ยุบ กอ.รมน. เกมการเมืองชิงฐานเสียง หรือ ความจำเป็น?

‘ยุบ กอ.รมน.’ กลับมาเป็นประเด็นอีกครั้ง ในวงพิจารณางบประมาณปี 2570 เกิดกระแสเรียกร้องกลางวงถ่ายทอดสด เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 โดย วันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ระบุว่าเป็นปัญหาที่ฝังรากลึก ทั้งการทำงานซ้ำซ้อน ปัญหา ‘ทหารผี’ ไปจนถึงคดีที่ยานพาหนะและบุคคลของหน่วยงานเข้าไปพัวพันกับการลอบยิง สส.นราธิวาส พรรคประชาชาติ

ทว่าข้อเสนอนี้กลับถูกปัดตกอย่างรวดเร็ว โดยนายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ในฐานะ ผอ.รมน. ที่ยืนกรานเสียงแข็งว่า “จะไม่มีการยุบ กอ.รมน. อย่างแน่นอน” เพราะเป็นกลไกความมั่นคงที่อยู่คู่ชาติไทยมานาน พร้อมประเมินว่าท่าทีของ วันมูหะมัดนอร์อาจเกิดจากความกดดันในการแก้ปัญหาชายแดนใต้ และเป็นเรื่องที่จะมีความเห็นต่างได้

พล.อ. ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เลขาธิการ กอ.รมน.

ให้สัมภาษณ์ประเด็นยุบหน่วยงาน วันที่ 8 กรกฎาคม 2569

ชี้แจง กอ.รมน. มีไว้ทำไม

ทางด้าน พล.อ. ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เสนาธิการทหารบก ในฐานะ เลขาธิการกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) ย้ำว่า กอ.รมน. ทำหน้าที่เป็นแกนกลางบูรณาการผู้เชี่ยวชาญจากหลากหน่วยงาน เพื่อแก้ไขปัญหาความมั่นคงทุกมิติครอบคลุมทั้งประเทศ ไม่ใช่แค่เฉพาะในพื้นที่ชายแดนใต้

ที่ผ่านมา กอ.รมน. ได้ปรับเปลี่ยนบทบาทจากหน่วยงานปราบปรามคอมมิวนิสต์มาสู่การรับมือกับภัยคุกคามสมัยใหม่ที่ส่งผลกระทบต่อประชาชน โดยใช้การบูรณาการกำลังพลส่วนกลางราว 1,000 อัตรา ซึ่งมีข้าราชการประจำเพียง 170 อัตรา ส่วนที่เหลือเป็นการดึงตัวผู้เชี่ยวชาญจากหน่วยงานอื่นมาร่วมทำงาน

สำหรับข้อครหาเรื่อง ‘ทหารผี’ หรือบุคลากรที่มีชื่อรับเงินแต่ไม่ลงไปปฏิบัติงานจริงนั้น ทางหน่วยงานยืนยันว่ากำลังเร่งตรวจสอบอย่างจริงจังและพร้อมลงโทษทางวินัยโดยไม่มีการปกป้องคนผิด เช่นเดียวกับคดีลอบยิง สส. ถือเป็นจุดบกพร่องที่ต้องเร่งแก้ไขไม่ให้เกิดขึ้นซ้ำรอย พร้อมปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องการซื้อสปายแวร์ดักฟังข้อมูลประชาชนและการทำปฏิบัติการข่าวสาร (IO) เพื่อมุ่งร้ายต่อคนภายในประเทศ

พล.อ. ชัยพฤกษ์ ยังตั้งคำถามกลับว่า หากยุบ กอ.รมน. แล้วหน่วยงานใดจะมาทำหน้าที่เป็นแกนกลางบูรณาการความมั่นคงแทน และพร้อมเปิดให้ตรวจสอบความคุ้มค่าของการใช้งบประมาณ ตลอดจนประสิทธิภาพในการปฏิบัติหน้าที่อย่างโปร่งใส

ผศ.ดร.วันวิชิต บุญโปร่ง อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต

‘วันนอร์’ ปลุกกระแส ลดความกดดันในพื้นที่

ด้าน ผศ.ดร.วันวิชิต บุญโปร่ง อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต มองการออกมาเสนอให้มีการยุบ กอ.รมน. ของวันมูหะมัดนอร์ ว่า แท้จริงแล้วเป็นเรื่องของความอึดอัดใจและภาวะทางอารมณ์ทางการเมืองที่ต้องตอบสนองต่อฐานเสียงมากกว่า

“ที่ผ่านมาวันมูหะมัดนอร์เคยร่วมรัฐบาลมาหลายสมัยและดำรงตำแหน่งสำคัญมากมาย ทั้งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กระทรวงคมนาคม และกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องในฐานะคณะกรรมการ กอ.รมน. ทั้งสิ้น

จากประสบการณ์การทำงานในพื้นที่และในรัฐบาล ท่านย่อมต้องเคยเห็นประโยชน์และจุดแข็งของหน่วยงานนี้มาโดยตลอด” ผศ.ดร.วันวิชิตกล่าว

ผศ.ดร.วันวิชิต ยังได้วิเคราะห์ถึงท่าทีที่สะท้อนความย้อนแย้งทางการเมืองนี้ไว้ว่า “ในสมัยที่เป็นรัฐบาล วันมูหะมัดนอร์ก็ต้องเห็นประโยชน์ต่างๆ แต่ผมคิดว่า มันเป็นเรื่องความอึดอัด เดือดร้อนใจที่จะต้องตอบโจทย์คนในพื้นที่เรื่อง สส.กมลศักดิ์ ลีวาเมาะ เมื่อไม่มีคำตอบก็กลายเป็นเรื่องอึดอัดทางการเมือง วันมูหะมัดนอร์อยู่มานานก็คงเห็นประโยชน์อะไรบางอย่าง หรืออาจจะเป็นเรื่องของภาวะทางอารมณ์”

นอกจากนี้แล้ว กอ.รมน. มักจะถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นกระแสทางการเมืองอยู่เสมอ โดยเฉพาะเมื่อบทบาทของหน่วยงานไปขัดกับทิศทางหรือผลประโยชน์ของฝ่ายการเมือง

ในยุคของ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา กอ.รมน. ได้รับงบประมาณและมีบุคลากรที่มีความสามารถเข้ามาทำงานจนสร้างผลงานเชิงประจักษ์ ทำให้ฝ่ายค้านมักจะรู้สึกเสียผลประโยชน์และกระทบฐานเสียง

แต่เมื่อนักการเมืองฝ่ายค้านได้กลับเข้ามาเป็นรัฐบาล ก็มักจะเห็นความสำคัญและนำจุดแข็งของหน่วยงานนี้มาใช้ประโยชน์ในทางการเมืองของตัวเองแทบทั้งสิ้น

ที่มา: คลังสารสนเทศรัฐสภา สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร

เจาะสถิติงบประมาณ กอ.รมน. ย้อนหลังและไส้ในรายจ่ายปี 2570

หากพิจารณาภาพรวมงบประมาณที่ผ่านมา ตั้งแต่ปี 2551-2569 กอ.รมน. ได้รับงบประมาณไปแล้วรวมทั้งสิ้น 123,097 ล้านบาท แต่เพื่อให้สอดคล้องกับเป้าหมายแผน 5 ปี กรอบงบประมาณ กอ.รมน. ในปี 2568-2570 มีทิศทางปรับลดลงในภาพรวม โดยเฉพาะงบประมาณในปี 2570 อย่างเห็นได้ชัด

• ปี 2568: 7115.89 ล้านบาท
• ปี 2569: 6,843.97 ล้านบาท
• ปี 2570: 5,737.39 ล้านบาท

เมื่อส่องเข้าไปยังสัดส่วนงบประมาณ พบว่างบประมาณส่วนใหญ่ถูกใช้ไปกับ 2 ส่วนหลัก ได้แก่

• งบบุคลากรภาครัฐ: เป็นก้อนงบประมาณที่มีสัดส่วนสูงที่สุดและค่อนข้างคงที่ในทุกๆ ปี
• งบแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้: เป็นกลุ่มงานที่ใช้งบประมาณก้อนใหญ่ที่สุดในกลุ่มแผนงานยุทธศาสตร์ แต่มีการปรับลดลงอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป้าหมายดับไฟใต้และคิดเป็นสัดส่วน 85% ของงบทั้งหมด

บทบาทที่เปลี่ยนไปของ กอ.รมน. (พ.ศ. 2516-ปัจจุบัน)

ในอดีต รัฐบาลมีนโยบายแปรสภาพ กองอำนวยการป้องกันและปราบปรามคอมมิวนิสต์ (กอ.ปค.) มาเป็นหน่วยงานที่มีชื่อว่า ‘กอ.รมน.’ ภายใต้ พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ.2551 เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร แทนการปราบปรามคอมมิวนิสต์

เมื่อ คอมมิวนิสต์ลดลงหน้าที่ของ กอ.รมน. ค่อยๆ เปลี่ยนไป รัฐบาลแต่ละสมัยได้ปรับเปลี่ยนองค์กรนี้ให้เข้าก็สถานการณ์ที่เป็นอยู่ ณ เวลานั้น

• พ.ศ. 2516 ยุคปราบปรามคอมมิวนิสต์: เปลี่ยนชื่อจาก กองอำนวยการป้องกันและปราบปรามคอมมิวนิสต์ (กอ.ปค.) มาเป็น กอ.รมน. โดยมุ่งเน้นภารกิจสู้รบกับภัยคอมมิวนิสต์ในช่วงสงครามเย็น
• พ.ศ. 2525 ยุคเพิ่มหน้างานใหม่: ภัยคอมมิวนิสต์เริ่มลดลง ครม. มีมติปรับบทบาทให้ กอ.รมน. ไปเน้นเรื่องการปราบปรามยาเสพติด จัดระเบียบแนวชายแดน แก้ปัญหาชนกลุ่มน้อย และเริ่มจับงานความไม่สงบในชายแดนใต้
• พ.ศ. 2543-2545 ยุคปรับโครงสร้าง: ยกเลิก พ.ร.บ. ป้องกันคอมมิวนิสต์ บทบาทในชายแดนใต้ลดลงชั่วคราว และให้ ผบ.เหล่าทัพ รวมถึงตำรวจเข้ามาเป็นผู้ช่วย ผอ.รมน.
• พ.ศ. 2549 ยุคหลังรัฐประหาร: จัดให้ กอ.รมน. เป็นหน่วยงานในสำนักนายกรัฐมนตรี โดยให้ผู้บัญชาการทหารบก (ผบ.ทบ.) นั่งตำแหน่ง ผอ.รมน.
• พ.ศ. 2551 ยุคบูรณาการเบ็ดเสร็จ: คลอด พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงภายในฯ ยกฐานะเป็นส่วนราชการรูปแบบเฉพาะขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี (นายกฯ เป็น ผอ.รมน. โดยตำแหน่ง) เป็นศูนย์กลางประสานงานความมั่นคงของชาติ
• พ.ศ. 2560 ยุคความมั่นคงรูปแบบใหม่: คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 51/2560 ขยายอำนาจ กอ.รมน. ให้ครอบคลุมถึงการจัดการสาธารณภัย ภัยพิบัติทางธรรมชาติ และภัยคุกคามจากนอกประเทศ พร้อมตั้งโครงสร้าง กอ.รมน. ระดับภาคและระดับจังหวัดเพิ่มขึ้น

ยุบ กอ.รมน. ชาติจะตกอยู่ในภาวะเคว้งคว้าง?

ผศ. ดร.วันวิชิต ย้ำว่า กอ.รมน. ยังคงมีความจำเป็นต่อประเทศอย่างมากในปัจจุบัน แม้หลายคนจะมองว่าเป็นเรื่องของทหาร แต่แท้จริงแล้ว กอ.รมน. เป็นตัวกลางในการประสานงานความมั่นคงในมิติอื่นๆ ที่ต้องอาศัยการบูรณาการร่วมกัน

โครงสร้างของหน่วยงานนี้มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และประกอบด้วยรัฐมนตรีจากหลากหลายกระทรวง รวมถึงข้าราชการประจำระดับสูง แต่ไม่ได้ทำเรื่องการสู้รบทำสงคราม หรือการต่อสู้ทางความคิด แต่เป็นเรื่องของการประเมิน การเผชิญภัยคุกคามใหม่

ในความเป็นจริงแล้ว กองทัพมีความต้องการที่จะลดบทบาทของตัวเองลงและเปิดโอกาสให้พลเรือนเข้ามาทำงานบริหารมากขึ้น ทว่าปัญหาหลักคือฝั่งพลเรือนกลับไม่มีใครอยากย้ายเข้ามาทำงานใน กอ.รมน. ทำให้เกิดภาวะขาดแคลนบุคลากรอย่างหนัก สาเหตุสำคัญมาจากมายาคติและความเชื่อในอดีตที่มองว่า กอ.รมน. เป็นสถานที่สำหรับลงโทษหรือย้ายข้าราชการที่มีปัญหา

“ใครถูกส่งมา กอ.รมน. เป็นคนพวกมีความผิด หรือเป็นคนที่หน่วยงานต้นสังกัดเดิมไม่ปรารถนาจะให้ทำงานต่อ เป็นจุดศูนย์รวมศาลาคนเศร้า แต่ในความเป็นจริง กอ.รมน. ยังขาดบุคลากรฝ่ายพลเรือน ยังมีตำแหน่งว่างอีกมาก” ผศ. ดร.วันวิชิต กล่าว

สำหรับข้อครหาที่ว่า กอ.รมน. ทำงานซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่นนั้น ผศ.ดร.วันวิชิต ยอมรับว่า เป็นเรื่องจริง แต่ในทางปฏิบัติกลับไม่มีหน่วยงานใดอยากรับเป็นเจ้าภาพ

เมื่อเกิดวิกฤตอย่างน้ำท่วมเชียงราย น้ำท่วมหาดใหญ่ หรือไฟป่า หน่วยงานพลเรือนที่มีหน้าที่โดยตรงมักจะประสบปัญหาขาดแคลนกำลังคนและอุปกรณ์ กองทัพ และ กอ.รมน. จึงต้องเข้าไปเป็นหน่วยปฏิบัติการหลักที่สามารถเข้าถึงพื้นที่และแก้ปัญหาได้อย่างรวดเร็ว

ส่วนการลดลงของงบประมาณและกำลังพลในปี 2570 สะท้อนให้เห็นว่าสถานการณ์ความรุนแรงในพื้นที่เริ่มคลี่คลายและได้รับการยอมรับจากประชาชนในพื้นที่มากขึ้น กอ.รมน. จึงวางแผนแนวทางการลดงบประมาณ ไม่ได้มีความปรารถนาที่จะอยู่แบบรากฝังลึกอย่างตามที่เป็นดราม่ากัน

ผศ.ดร.วันวิชิต ยังได้เสนอแนะทิ้งท้ายว่า ทุกคนต้องช่วยคิดว่า อนาคตของ กอ.รมน. ควรจะเป็นยังไง ซึ่งทกวันนี้มีแต่ตำหนิ ขอให้ช่วยหาทางวิธีคิดในทางที่สามารถตอบโจทย์เรื่องภารกิจที่ชัดเจน พร้อมยืนยันหนักแน่นว่าไม่ควบยุบหน่วยงานนี้

“หากมีการยุบ กอ.รมน. จริง ประเทศชาติจะตกอยู่ในภาวะเคว้งคว้าง เพราะขาดหน่วยงานเจ้าภาพในการจัดการความมั่นคงและบูรณาการงานในระดับพื้นที่ ทางออกที่เหมาะสม จึงไม่ใช่การยุบ แต่เป็นการปฏิรูปและยกระดับ กอ.รมน. ให้กลายเป็นกระทรวงกิจการความมั่นคงภายใน หรือคล้ายกับกระทรวง Homeland Security ในต่างประเทศ รวมถึงดึงหน่วยงาน เช่น DSI ตรวจคนเข้าเมือง หรือ ปภ. มารวมไว้ด้วยกัน” ผศ.ดร.วันวิชิตกล่าว