind ยังดำเนินการก่อสร้างอาคารเรียนแห่งใหม่ 1 แห่ง ปรับปรุงสถานศึกษาเดิม พร้อมทั้งจัดสรรทุนการศึกษาระดับปริญญาตรีในประเทศไทยให้แก่นักเรียนในพื้นที่จำนวน 10 ทุน (ในสาขาวิศวกรรมไฟฟ้า วิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม และเกษตรศาสตร์) และทุนการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูงด้านการพยาบาลอีก 2 ทุน

 

 

Monsoon Wind เตรียมขยายกำลังผลิตสู่ระดับ 1,600 เมกะวัตต์

 

นรุตม์ บัวขจร ผู้จัดการทั่วไปโครงการมอนซูนวินด์ และประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายพัฒนา (Chief Development Officer) ของบริษัท อิมแพค อิเลคตรอนส์ สยาม จำกัด (Impact Electrons Siam: IES) เปิดเผยว่า IES เตรียมขยายโครงการ Monsoon Wind โดยคาดว่า จะเพิ่มกำลังการผลิตที่อีก 1,000 เมกะวัตต์ (รวม 2 เฟสเป็น 1,600 เมกะวัตต์)

 

นรุตม์ กล่าวต่อว่า ในส่วนภาคขยาย Impact Electrons Siam กำลังพูดคุยกับรัฐบาลลาวเกี่ยวกับการสนับสนุนไฟฟ้าให้กับทางลาว ในช่วงหน้าแล้งที่ขาดไฟฟ้า นอกจากนี้ ไฟฟ้าที่ผลิตได้เหลือ มอนซูนวินด์ก็สามารถที่จะส่งออกไปยังประเทศเพื่อนบ้านได้ด้วย

 

สำหรับการลงทุนในไทย นรุตม์เปิดเผยว่า Impact Electrons Siam มีโครงการโซลาร์รูฟท็อป (Solar Rooftop) ในไทยขนาดหลักร้อยเมกะวัตต์ และมีโครงการ Data Center ซึ่งกำลังอยู่ในช่วงพัฒนาด้วย

 

 

ต้นแบบ ‘ASEAN Power Grid’ ก้าวแรกสู่โครงข่ายไฟฟ้าไร้พรมแดนของคนกว่า 700 ล้านคน

 

เมื่อมองภาพใหญ่ในระดับภูมิภาค Monsoon Wind ยังถือเป็นโครงการระดับเรือธงของภูมิภาคอย่าง โครงข่ายระบบไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN Power Grid: APG) ที่อาเซียนตั้งเป้าหมายที่จะบูรณาการระบบโครงข่ายไฟฟ้าระหว่างประเทศสมาชิกอย่างเต็มรูปแบบ ภายในปี 2045 เพื่อสร้างความมั่นคงทางพลังงานให้แก่ประชากรกว่า 700 ล้านคน

 

อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญคือ ความต้องการใช้พลังงานในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นถึง 4 เท่าภายในปี 2060 นอกจากนี้ ปัจจุบันการเชื่อมโยงไฟฟ้าข้ามพรมแดนในอาเซียนยังอยู่ที่เพียง 7.7 กิกะวัตต์ (GW) ซึ่งห่างจากเป้าหมาย 17.6 กิกะวัตต์ ภายในปี 2040 อยู่พอสมควร และต้องอาศัยเงินลงทุนมหาศาลถึงประมาณ 764,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อผลักดัน APG ให้สำเร็จภายในปี 2045 โดยเฉพาะระบบสายส่งเชื่อมโยงข้ามพรมแดนเพียงอย่างเดียวต้องใช้เม็ดเงินราว 27,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในช่วงปี 2025 ถึง 2040

 

เพื่อต่อยอดพิมพ์เขียวความสำเร็จนี้ไปสู่โครงการอื่นๆ ทั่วภูมิภาค ADB ได้ประกาศกรอบวงเงินสนับสนุน ASEAN Power Grid สูงสุดถึง 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในระยะเวลา 10 ปี พร้อมร่วมมือกับธนาคารโลก สำนักเลขาธิการอาเซียน และศูนย์พลังงานอาเซียน เปิดตัว ‘ข้อริเริ่มด้านการจัดหาเงินทุนสำหรับโครงข่ายระบบไฟฟ้าอาเซียน’ (The ASEAN Power Grid Financing Initiative) ในเดือนตุลาคม 2025 เพื่อจับคู่ผู้พัฒนาโครงการและหน่วยงานสาธารณูปโภคเข้ากับแหล่งทุน

 

ยิ่งไปกว่านั้น ในเดือนเมษายน 2026 ยังมีการเปิดตัว ‘กองทุนส่งเสริมการเชื่อมโยงพลังงานระดับภูมิภาคในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้’ (Regional Connectivity Fund for Energy in Southeast Asia) ด้วยเงินสนับสนุนตั้งต้น 25 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากออสเตรเลีย แคนาดา สหภาพยุโรป เยอรมนี และสหราชอาณาจักร เพื่อช่วยอุดหนุนค่าใช้จ่ายในช่วงเริ่มต้น ตั้งแต่การศึกษาความเป็นไปได้ การออกแบบวิศวกรรม โครงสร้างการเงิน ไปจนถึงการประเมินมาตรการคุ้มครองความปลอดภัยสำหรับโครงการพลังงานข้ามพรมแดน ควบคู่ไปกับการระดมทุนร่วมผ่านกองทุนเร่งรัดการเงินสีเขียวในอาเซียน (ACGF) ภายใต้กองทุนโครงสร้างพื้นฐานอาเซียนที่ ADB บริหารจัดการอยู่

 

 

ดังนั้น สายลมที่พัดผ่านกังหันยอดเขาทางตอนใต้ของลาวในวันนี้ จึงไม่ได้เพียงผลิตกระแสไฟฟ้าส่งข้ามชายแดนไปหล่อเลี้ยงโรงงานและบ้านเรือนในเวียดนาม หรือเพียงเปลี่ยนไร่เลื่อนลอยให้กลายเป็นไร่กาแฟรางวัลระดับชาติของชาวบ้านในลาวใต้เท่านั้น แต่ยังกำลังพัดพาภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก้าวข้ามเส้นแบ่งพรมแดนทางพลังงาน สู่ยุคสมัยใหม่ที่ทุนเอกชน ความยั่งยืนของชุมชน และความมั่นคงทางพลังงานของอาเซียนสามารถหมุนไปในทิศทางเดียวกันได้อย่างสมบูรณ์