เปิดกลไกอิหร่านยึด ‘ฮอร์มุซ’ จัดตั้งองค์กรดูแล แบ่งเขตทางทะเล เลือกประเทศเดินเรือ

อิหร่านประกาศควบคุมช่องแคบฮอร์มุซอย่างเบ็ดเสร็จ หลังก่อตั้ง ‘องค์กรจัดการอ่าวเปอร์เซีย’ (Persian Gulf Strait Authority: PGSA) เพื่อบริหารจัดการการเดินเรือและเก็บค่าธรรมเนียม และจัดตั้งเขตควบคุมทางทะเลในช่องแคบดังกล่าว ทำให้นักวิเคราะห์มองว่า ท่าทีดังกล่าวยิ่งซ้ำเติมวิกฤตพลังงานและอาหารโลก

เกิดอะไรขึ้นในช่องแคบฮอร์มุซ

วันนี้ (21 พฤษภาคม) องค์กรจัดการอ่าวเปอร์เซียของอิหร่าน (PGSA) ประกาศ ‘เขตควบคุมการเดินเรือทางทะเล’ ในช่องแคบฮอร์มุซบน X ว่า หากเรือลำใดแล่นผ่านเขตดังกล่าวโดยไม่ได้รับอนุญาต จะเข้าข่ายการกระทำผิดกฎหมาย และได้โพสต์ข้อความ พร้อมรูปภาพแผนที่บน X ว่า อิหร่านได้กำหนดเขตอำนาจทางทะเลของช่องแคบฮอร์มุซ โดยทิศตะวันออกเริ่มจากเส้นเชื่อมระหว่างเมืองคูห์-เอ โมบารัก (Kuh-e Mubarak) ของอิหร่าน ไปถึงฟูไจราห์ในสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ส่วนทิศทางตะวันตกเริ่มจากเส้นปลายเกาะเกชม์ (Qeshm) ไปถึงรัฐอุมม์อัลไกไวน์ (Umm al-Quwain) ใน UAE

“การสัญจรในบริเวณนี้เพื่อผ่านช่องแคบฮอร์มุซ จำเป็นต้องประสานงานกับหน่วยงานบริหารทางน้ำอ่าวเปอร์เซีย และได้รับอนุญาตจาก PGSA” องค์กรจัดการอ่าวเปอร์เซียระบุ

เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา อิหร่านได้จัดตั้งประกาศ PGSA หรือหน่วยงานที่อยู่ภายใต้กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) มีหน้าที่คัดกรองและตรวจสอบเรือที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซ โดยเรือแต่ละลำต้องส่งรายละเอียดหรือเอกสารให้ทางการอิหร่าน เช่น เอกสารความเป็นเจ้าของเรือ, ประกันภัย, รายชื่อลูกเรือ, ใบสำแดงรายการสินค้า และเส้นทางเดินเรือเป้าหมาย

ทั้งนี้ PGSA มีหน้าที่ออกใบอนุญาตการเดินเรือ พร้อมกำหนดเงื่อนไขให้เรือแต่ละลำต้องยื่นเรื่องและชำระเงินเสร็จสิ้น โดยล่าสุด IRGC เปิดเผยว่า ได้อำนวยความสะดวกให้เรือ 26 ลำ เดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซในช่วง 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา

Reuters เผยแผนอิหร่านคุมฮอร์มุซเบ็ดเสร็จ

Reuters ปล่อยรายงาน Exclusive ที่ผ่านการสัมภาษณ์แหล่งข่าว 20 คน ว่า อิหร่านกำลังวางแผนยึดช่องแคบฮอร์มุซอย่างเบ็ดเสร็จ โดยวางกลไกให้ให้สิทธิพิเศษเดินเรือกับนานาชาติ โดยแบ่งเงื่อนไข 3 ระดับดังต่อไปนี้

ประเทศมหาอำนาจที่ใกล้ชิดมาก เช่น รัสเซียและจีน ได้สิทธิเดินเรือผ่านไปอย่างง่ายดาย
ประเทศที่มีความใกล้ชิด เช่น อินเดียและปากีสถาน
ประเทศที่มีข้อตกลงแบบรัฐต่อรัฐ

นอกจากนี้ แหล่งข่าวแวดวงเดินเรือในยุโรป 2 ราย ยังระบุตรงกันว่า เรือบางลำที่ไม่อยู่ในข้อตกลงระดับรัฐบาล ต้องจ่ายเงินให้ทางการอิหร่านสูงถึง 1.5 แสนดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 5.5 ล้านบาท) เพื่อรับรองความปลอดภัยในการผ่านช่องแคบ แต่สำนักข่าว Reuters ไม่สามารถยืนยันข้อมูลนี้ได้ เพราะบริษัทเดินเรือคงใช้วิธีอื่นในการทำธุรกรรมกับอิหร่านที่กำลังถูกคว่ำบาตรจากสหรัฐฯ

แดนนี ซิตรินโนวิช (Danny Citrinowicz) อดีตเจ้าหน้าที่ข่าวกรองอิสราเอลระบุว่า การที่เจ้าของเรือยอมเจรจาโดยตรงกับอิหร่าน แม้จะมีความเสี่ยงจากการถูกเพ่งเล็ง เพราะสหรัฐฯ คว่ำบาตรอิหร่าน และนานาชาติประกาศให้ IRGC เป็นองค์กรก่อการร้าย แต่ก็แสดงให้เห็นว่า ช่องแคบฮอร์มุซอยู่ภายใต้การควบคุมของอิหร่านอย่างสมบูรณ์

“ช่องแคบจะถูกปิดหรือเปิดขึ้นอยู่กับการอนุมัติของระบอบอิหร่านเท่านั้น… นี่คือบรรทัดฐานใหม่” เขาระบุ

Reuters ยังยกตัวอย่างการทำงานของ PGSA ว่า เจ้าของเรือต้องเปิดเผยข้อมูลเชิงลึก ทั้งมูลค่าสินค้า สัญชาติเรือ ต้นทาง-ปลายทางการเดินเรือ เจ้าของเรือ ไปจนถึงสัญชาติของลูกเรือทุกคนกับทางการอิหร่าน

เช่น กรณีอินเดียที่นำเข้าพลังงานจากประเทศตะวันออกกลาง ต้องประสานกับสถานทูตในกรุงเตหะราน โดยเมื่อได้รับอนุญาตจากอิหร่านแล้ว กองทัพเรืออินเดียต้องส่งจุดพิกัดให้กัปตันเดินเรือตามเส้นทางที่กำหนดอย่างเคร่งครัด พร้อมให้ปิดเครื่องระบุตำแหน่งและงดใช้การสื่อสารผ่านดาวเทียม

ปัจจุบัน ตามกฎหมายการเดินเรือสากล มีการห้ามรัฐบาลประเทศต่างๆ เก็บค่าผ่านทางในช่องแคบหรือเส้นทางเดินเรือ ยกเว้นค่าบริการและค่ารักษาความปลอดภัย แต่ต้องเก็บทุกประเทศในราคาเท่ากัน

การเดินเรือช่องแคบฮอร์มุซปัจจุบันเป็นอย่างไร

ลูกเรือจาก Agios Fanourios I เรือสัญชาติมอลตาที่บรรทุกน้ำมันอิรัก และกำลังมุ่งหน้าไปยังเวียดนาม เล่าประสบการณ์การเดินทางในช่องแคบฮอร์มุซปัจจุบันว่า เต็มไปด้วยอันตรายและความไม่แน่นอน พวกเขาถูกกักตัวนอกชายฝั่งดูไบตั้งแต่เดือนปลายเดือนเมษายน ก่อนจะได้รับอนุญาตให้ออกเดินทางต่อในวันที่ 10 พฤษภาคมที่ผ่านมา

ปรากฏว่า กองกำลัง IRGC สั่งหยุดเรือ เพราะสงสัยว่าอาจมีการลักลอบขนสินค้า แม้ต่อมาได้รับอนุญาตให้เดินเรือ แต่ก็ต้องแล่นผ่านจุดตรวจทางทหารของอิหร่าน โดยกะลาสีชาวอินเดียเล่าว่า เรือของเขาถูกกองทัพเรืออิหร่านรายล้อม ขณะที่ต้องแล่นอย่างระมัดระวังเพื่อหลบหลีกทุ่นระเบิด

“มันเป็นภาพที่น่ากลัวมาก แม้แต่ในฝันร้ายที่สุด ผมก็จินตนาการไม่ออกเลยว่า จะกลับไปออกทะเลในยามสงครามได้อย่างไร”

เขาเล่าว่า แม้จะออกจากช่องแคบฮอร์มุซมาได้ ก็ต้องเดินทางผ่านกองทัพเรือสหรัฐฯ ที่ต้องรอตรวจเอกสาร ขณะที่รัฐบาลเวียดนามต้องประสานทางการวอชิงตันว่า เรือลำนี้ไม่เกี่ยวข้องอะไรกับทางการเตหะราน

ปัจจุบัน เรือ Agios Fanourios I ได้รับการปล่อยตัวในวันที่ 16 พฤษภาคมที่ผ่าน ขณะนี้กำลังมุ่งหน้าไปยังเวียดนาม พร้อมด้วยน้ำมันดิบปริมาณ 2 ล้านบาร์เรล

ฮอร์มุซคือไพ่ใบใหม่ของอิหร่าน

New York Times ชี้ว่า ยิ่งสงครามอิหร่านยืดเยื้อออกไปมากเท่าไหร่ ก็มีความเป็นไปได้สูงที่เตหะรานจะรักษาอำนาจควบคุมช่องแคบฮอร์มุซนี้ไว้ ไม่ว่าจะเป็นทางเลือกอย่างการควบคุมทั้งหมดหรือบางส่วนก็ตาม

นิตยา ลาบ์ (Nitya Labh) นักวิชาการด้านความมั่นคงระหว่างประเทศจากสถาบัน Chatham House ในลอนดอนให้สัมภาษณ์ว่า อิหร่านสามารถใช้การเดินเรือเป็นตัวประกันในสงครามนานแค่ไหน โลกจะต้องเปิดให้อิหร่านเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมากแค่นั้น

เขาย้ำว่า แม้อิหร่านจะเสียหายหนักจากสงครามครั้งนี้ขนาดไหน แต่ก็มีไพ่ใบใหม่ในมืออย่างช่องแคบฮอร์มุซในฐานะ ‘ทรัพย์สิน’ ของประเทศ ซึ่งมีประโยชน์ต่อระบอบอิหร่าน และฐานที่มั่นทางภูมิรัฐศาสตร์

ปัจจุบัน เรือสินค้ากว่า 1,500 ลำ และลูกเรือราว 2.25 หมื่นคน ติดค้างอยู่ในอ่าวเปอร์เซียด้วยความหวาดผวา ขณะที่องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เตือนว่า โลกอาจเผชิญวิกฤตราคาอาหารภายใน 6-12 เดือน จากการที่ต้นทุนปุ๋ยและเมล็ดพันธุ์ไม่สามารถส่งออกได้

ภาพ: PGSA_IRAN / X

อ้างอิง: