วิกฤตน้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดน ภาคประชาชนจี้ ‘สีหศักดิ์’ ถก ‘มิน อ่อง หล่าย’ แก้ปมเหมืองแร่เมียนมากระทบลุ่มน้ำไทย

วันนี้ (11 พฤศจิกายน ) สืบสกุล กิจนุกร ตัวแทนภาคประชาชน ได้ยื่นจดหมายเปิดผนึกถึง สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลไทยเร่งแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในลุ่มน้ำสายสำคัญ ได้แก่ แม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี ซึ่งมีสาเหตุหลักมาจากการทำเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา ก่อนที่สีหศักดิ์จะมีกำหนดการเดินทางเยือนประเทศเมียนมาในวันที่ 12 พฤศจิกายนนี้ เพื่อพบปะหารือกับ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย ประธานาธิบดีเมียนมา

สถานการณ์การปนเปื้อนของโลหะหนักในขณะนี้ทวีความรุนแรงและสร้างผลกระทบเป็นวงกว้าง โดยข้อมูลจากกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ได้ออกประกาศเตือนประชาชนในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและน้ำโขง ให้งดบริโภคสัตว์น้ำและเครื่องในปลา เพื่อลดความเสี่ยงจากการสะสมของโลหะหนักในร่างกาย ขณะที่กรมควบคุมโรคตรวจพบสารหนูอนินทรีย์ (สารหนูแบบมีพิษ) ในร่างกายของประชาชนแล้วถึง 38 ราย โดยแบ่งเป็นพื้นที่จังหวัดเชียงราย 31 ราย และเชียงใหม่ 7 ราย

วิกฤตดังกล่าวยังลุกลามไปสู่วิกฤตความมั่นคงทางอาหารและน้ำดื่ม โดยกรมชลประทานตรวจพบสารหนูและสารตะกั่วเกินค่ามาตรฐานในดินเพาะปลูกและผลผลิตข้าวในหลายจุด ซึ่งพื้นที่เกษตรกรรมกว่า 110,000 ไร่ ที่ต้องใช้น้ำปนเปื้อนเพาะปลูกปีละ 2 ครั้ง กำลังตกอยู่ในความเสี่ยง นอกจากนี้ การประปาอำเภอแม่สายต้องยุติการผลิตน้ำชั่วคราวเนื่องจากความขุ่นของน้ำที่ผิดปกติ ส่งผลกระทบต่อประชาชนกว่า 23,455 ครัวเรือน ขณะเดียวกัน จังหวัดเชียงรายได้ออกประกาศสั่งห้ามประชาชนนำน้ำจากแม่น้ำสายมาใช้อุปโภคบริโภคโดยตรงอย่างเด็ดขาด

ผลกระทบข้ามพรมแดนนี้ยังสร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล โดยประเทศไทยต้องสูญเสียงบประมาณแผ่นดินไม่ต่ำกว่า 2,000 ล้านบาท เพื่อให้การประปาส่วนภูมิภาคจังหวัดเชียงรายย้ายแหล่งน้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปาแห่งใหม่ ทดแทนแม่น้ำกกที่ปนเปื้อน เพื่อประคับประคองผู้ใช้น้ำกว่า 40,000 ครัวเรือน

ทั้งนี้ ข้อมูลระบุว่าตลอดแนวชายแดนไทยมีการนำเข้าแร่ธาตุหลายชนิดจากเมียนมา ก่อนจะส่งออกต่อไปยังประเทศจีน โดยพื้นที่ฝั่งเมียนมา โดยเฉพาะในจังหวัดท่าขี้เหล็ก มีการสัมปทานเหมืองแร่ทองคำ ตะกั่ว และแมงกานีส ที่ได้รับอนุญาตอย่างถูกต้องตามกฎหมายจากรัฐบาลเมียนมาและเขตปกครองของกองกำลังชาติพันธุ์จำนวนหลายสิบแห่ง ซึ่งเป็นหนึ่งในต้นตอสำคัญของปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้น

จากสถานการณ์ที่เข้าขั้นวิกฤต สืบสกุลได้ยื่นข้อเสนอแนะ 4 ประการต่อรองนายกรัฐมนตรี เพื่อนำไปประกอบการพิจารณาและหารือกับรัฐบาลเมียนมา ดังนี้:

1. เชิญผู้แทนระดับสูงของเมียนมาลงพื้นที่: ขอให้เชิญรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และกระทรวงอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของเมียนมา ลงพื้นที่ลุ่มน้ำในจังหวัดเชียงราย เพื่อรับทราบปัญหาและรับฟังเสียงสะท้อนจากประชาชนฝั่งไทยที่ได้รับผลกระทบ
2. จัดประชุมร่วมระดับทวิภาคีในพื้นที่จริง: เสนอให้จัดการประชุมคณะทำงานตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมไทย-เมียนมา ครั้งที่ 1 ณ อำเภอแม่สาย โดยเปิดโอกาสให้ภาคประชาชนเข้าไปมีส่วนร่วม
3. สร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability): เรียกร้องให้รัฐบาลเมียนมาเปิดเผยข้อมูลห่วงโซ่อุปทานแร่ที่ส่งผ่านไทยไปยังจีน ทั้งที่ตั้งเหมือง ใบอนุญาต การจัดการน้ำเสียและสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย ตลอดจนการฟื้นฟูพื้นที่หลังการทำเหมือง
4. ยกระดับเป็นวาระภูมิภาค: เน้นย้ำให้ประธานาธิบดี มิน อ่อง หล่าย ตระหนักว่า สายน้ำและสารพิษไม่มีเส้นแบ่งพรมแดน แม่น้ำหลายสายที่ต้นกำเนิดจากเมียนมาได้ไหลลงสู่แม่น้ำโขง ซึ่งส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังประชาชนในไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม รัฐบาลเมียนมาจึงควรแสดงความรับผิดชอบต่อความเดือดร้อนที่เกิดขึ้นในระดับภูมิภาคอาเซียน

ข้อเสนอทั้งหมดนี้ ภาคประชาชนหวังเป็นอย่างยิ่งว่ารัฐบาลจะนำไปผลักดันให้เกิดการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อปกป้องสุขภาพของประชาชนและระบบนิเวศของภูมิภาคที่กำลังเผชิญกับวิกฤตอย่างหนักในขณะนี้