การดี เลียวไพโรจน์ สส. แบบบัญชีรายชื่อ รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ พร้อมคณะ เดินทางเข้ายื่นหนังสือเปิดผนึกถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) เพื่อขอให้พิจารณาดำเนินการแก้ไขหรือยกเลิกโครงการดังกล่าว โดยระบุว่าเป็นการดำเนินการเพื่อปกป้องภาษีของประชาชน
และเพื่อให้การพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ของประเทศเกิดประโยชน์สูงสุด ดร.การดีได้เสนอข้อสังเกต 5 ประเด็นเพื่อให้ทางกระทรวงนำไปพิจารณา
- กระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง ซึ่งพบความเร่งรัดในการอนุมัติโครงการ มีการแก้ไขเงื่อนไขสำคัญในเอกสารประกวดราคา (TOR) ในช่วงรัฐบาลรักษาการ รวมถึงการกำหนดเงื่อนไขที่อาจเอื้อประโยชน์แก่ผู้รับจ้างเฉพาะกลุ่ม โดยมีการเสนอให้ตรวจสอบกระบวนการดังกล่าวอย่างโปร่งใสก่อนขั้นตอนการตรวจรับหรือเบิกจ่ายงบประมาณ
- ความคุ้มค่าและคุณภาพของระบบ โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อมอบสิทธิ์การใช้งาน AI ระดับมืออาชีพ (Pro หรือ Premium) แก่ประชาชน 5 ล้านคน แต่จากการทดสอบระบบโปรแกรม Generative AI (Ai Pass) กลับพบว่ามีคุณภาพต่ำกว่าโปรแกรมที่เปิดให้ใช้งานฟรีทั่วไปในปัจจุบัน
เมื่อเปรียบเทียบกับโครงการของสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (OKMD) ที่ใช้งบประมาณ 2.4 ล้านบาทแต่สามารถสร้างผลลัพธ์ได้ใกล้เคียงกัน จึงเกิดการตั้งข้อสังเกตว่าการใช้งบประมาณ 1,621 ล้านบาทในโครงการนี้เป็นการลงทุนที่ไม่คุ้มค่า และไม่เกิดการสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านนวัตกรรมทิ้งไว้หลังจบโครงการ
- ความไม่โปร่งใสในเกณฑ์การจ่ายเงินตามการใช้งานจริง (Pay per Use หรือ Pay per Active User) โดยระบุว่ายังขาดความชัดเจนในเกณฑ์การนับจำนวนหน่วย (Token) นิยามของ Active User การตรวจสอบผู้ใช้งานจริง และราคากลางต่อหน่วย หากไม่มีระบบตรวจสอบที่รัดกุมอาจนำไปสู่การเบิกจ่ายเกินจริงและการทุจริตเชิงนโยบาย จึงจำเป็นต้องระบุรายละเอียดให้เกิดการตรวจสอบได้ในสัญญาจัดซื้อจัดจ้างฉบับปรับปรุง
- การขัดต่อเงื่อนไข TOR และผลกระทบต่ออธิปไตยทางข้อมูล ข้อกำหนด TOR ข้อ 2.2 ระบุให้จัดเก็บและประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลและพฤติกรรมการใช้งานภายในประเทศไทย แต่ในการปฏิบัติจริงเมื่อเรียกใช้โมเดลต่างชาติ ข้อมูลจะถูกส่งไปประมวลผลบนเซิร์ฟเวอร์ในต่างประเทศ ซึ่งขัดต่อเงื่อนไขและกระทบต่อความมั่นคงของประเทศในระยะยาว
นอกจากนี้ ยังมีปัญหาตาม TOR ข้อ 4.2.2.1 ที่ระบุให้ระบบ Generative AI มีคุณสมบัติระดับ Pro หรือ Premium อย่างน้อย 8 ผลิตภัณฑ์ แต่ระบบ Ai Pass ที่นำมาทดสอบกลับมีคุณสมบัติด้อยกว่า
ประเด็นสุดท้ายคือโครงการขาดตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) ที่ชัดเจนและวัดผลได้จริงในเรื่องการยกระดับทักษะ AI ของคนไทย ทำให้การลงทุนในโครงการขาดทิศทางเชิงยุทธศาสตร์
สำหรับการดำเนินการยกเลิกโครงการ ดร.การดีระบุว่าสามารถทำได้ตามพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มาตรา 97 ที่เปิดช่องให้หน่วยงานภาครัฐสามารถแก้ไขข้อตกลงในสัญญาเพื่อประโยชน์สาธารณะ
ประกอบกับข้อสงวนสิทธิ์ในสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง (TOR) ข้อ 15.4 ที่ระบุให้ภาครัฐสามารถปรับปรุงขอบเขตงาน ลดวงเงิน หรือยกเลิกโครงการได้ หากเห็นว่ากระทบต่อประโยชน์สาธารณะ โดยไม่ก่อให้เกิดความเสียหายหรือค่าปรับแก่แผ่นดิน
ดร.การดีระบุในช่วงท้ายว่า การยื่นหนังสือและข้อสังเกตในครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อร่วมกันปกป้องงบประมาณจากภาษีประชาชน และเพื่อให้มั่นใจว่าการใช้งบประมาณจะมีความคุ้มค่าสำหรับการสร้างอนาคตด้านเทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ของประเทศ
