ทำไมเวียดนามดันแผนฮานอย 100 ปี หวังพลิกโฉมใหม่ทั้งเมืองหลวง

แผนแม่บท ‘ฮานอย 100 ปี’ (Hanoi 100-Year Master Plan) คือ โครงการระดับอภิมหาโปรเจกต์ที่มุ่งพลิกโฉมโครงสร้าง ‘กรุงฮานอย’ เมืองหลวงของเวียดนามอย่างหน้ามือเป็นหลังมือ โดยมีเป้าหมายเพื่อรองรับการขยายตัวของประชากรและผลักดันเศรษฐกิจให้เติบโตอย่างก้าวกระโดด

รู้จักแผนแม่บท ‘ฮานอย 100 ปี’

โครงการเชิงยุทธศาสตร์นี้ รัฐบาลเวียดนามประเมินความต้องการเงินลงทุนสูงถึง 6.484 หมื่นล้านล้านดอง หรือประมาณ 2.5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ในช่วง 2 ทศวรรษข้างหน้า โดยแหล่งเงินทุนจะให้ภาคเอกชนและภาคประชาสังคมเป็นผู้นำ ควบคู่ไปกับการลงทุนของรัฐในโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น พร้อมตั้งเป้าหมายให้ GDP ในเมืองหลวงเติบโตเฉลี่ยอย่างน้อย 11% ต่อปี

แผนการนี้มุ่งเน้นการเปลี่ยนโครงสร้างจากเมืองที่มีศูนย์กลางเดียวไปสู่ ‘ระบบหลายศูนย์กลาง’ โดยมีแม่น้ำแดงเป็นแกนหลัก พร้อมทั้งเร่งพัฒนาระบบขนส่งมวลชนและโครงสร้างพื้นฐานสมัยใหม่ เพื่อลดความแออัด

โดยกรอบระยะเวลาการพัฒนาและเป้าหมาย แบ่งออกเป็นช่วงๆ ดังนี้

• • เป้าหมายระยะใกล้-ระยะกลาง (ปี 2030-2035)

ปี 2030: ฮานอยตั้งเป้าก้าวขึ้นเป็นศูนย์กลางเมืองสมัยใหม่ที่มีความเชื่อมโยงระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ โดยคาดว่าจะมีประชากรเพิ่มขึ้นแตะ 12 ล้านคน

ปี 2035: เป็นกรอบเวลาแรกของแผนอัปเกรดระบบราง โดยตั้งเป้าสร้างเครือข่ายรถไฟฟ้าในเมืองให้เสร็จสิ้นเป็นระยะทางกว่า 410 กิโลเมตร

• • หมุดหมายสำคัญแห่งชาติ (ปี 2045)

เป้าหมายหลักที่สำคัญที่สุดของยุทธศาสตร์นี้ ซึ่งสอดรับกับวิสัยทัศน์ระดับชาติของรัฐบาล คือ ความต้องการพาเวียดนามก้าวขึ้นเป็น ‘ประเทศพัฒนาแล้ว’ ภายในปี 2045 โดยกรุงฮานอยตั้งเป้าจะเปลี่ยนผ่านเป็นเมืองอัจฉริยะ (Smart City) เมืองเชิงนิเวศ และมหานครที่เชื่อมโยงระดับโลก

คาดว่าประชากรจะพุ่งสูงถึง 14.6 ล้านคน และจะมีการขยายพื้นที่การก่อสร้างรวมถึงพื้นที่เมืองให้กว้างขวางถึงระดับ 125,000 ไปจนถึง 200,000 เฮกตาร์ (หรือประมาณ 1,200-2,000 ตารางกิโลเมตร)

• • เป้าหมายระยะยาว (ปี 2065)

เป็นช่วงขยายผลวิสัยทัศน์ระยะยาว โดยจุดมุ่งหมายสำคัญคือการทำให้ระบบขนส่งสาธารณะสมบูรณ์แบบที่สุด กรุงฮานอยมีแผนที่จะขยายเครือข่ายรถไฟและรถไฟใต้ดินให้ครบ 14 สาย รวมระยะทางมากกว่า 613 กิโลเมตร ภายในปี 2065 เพื่อเปลี่ยนฮานอยให้กลายเป็นเมืองหลวงที่ลดการพึ่งพารถจักรยานยนต์ในเขตเมือง

แม้โครงการนี้จะเป็นแผนระยะยาวที่มีวิสัยทัศน์มองไปถึง 100 ปี แต่กรอบเวลาดำเนินการและการลงทุนหลักๆ ที่ระบุในขณะนี้ จะมุ่งเน้นไปที่ช่วง 20 ปีข้างหน้า ไปจนถึงหมุดหมายสำคัญในปี 2045

ทำไมเวียดนามต้องดันแผน ‘ฮานอย 100 ปี’

เวียดนามจำเป็นต้องมีแผนแม่บทนี้ เพื่อรับมือกับ ‘ความท้าทายรอบด้าน’ ที่เกิดจากการเติบโตอย่างรวดเร็ว และเพื่อปูทางไปสู่เป้าหมายระยะยาวของประเทศ โดยมีเหตุผลสำคัญดังต่อไปนี้

1.เพื่อรองรับการเติบโตของประชากรอย่างก้าวกระโดด (Population Boom)

ฮานอยจำเป็นต้องเตรียมพื้นที่เพื่อรองรับประชากรที่คาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในช่วงไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า จากเดิมที่ในปี 2024 มีประชากรอาศัยอยู่แล้วเกือบ 9 ล้านคน ปัจจุบันสภาพเมืองในหลายพื้นที่เต็มไปด้วยตรอกซอกซอยที่คับแคบและมีบ้านเรือนปลูกสร้างอย่างแออัดจนถึงขีดจำกัดแล้ว

• 2. เพื่อแก้ปัญหาโครงสร้างพื้นฐานตึงตัวและยกระดับคุณภาพชีวิต

การเติบโตอย่างรวดเร็ว ทำให้โครงสร้างพื้นฐานรับภาระหนัก นำไปสู่ปัญหาการจราจรที่ติดขัดอย่างหนัก แรงกดดันต่อบริการสาธารณะ และปัญหาน้ำท่วมเรื้อรัง แผนแม่บทนี้จึงมุ่งยกระดับระบบระบายน้ำใต้ดิน เสริมระบบป้องกันน้ำท่วมริมแม่น้ำแดง และสร้างเครือข่ายรถไฟใต้ดิน เพื่อเปลี่ยนฮานอยจากเมืองที่พึ่งพารถมอเตอร์ไซค์ไปสู่เมืองที่ใช้ระบบขนส่งสาธารณะเป็นหลัก

• 3. เพื่อขับเคลื่อนเป้าหมายทางเศรษฐกิจสู่การเป็น ‘ประเทศพัฒนาแล้ว’

โครงการอภิมหาโปรเจกต์นี้ออกแบบมา เพื่อรักษาการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยตั้งเป้าให้กรุงฮานอยมี GDP เติบโตเฉลี่ยอย่างน้อย 11% ต่อปี เพื่อสนับสนุนเป้าหมายระดับชาติที่รัฐบาลต้องการผลักดันเวียดนามให้กลายเป็นประเทศพัฒนาแล้วภายในปี 2045

• 4. เพื่อรื้อโครงสร้างผังเมืองใหม่และแก้ปัญหาความผิดพลาดในอดีต

ที่ผ่านมาการพัฒนาเมืองของเวียดนามมัก ‘ไม่สอดคล้อง’ กับการสร้างโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้เกิดปัญหารถติดสะสม แผนแม่บทนี้จึงเปลี่ยนแนวทางมาเป็น ‘การนำด้วยโครงสร้างพื้นฐาน’ คือสร้างถนนและรถไฟฟ้าให้เสร็จก่อนพัฒนาพื้นที่เมืองตามมา นอกจากนี้ ยังมีเป้าหมายเพื่อเปลี่ยนฮานอยจากเมืองที่มีศูนย์กลางแออัดเพียงแห่งเดียว ให้กลายเป็น ‘มหานครแบบหลายศูนย์กลาง’ (Polycentric model) ที่กระจายความเจริญและเชื่อมโยงกับ 6 จังหวัดโดยรอบ

• 5. เพื่อแก้ปัญหาราคาที่อยู่อาศัยแพง

จำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นทำให้ราคาที่อยู่อาศัยในพื้นที่ใจกลางเมืองพุ่งสูงขึ้นอย่างมาก จนสร้างภาระให้กับประชาชน การขยายโครงข่ายคมนาคมออกไปยังพื้นที่รอบนอก จะช่วยเปิดหน้าดินใหม่ที่มีราคาถูกกว่า ทำให้ผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์สามารถสร้างที่อยู่อาศัยในราคาที่จับต้องได้มากขึ้น เพื่อตอบสนองความต้องการของครอบครัวคนรุ่นใหม่และผู้มีรายได้ปานกลาง

• 6. เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change)

แผนนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงความกังวลด้านสภาพภูมิอากาศและข้อจำกัดของพื้นที่ดิน โดยมีโครงการพลิกฟื้นพื้นที่ริมแม่น้ำแดงระยะทาง 80 กิโลเมตร ให้กลายเป็นพื้นที่สีเขียว เพื่อเพิ่มความยั่งยืนให้กับเมืองหลวง

แม่น้ำแดงจะถูกปรับให้เป็น ‘แกนกลาง’ ของการเติบโตของเมืองในอนาคต พร้อมทั้งยกระดับระบบป้องกันน้ำท่วม และเพิ่มสะพานข้ามแม่น้ำแดงใหม่อีก 7 แห่ง ซึ่งบางแห่งกำหนดแล้วเสร็จในปี 2027

ผลกระทบและความท้าทาย

การผลักดันตามแผนแม่บทนี้จะต้องมีการโยกย้ายประชาชน ซึ่งจำเป็นต้องมีการเวนคืนที่ดิน เพื่อหลีกทางให้มีการสร้างสวนสาธารณะ สะพาน ถนน และรถไฟฟ้า ซึ่งส่งผลกระทบต่อประชาชนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ส่วนทางเลือกในการชดเชยนั้น รัฐมีการเสนอค่าชดเชยหลากหลายรูปแบบ ทั้งเงินสด การสลับที่ดิน โควตาอพาร์ตเมนต์ หรือสิทธิซื้อที่อยู่อาศัยในราคาถูก โดยกระบวนการเวนคืนมีความรวดเร็วขึ้นมากในปัจจุบัน แต่ก็ยังสร้างความกังวลและความเครียดให้กับชาวบ้าน บางส่วนพอใจกับเงินชดเชยที่เพิ่มสูงขึ้นจากการเจรจา แต่บางส่วนในย่านหรูหราอย่าง West Lake ก็ออกมาประท้วง หลังโดนสั่งย้าย

ปัจจุบันราคาอพาร์ตเมนต์ในกรุงฮานอยพุ่งสูงถึงเกือบ 4,000 ดอลลาร์ต่อตารางเมตร การขยายโครงสร้างพื้นฐานออกไปยังพื้นที่รอบนอกที่มีราคาที่ดินถูกกว่า จะช่วยให้ผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์สามารถสร้างบ้านที่ราคาจับต้องได้มากขึ้นสำหรับชนชั้นกลางและครอบครัวรุ่นใหม่

ทางด้านอดีตผู้อำนวยการกรมผังเมืองเน้นย้ำว่า กรุงฮานอยมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าพันปี มีแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้กว่า 6,000 แห่งและหมู่บ้านหัตถกรรมกว่า 1,300 แห่ง แผนพัฒนานี้จึงต้องบูรณาการสิ่งเหล่านี้เข้าไป แทนที่จะเข้าไปทำลายหรือลอกเลียนแบบต่างชาติมาโดยตรง

อุปสรรคสำคัญที่สุดในการดำเนินโครงการนี้ คือ ‘ข้อจำกัดด้านทรัพยากรบุคคล’ รวมถึงความจำเป็นที่จะต้องแบ่งการพัฒนาเป็นระยะๆ ให้สอดคล้องกับขีดความสามารถทางการเงินและเทคนิคที่มีอยู่