แม่น้ำสายหล่อเลี้ยงทั้งน้ำในก๊อก ข้าวในนา และชีวิตคนแม่สาย แต่วันนี้น้ำขุ่นสูงจนกระทบการผลิตประปากว่า 9,500 ครัวเรือน ขณะที่พื้นที่เกษตรกว่า 50,000 ไร่ยังต้องพึ่งพาสายน้ำ ท่ามกลางความกังวลเรื่องมลพิษจากเหมืองต้นน้ำฝั่งเมียนมา

 

 

THE STANDARD พูดคุยกับ เพียรพร ดีเทศน์ กรรมการบริหาร Rivers and Rights และมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) ถึงต้นตอวิกฤตและต้นทุนที่ประชาชนแบกรับ พร้อมข้อเรียกร้องให้รัฐมองน้ำสะอาดเป็นความมั่นคงของประเทศ และคำถามสำคัญว่า ต้องตรวจน้ำไปอีกนานแค่ไหน หากยังไม่หยุดมลพิษต้นทาง?

 

สองปีของการติดตาม กับคำถามว่าทำไมรัฐเพิ่งขยับ

 

เพียรพรเล่าว่า มูลนิธิเริ่มติดตามปัญหาอย่างต่อเนื่องหลังได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมเชียงรายและแม่สายในปี 2567 และทราบว่ามีการทำเหมืองบริเวณต้นน้ำในเมียนมา จึงรวบรวมข้อมูลผ่านการสำรวจพื้นที่ ภาพถ่าย และภาพถ่ายดาวเทียมมาโดยตลอด

 

ข้อมูลที่ติดตามทำให้เห็นว่า กิจกรรมเหมืองไม่ได้หยุดอยู่กับที่ แต่มีการขยายตัวต่อเนื่อง ขณะที่ประชาชนปลายน้ำต้องเผชิญความกังวลและเรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามาจัดการ

 

อย่างไรก็ตาม เพียรพรตั้งข้อสังเกตว่า ปัญหานี้เพิ่งได้รับความสนใจมากขึ้นจากผู้บริหารประเทศ ทั้งที่คนในพื้นที่ส่งเสียงมาเป็นเวลานานแล้ว

 

“เรื่องนี้มันสองปีกว่าแล้วนะ”

 

คำถามของเพียรพรคือ เหตุใดการตอบสนองของรัฐจึงยังไม่ทันต่อปัญหา และจำเป็นต้องรอให้เกิดความเสียหายต่อสุขภาพอย่างชัดเจนก่อนหรือไม่ จึงจะถือเป็นเรื่องเร่งด่วน

 

ข้อเรียกร้องนี้ไม่ได้หมายความว่ามีข้อยืนยันแล้วว่าประชาชนป่วยด้วยโรคร้ายแรงจากมลพิษครั้งนี้ แต่สะท้อนความต้องการให้รัฐป้องกันความเสียหายก่อนจะเกิดผลกระทบที่แก้ไขได้ยาก

 

แม้ตั้งคำถามต่อความล่าช้า เพียรพรยังเห็นว่า การที่รัฐบาลเริ่มขยับในเวลานี้เป็นสิ่งที่ควรเกิดขึ้น และต้องเดินหน้าต่อให้ถึงต้นตอของปัญหา

 

ตรวจน้ำอย่างเดียวไม่พอ หากเหมืองยังขยายตัว

 

เพียรพรกล่าวว่า ที่ผ่านมา การสื่อสารผลตรวจคุณภาพน้ำบางครั้งให้น้ำหนักกับการพบสารหนูไม่เกินค่ามาตรฐานในบางจุดหรือบางช่วงเวลา แต่ผลตรวจเหล่านั้นต้องพิจารณาควบคู่กับสถานการณ์บริเวณต้นน้ำด้วย

 

เพราะการไม่พบค่าเกินมาตรฐานในการเก็บตัวอย่างครั้งหนึ่ง ไม่ได้ตอบคำถามทั้งหมดว่า กิจกรรมเหมืองที่ดำเนินต่อเนื่องกำลังปล่อยมลพิษอะไรออกมา และมีผลกระทบสะสมเพียงใด

 

เพียรพรอ้างถึงภาพถ่ายดาวเทียมและข้อมูลของ Stimson Center ว่า สะท้อนการขยายตัวของเหมืองในเมียนมา โดยกล่าวถึงจำนวนเหมืองมากกว่า 2,800 แห่ง และเกือบ 900 แห่งในลุ่มน้ำโขง พร้อมยกข้อมูลการลงพื้นที่ของกลุ่มรักษ์เชียงของ ซึ่งมีนิวัฒน์ ร้อยแก้ว เป็นแกนนำ ว่าพบกิจกรรมทำเหมืองทองในแม่น้ำโขงบริเวณชายแดนไทย–ลาว อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงรายด้วย

 

สำหรับแนวทางตรวจคุณภาพน้ำร่วมกันระหว่างไทยกับเมียนมา เพียรพรเห็นว่าเป็นเรื่องจำเป็น แต่ต้องทำควบคู่กับการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ มิฉะนั้นการตรวจติดตามอาจกลายเป็นเพียงการรับรู้ปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำ โดยไม่สามารถหยุดความเสียหายได้

 

“ก็ตรวจ ก็ดี แต่ว่าดีกว่านั้นก็คือต้องไปแก้ที่ต้นตอของปัญหา ก็คือเหมืองแร่เหล่านี้”

 

เพียรพรระบุด้วยว่า เหมืองบางแห่งที่มูลนิธิเผยแพร่ข้อมูลสามารถมองเห็นได้จากฝั่งไทย จึงตั้งคำถามว่า เมื่อปรากฏกิจกรรมที่ควรตรวจสอบอย่างชัดเจนแล้ว เหตุใดรัฐจึงยังไม่สามารถผลักดันการแก้ไขที่ต้นทางได้อย่างเป็นรูปธรรม

 

“กำไรเขา พิษเรา” ใครได้ประโยชน์ ใครจ่ายต้นทุน

 

เพียรพรอธิบายสถานการณ์ที่เกิดขึ้นด้วยคำว่า “กำไรเขา พิษเรา” โดยเห็นว่า ผู้ประกอบกิจการเหมืองและธุรกิจที่ได้รับประโยชน์จากแร่สามารถสร้างรายได้ ขณะที่ต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมกลับตกอยู่กับประชาชนและประเทศปลายน้ำ

 

ประเทศไทยต้องรับภาระทั้งการปรับปรุงระบบผลิตน้ำประปา การเพิ่มจุดตรวจคุณภาพน้ำ การติดตามสารปนเปื้อน และการศึกษาหาแนวทางฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม ซึ่งล้วนต้องใช้งบประมาณแผ่นดิน

 

ในระดับครัวเรือน ประชาชนต้องมีรายจ่ายเพิ่มเติมเพื่อจัดหาน้ำดื่ม น้ำใช้ หรืออุปกรณ์กรองน้ำ ทั้งที่ไม่ได้เป็นผู้ก่อปัญหา

 

เพียรพรเห็นว่า การแก้ไขจึงไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการใช้งบประมาณของไทยรับมือกับผลกระทบ แต่ต้องติดตามว่าใครเป็นผู้ดำเนินกิจการ ใครได้รับประโยชน์ และจะทำให้บุคคลหรือธุรกิจเหล่านั้นร่วมรับผิดชอบได้อย่างไร

 

พร้อมกันนี้ ยังตั้งคำถามถึงความเป็นไปได้ของผลประโยชน์ที่เกี่ยวข้องกับการค้าแร่ การนำเข้า–ส่งออก หรือธุรกิจที่เชื่อมโยงกับประเทศไทย โดยเสนอให้ตรวจสอบอย่างโปร่งใส ทั้งนี้ เป็นข้อสงสัยที่เรียกร้องให้ตรวจสอบ ไม่ใช่ข้อยืนยันว่ามีบุคคลหรือหน่วยงานใดเกี่ยวข้องกับการกระทำผิดแล้ว

 

ตามเส้นทางแร่ไปถึงผู้รับซื้อและอุตสาหกรรมปลายทาง

 

เพียรพรกล่าวถึงคำชี้แจงของฝ่ายจีนที่เคยติดตาม ซึ่งระบุว่าไม่พบความเกี่ยวข้องของบุคคลหรือธุรกิจสัญชาติจีนกับกิจการที่เป็นปัญหา โดยเห็นว่า การพิจารณาความรับผิดชอบไม่ควรหยุดอยู่เพียงสัญชาติของผู้ประกอบกิจการ แต่ต้องตรวจสอบเส้นทางของแร่ ผู้รับซื้อ ผู้แปรรูป และอุตสาหกรรมปลายทางด้วย

 

เพียรพรกล่าวถึงบทบาทของจีนในอุตสาหกรรมแปรรูปแร่หายาก และการนำแร่ไปใช้เป็นวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง อาทิ แม่เหล็กสำหรับกังหันลม ยานยนต์ไฟฟ้า อากาศยาน และยุทโธปกรณ์ พร้อมอ้างถึงท่าทีของสหรัฐอเมริกาเกี่ยวกับการเข้าถึงแร่หายากในเมียนมา เพื่อสะท้อนว่าทรัพยากรเหล่านี้มีความสำคัญทั้งทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์

 

แต่ความต้องการแร่ของประเทศมหาอำนาจและภาคอุตสาหกรรมไม่ควรทำให้ชุมชนต้องรับผลกระทบโดยไม่มีสิทธิร่วมตัดสินใจ

 

เพียรพรใช้คำว่า “พื้นที่สังเวย” หรือ Sacrifice Zone อธิบายข้อกังวลว่า พื้นที่ซึ่งประชาชนใช้ชีวิต ทำการเกษตร และพึ่งพาแม่น้ำ อาจต้องแบกรับความเสียหายเพื่อแลกกับประโยชน์ทางอุตสาหกรรมของผู้อื่น ทั้งที่คนในพื้นที่ไม่ได้ยินยอมให้เกิดสถานการณ์เช่นนี้

 

แม่น้ำที่เคยใช้เล่นน้ำ พายเรือ หรือพักผ่อน จึงกลายเป็นพื้นที่ที่ประชาชนบางส่วนไม่มั่นใจแม้แต่จะลงไปสัมผัสน้ำ

 

คนมีเงินหาทางป้องกันตัว คนไม่มีทางเลือกจะทำอย่างไร

 

เพียรพรกล่าวว่า ความสามารถในการรับมือกับปัญหาแตกต่างกันตามฐานะของแต่ละครัวเรือน ผู้ที่มีกำลังซื้ออาจติดตั้งเครื่องกรองน้ำหรือจัดหาน้ำจากแหล่งอื่น แต่เกษตรกร ผู้มีรายได้น้อย และผู้ที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำเดิมอาจไม่มีทางเลือกเช่นนั้น

 

แม้การประปาส่วนภูมิภาคมีหน้าที่ผลิตน้ำให้ได้ตามมาตรฐาน แต่ยังต้องให้ความสำคัญกับระบบประปาชุมชน ประปาหมู่บ้าน และประชาชนที่ใช้น้ำจากแหล่งธรรมชาติโดยตรง ว่ามีศักยภาพตรวจสอบและจัดการสารปนเปื้อนเพียงใด

 

คำถามจึงไม่ได้มีเพียงระบบประปาขนาดใหญ่จะรับมือได้หรือไม่ แต่รวมถึงคนที่อยู่นอกระบบเหล่านั้นจะเข้าถึงน้ำที่ปลอดภัยได้อย่างไร และใครจะช่วยรับภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น

 

สำหรับเพียรพร ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงน้ำที่ปลอดภัยเป็นอีกด้านของปัญหาที่ต้องได้รับคำตอบพร้อมกับการแก้ไขมลพิษต้นทาง

 

จากน้ำชลประทานถึงจานข้าว ความกังวลที่เกษตรกรแบกไว้

 

เพียรพรกล่าวว่า ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่ที่น้ำดื่มและน้ำใช้ แต่ยังเชื่อมโยงกับการเกษตรและความเชื่อมั่นต่ออาหาร โดยเฉพาะพื้นที่ที่ใช้น้ำจากแม่น้ำกกและแม่น้ำสายเพาะปลูก

 

เพียรพรอ้างถึงการตรวจของหน่วยงานด้านการเกษตรในพื้นที่แม่อายและท่าตอน จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมปี 2567 ว่าพบแคดเมียมและโลหะหนักในพืชผักบางส่วน พร้อมสะท้อนความกังวลของเกษตรกรว่า หากผู้บริโภคไม่มั่นใจในผลผลิต พวกเขาจะขายสินค้าและประกอบอาชีพต่อไปได้อย่างไร

 

นอกจากนี้ ยังตั้งคำถามว่า หากน้ำชลประทานมีการปนเปื้อน จะมีกระบวนการตรวจสอบและติดตามผลผลิตที่เข้าสู่โรงสีหรือแปรรูปเป็นอาหารอย่างไร เพราะข้าวอาจถูกนำไปผลิตเป็นเส้นก๋วยเตี๋ยว เส้นขนมจีน หรือผลิตภัณฑ์อื่น ก่อนกระจายไปยังผู้บริโภคในพื้นที่ต่างๆ

 

ข้อกังวลนี้เป็นการเรียกร้องให้ตรวจสอบความเสี่ยงตลอดห่วงโซ่อาหาร ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าข้าวหรือผลิตภัณฑ์อาหารทั้งหมดจากพื้นที่ดังกล่าวมีการปนเปื้อน

 

เพียรพรเห็นว่า เกษตรกรซึ่งประกอบอาชีพสุจริตไม่ควรต้องรับภาระพิสูจน์ความปลอดภัยและแบกรับความเสียหายทางเศรษฐกิจเพียงลำพัง ทั้งที่ไม่ได้เป็นผู้ก่อมลพิษ

 

หยุดเหมืองวันนี้ ยังตอบไม่ได้ว่าฟื้นฟูต้องใช้เวลากี่ปี

 

เมื่อถามว่า หากยุติกิจกรรมเหมืองที่เป็นปัญหาได้ จะต้องใช้เวลานานเพียงใดจึงจะฟื้นฟูแม่น้ำให้กลับมาเหมือนเดิม เพียรพรกล่าวว่า ยังไม่สามารถระบุเป็นจำนวนปีได้ เพราะองค์ความรู้เกี่ยวกับสารที่ถูกปล่อยออกมา ขอบเขตการปนเปื้อน และผลกระทบสะสมยังมีจำกัด

 

เพียรพรกล่าวถึงเหมืองแร่หายากที่ใช้กระบวนการชะละลายแร่ในพื้นที่ หรือ In-situ Leaching ซึ่งมีการติดตั้งท่อบนภูเขาและรวบรวมสารละลายเข้าสู่บ่อ โดยตั้งคำถามว่า การตรวจติดตามในปัจจุบันครอบคลุมสารที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการดังกล่าวครบถ้วนหรือไม่

 

แม้มีการตรวจสารหนู ตะกั่ว แคดเมียม และสารอื่นๆ แล้ว ยังจำเป็นต้องศึกษาเพิ่มเติมว่าอาจมีสารปนเปื้อนชนิดใดอีก รวมถึงประเด็นสารกัมมันตรังสีที่เพียรพรเสนอให้ตรวจสอบ ไม่ใช่ข้อสรุปว่าพบการปนเปื้อนดังกล่าวแล้ว

 

เพียรพรยังกล่าวถึงข้อมูลผลกระทบจากเหมืองในรัฐคะฉิ่นที่เคยติดตาม โดยเห็นว่าข้อจำกัดจากสถานการณ์สู้รบทำให้ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพไม่ครบถ้วน จึงไม่ควรประเมินความเสียหายต่ำกว่าความเป็นจริงเพียงเพราะยังมีข้อมูลไม่เพียงพอ

 

พร้อมยกกรณีร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช และห้วยคลิตี้ จังหวัดกาญจนบุรี เป็นบทเรียนประกอบข้อเรียกร้องให้ป้องกันปัญหาก่อนเกิดความเสียหายสะสม รวมถึงกล่าวถึงข้อพิพาทกรณีเหมืองทองอัคราว่า สะท้อนความยากและระยะเวลาของกระบวนการเรียกร้องความรับผิดชอบ แม้เป็นกิจการที่ระบุตัวผู้ประกอบการได้ ต่างจากเหมืองบางแห่งในพื้นที่ขัดแย้งซึ่งยังไม่ชัดเจนว่าใครเป็นผู้ดำเนินการ

 

หยุดความเสียหายก่อนขยายวง แม้ยังไม่รู้วิธีฟื้นฟูทั้งหมด

 

เพียรพรกล่าวว่า การยุติกิจกรรมที่ก่อมลพิษไม่ได้หมายความว่าสารปนเปื้อนที่เข้าสู่สิ่งแวดล้อมแล้วจะหายไปทันที จึงต้องศึกษาทั้งการปนเปื้อนในน้ำ ตะกอนดิน และระบบนิเวศ เพื่อกำหนดแนวทางฟื้นฟูที่เหมาะสม

 

อีกข้อกังวลคือความเป็นไปได้ที่ตะกอนปนเปื้อนจะเคลื่อนตัวไปตามแม่น้ำและสะสมในอ่างเก็บน้ำ หากมีเขื่อนอยู่ในเส้นทาง รวมถึงความเสี่ยงที่ต้องประเมินเมื่อมีการระบายน้ำหรือตะกอนในอนาคต โดยยกโครงการเขื่อนปากแบงเป็นตัวอย่างประกอบข้อห่วงใย

 

อย่างไรก็ตาม ความไม่แน่นอนเรื่องระยะเวลาและวิธีฟื้นฟูไม่ควรเป็นเหตุผลให้ชะลอการหยุดแหล่งกำเนิดมลพิษ

 

เพียรพรเรียกแนวทางนี้ว่า Damage Control หรือการควบคุมไม่ให้ความเสียหายขยายตัว พร้อมเปรียบเทียบกับการดับไฟว่า เมื่อเห็นไฟลุกลามแล้ว สิ่งที่ต้องทำคือเร่งหยุดไฟ ไม่ใช่ปล่อยให้เผาทำลายต่อไปเพราะยังไม่รู้ว่าจะฟื้นฟูพื้นที่อย่างไร

 

ใช้กลไกธุรกิจและสิทธิมนุษยชนติดตามความรับผิดชอบ

 

เพียรพรเห็นว่า กิจการเหมืองที่ดำเนินงานโดยไม่มีการควบคุมในพื้นที่ขัดแย้ง และสร้างผลกระทบข้ามพรมแดน ควรถูกตรวจสอบผ่านกลไกความรับผิดชอบที่เข้มข้น รวมถึงเสนอให้พิจารณาว่ามีพฤติการณ์เข้าข่ายอาชญากรรมข้ามชาติหรือไม่

 

เพียรพรเล่าว่า ในช่วงก่อนหน้านี้ มูลนิธิได้ประสานการลงพื้นที่ของสมาชิกคณะทำงานสหประชาชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน เพื่อรับฟังข้อมูลจากประชาชน โดยมีการหยิบยกประเด็นผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน ทั้งในเมียนมาและประเทศปลายน้ำขึ้นหารือด้วย

 

ในมุมมองของเพียรพร รัฐบาลต้องใช้กลไกด้านกฎหมาย ธรรมาภิบาล และความรับผิดชอบของภาคธุรกิจเข้ามาจัดการ พร้อมติดตามผู้เกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่ และไม่ควรผลักภาระให้ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบเป็นฝ่ายสืบหาตัวผู้ก่อมลพิษด้วยตนเอง

 

หวังการเจรจาไทย–เมียนมาถึงต้นเหตุ เปิดข้อมูลตรวจน้ำร่วมกัน

 

สำหรับความคาดหวังต่อการเดินทางเยือนเมียนมาของสีหศักดิ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ตามที่กล่าวถึงในการสัมภาษณ์ เพียรพรเสนอให้หยิบยกต้นตอของปัญหาขึ้นหารืออย่างตรงไปตรงมา ทั้งตำแหน่งที่ตั้งเหมือง ผู้ดำเนินกิจการ ผู้ควบคุมพื้นที่ และแนวทางยุติการทำเหมืองที่ไม่มีมาตรฐาน

 

อีกประเด็นที่ต้องทำให้ชัดเจนคือเกณฑ์ที่ใช้ประเมินสารหนู โดยเพียรพรระบุว่า ในการหารือที่ผ่านมา ฝ่ายเมียนมาอ้างเกณฑ์ 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะที่ฝ่ายไทยอ้างเกณฑ์ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร จึงควรเปิดเผยผลตรวจ จุดเก็บตัวอย่าง และประเภทมาตรฐานที่นำมาเปรียบเทียบให้ตรวจสอบร่วมกันได้

 

เพียรพรเห็นว่า การระบุว่าไม่เกินเกณฑ์ของประเทศหนึ่งไม่ควรทำให้ข้อกังวลของประชาชนอีกประเทศถูกละเลย แต่ควรนำไปสู่การหาข้อตกลงร่วมกันเพื่อป้องกันผลกระทบ

 

“ถ้าเอาผลประโยชน์ของประเทศเป็นที่ตั้ง เอาความเดือดร้อนของประชาชนเป็นแกนกลาง” เพียรพรเชื่อว่าจะสามารถหาวิธีเจรจาและผลักดันการแก้ไขได้

 

ตรวจสอบผู้ควบคุมพื้นที่ ไม่หยุดแค่คำอธิบายว่าเข้าถึงไม่ได้

 

ต่อคำถามถึงข้อจำกัดของรัฐบาลเมียนมาในการควบคุมพื้นที่ เพียรพรอธิบายว่า ต้องแยกพื้นที่รัฐคะฉิ่นทางตอนเหนือออกจากรัฐฉาน โดยพื้นที่ที่กล่าวถึงในคะฉิ่นส่วนใหญ่เชื่อมโยงกับลุ่มน้ำอิรวดี ขณะที่ประเด็นแม่น้ำที่ไหลมายังไทยในการสัมภาษณ์ครั้งนี้มุ่งไปที่พื้นที่รัฐฉาน

 

เพียรพรกล่าวว่า พื้นที่รัฐฉานมีผู้ควบคุมหลายฝ่าย ทั้งกองกำลังชาติพันธุ์และกองทัพเมียนมา โดยยกข้อมูลจากการสำรวจบริเวณชายแดนอำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ซึ่งชาวบ้านอธิบายถึงพื้นที่ควบคุมของกลุ่มต่างๆ ที่อยู่ใกล้กัน

 

จึงไม่ควรสรุปเพียงว่ารัฐบาลเมียนมาไม่สามารถเข้าถึงพื้นที่ได้ แต่ต้องตรวจสอบความสัมพันธ์และช่องทางประสานงานระหว่างผู้ควบคุมพื้นที่แต่ละฝ่าย เพื่อกำหนดว่าควรเจรจากับใครและใช้กลไกใดหยุดกิจกรรมที่สร้างผลกระทบ

 

ทั้งนี้ ข้อประเมินเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างกองกำลังเป็นความเห็นของเพียรพร ซึ่งต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเป็นรายพื้นที่

 

ความทุกข์ที่ไม่ปรากฏในผลตรวจน้ำ

 

เมื่อถามถึงสิ่งที่คนภายนอกอาจยังไม่รับรู้ เพียรพรกล่าวถึงความทุกข์ทางใจของประชาชน จากการที่แหล่งน้ำที่เคยพึ่งพากลายเป็นแหล่งน้ำที่ไม่มั่นใจว่าจะใช้งานได้อย่างปลอดภัยเพียงใด

 

ประชาชนไม่ได้กังวลเฉพาะเรื่องสุขภาพ แต่ยังต้องเผชิญรายได้ที่ลดลง รายจ่ายที่เพิ่มขึ้น และความไม่มั่นใจต่ออาหารในแต่ละมื้อ ความเสียหายจึงไม่ได้ปรากฏเฉพาะในผลตรวจสารปนเปื้อน แต่สะสมอยู่ในชีวิตประจำวันด้วย

 

เพียรพรเล่าว่า เคยรับฟังข้อมูลการสำรวจสุขภาพจิตจากการประชุมในแม่สาย ซึ่งสะท้อนความเครียดรุนแรงของประชาชนบางส่วน ปัญหานี้จึงมีแต่จะเป็นความรุนแรงที่ค่อยๆ เกิดขึ้นอย่างเงียบงัน ไม่ได้ปรากฏเป็นเหตุการณ์ฉับพลัน แต่บั่นทอนความมั่นคงในการดำรงชีวิตและความเชื่อมั่นต่ออนาคตอย่างต่อเนื่อง

 

น้ำสะอาดคือความมั่นคง รัฐต้องลงมาฟังคนที่อยู่กับปัญหา

 

เพียรพรเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องลงพื้นที่รับฟังประชาชนโดยตรง พร้อมเสนอให้พิจารณาจัดประชุมคณะรัฐมนตรีสัญจร เพื่อให้ผู้กำหนดนโยบายเห็นผลกระทบที่เกิดขึ้นในชีวิตจริง

 

เพราะเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับความสามารถในการเข้าถึงน้ำที่มีคุณภาพ ความปลอดภัยของอาหาร สุขภาพประชาชน และงบประมาณที่ต้องใช้แก้ไขความเสียหายในระยะยาว จึงควรได้รับการยกระดับเป็นปัญหาความมั่นคงของประเทศ

 

สำหรับเพียรพร การมีน้ำไหลผ่านเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากประชาชนไม่สามารถใช้น้ำนั้นดำรงชีวิตได้อย่างมั่นใจ

 

“ในวันนี้อาจจะยังไม่มีมะเร็ง วันนี้อาจจะยังไม่มีโรคร้ายแรง แต่ว่าในใจของประชาชนมันเครียดเหลือเกิน”

 

คำกล่าวนี้สะท้อนข้อเรียกร้องสำคัญของเพียรพรว่า รัฐต้องมองเห็นความเสียหายที่เกิดขึ้นแล้ว ทั้งค่าใช้จ่าย รายได้ และความทุกข์ใจของประชาชน พร้อมเร่งจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษ ก่อนที่คนปลายน้ำจะต้องจ่ายต้นทุนมากไปกว่านี้