เตือน ไทย-UAE เปิดเสรีเม็ดพลาสติก PE-PP เสี่ยงกระทบปิโตรเคมีแสนล้าน แรงงาน 4 แสนคน วอนรัฐยืดอากรนำเข้า ลดภาษี 5-7 ปี ปกป้องอุตฯในประเทศ

การเจรจาความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุม (Comprehensive Economic Partnership Agreement: CEPA) ระหว่างไทยและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) กำลังเป็นอีกหนึ่งความท้าทายของภาคอุตสาหกรรมไทย

แม้ข้อตกลงดังกล่าวจะช่วยเปิดตลาดใหม่และเพิ่มโอกาสส่งออกสินค้าไทย โดยเฉพาะสินค้าเกษตรและสินค้าอุปโภคบริโภค แต่ในอีกด้านหนึ่งกลับมีความเสี่ยงต่ออุตสาหกรรมปิโตรเคมี โดยเฉพาะเม็ดพลาสติกโพลีเอทิลีน (PE) และโพลีโพรพีลีน (PP) ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญของอุตสาหกรรมต่อเนื่องจำนวนมาก

สถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย (PEIT) ออกโรงเตือนว่า การเปิดเสรีทางการค้าโดยลดภาษีนำเข้าเม็ดพลาสติกจาก UAE เหลือ 0% ในทันที อาจทำให้ผู้ผลิตไทยเสียเปรียบด้านต้นทุนอย่างรุนแรง เนื่องจาก UAE มีความได้เปรียบจากแหล่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติขนาดใหญ่ ขณะที่อุตสาหกรรมไทยกำลังเผชิญข้อจำกัดด้านวัตถุดิบและภาวะกำลังการผลิตล้นตลาดโลก

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการเปิดตลาดเพื่อเพิ่มมูลค่าการค้า แต่คือการออกแบบข้อตกลงให้เกิดประโยชน์อย่างสมดุล โดยไม่แลกโอกาสส่งออกสินค้าเกษตรกับความเสี่ยงที่จะทำให้ฐานการผลิตปิโตรเคมีและอุตสาหกรรมปลายน้ำของไทยอ่อนแอลง

ดีลการค้า ไทย-UAE ต้องแลกแบบ ‘วิน-วิน’

ดร.คุรุจิต นาครทรรพ ผู้อำนวยการสถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย (PEIT) เปิดเผยว่า การเจรจา CEPA ระหว่างไทยกับ UAE มีเป้าหมายเพื่อลดหรือยกเลิกกำแพงภาษีนำเข้าระหว่างกัน ท่ามกลางการแข่งขันและมาตรการกีดกันทางการค้าจากประเทศมหาอำนาจ

แม้ภาครัฐมีความตั้งใจที่จะขยายตลาดใหม่เพื่อระบายสินค้าเกษตรไทย ทั้งข้าวโพด ถั่วเหลือง มันสำปะหลัง ไก่ และกุ้ง แต่การเจรจาต้องแลกอย่าง ‘สมน้ำสมเนื้อ’ เนื่องจากสินค้าเกษตรเป็นห่วงโซ่การผลิตระยะสั้น ขณะที่สินค้าที่ UAE ต้องการเปิดตลาดแลกเปลี่ยน ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีต้นน้ำอย่าง PE และ PP ซึ่งเป็นวัตถุดิบตั้งต้นของอุตสาหกรรมต่อเนื่องจำนวนมาก

มากไปกว่านั้น อุตสาหกรรมนี้มีผลต่อเศรษฐกิจไทยสูง โดยอุตสาหกรรมปิโตรเคมีต้นน้ำมีมูลค่าสูงถึง 836,000 ล้านบาท หรือคิดเป็น 5.2% ของ GDP (อ้างอิงฐาน GDP ปี 2564 ที่ 16.17 ล้านล้านบาท) และมีมูลค่าส่งออก 486,000 ล้านบาท คิดเป็น 5.7% ของมูลค่าส่งออกรวม

ขณะที่อุตสาหกรรมพลาสติกปลายน้ำ ซึ่งผลิตสินค้าต่อเนื่อง เช่น ถุงพลาสติก ถัง ขวด แพ็กเกจจิ้ง ตลอดจน ชิ้นส่วนยานยนต์ มีมูลค่ารวม 884,000 ล้านบาท หรือคิดเป็น 5.5% ของ GDP

หากรวมทั้งสองห่วงโซ่อุปทาน จะมีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงถึง 11% ของ GDP และสร้างการจ้างงานรวมกว่า 414,000 คน แบ่งเป็นอุตสาหกรรมปิโตรเคมี 54,000 คน และอุตสาหกรรมพลาสติก 360,000 คน นอกจากนี้ ยังสร้างรายได้ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%) ในทุกขั้นตอนของการแปรรูปสินค้า

ดร.คุรุจิตมองว่า ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การเปิดตลาดปิโตรเคมีจึงไม่ใช่เรื่องของผู้ผลิตเม็ดพลาสติกเพียงกลุ่มเดียว แต่เกี่ยวข้องกับฐานการผลิต การจ้างงาน และมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจตลอดห่วงโซ่อุปทานของประเทศ

ต้นทุน UAE ได้เปรียบ ไทยเสี่ยงเสียฐานการผลิต

จากการศึกษาของ PEIT พบว่า ปัจจุบันอุตสาหกรรมปิโตรเคมีไทย ซึ่งมีผู้ประกอบการหลัก เช่น กลุ่ม ปตท. (PTTGC, IRPC) และกลุ่มเอสซีจี (SCGC) กำลังเผชิญข้อจำกัดด้านต้นทุนวัตถุดิบ เนื่องจากปริมาณก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทยเริ่มลดลง ทำให้ต้องพึ่งพาวัตถุดิบและแนฟทาจากโรงกลั่นในราคาตลาดโลก

ในทางกลับกัน UAE มีแหล่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจำนวนมาก ส่งผลให้มีความได้เปรียบด้านต้นทุนการผลิตเม็ดพลาสติก PE และ PP มากกว่าไทย

ขณะเดียวกัน อุตสาหกรรมปิโตรเคมีไทยยังอยู่ในช่วงวัฏจักรขาลงอย่างรุนแรง จากภาวะกำลังการผลิตล้นตลาดโลก และได้รับผลกระทบเพิ่มเติมจากสถานการณ์สงครามในตะวันออกกลางระหว่างอิสราเอลและอิหร่านที่ยืดเยื้อกว่า 8 เดือน ส่งผลให้การขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซติดขัด กระทบต่อการนำเข้าวัตถุดิบแนฟทาและปุ๋ยเคมี จนโรงงานในประเทศ เช่น โรงงานระยองโอเลฟินส์ ต้องหยุดการผลิตชั่วคราวมาแล้ว

คุรุจิต ประเมินว่า หากไทยตกลงลดภาษีนำเข้า PE และ PP จาก UAE จากอัตราปัจจุบันประมาณ 5% เหลือ 0% ทันที ผู้ผลิตพลาสติกปลายน้ำอาจหันไปนำเข้าเม็ดพลาสติกราคาถูกจาก UAE มากขึ้น

ส่งผลให้ผู้ผลิตปิโตรเคมีต้นน้ำของไทยแข่งขันได้ยากขึ้น และอาจนำไปสู่การหยุดผลิตหรือปิดกิจการ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังอุตสาหกรรมปลายน้ำและเศรษฐกิจในวงกว้าง คิดเป็นมูลค่าความเสียหายระดับหลักแสนล้านบาท

“คาดการณ์ว่า ปริมาณการนำเข้าเม็ดพลาสติก PE และ PP อาจเพิ่มขึ้นจนคิดเป็น 17% ของตลาดเม็ดพลาสติกรวมในไทย และอาจทำให้ไทยขาดดุลการค้ากับ UAE เพิ่มขึ้นจาก 12,250 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2568 เป็น 14,430 ล้านดอลลาร์สหรัฐ”

ขณะที่ อีกประเด็น ที่ต้องระวังคือ การนำมูลค่าการส่งออกสินค้าเกษตรและสินค้าในหมวดอื่นมาเปรียบเทียบกับมูลค่าการนำเข้าเม็ดพลาสติก เพื่อประเมินผลประโยชน์สุทธิจากข้อตกลง อาจไม่สะท้อนผลกระทบที่แท้จริง

เนื่องจากสินค้าแต่ละกลุ่มมีโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานแตกต่างกัน จึงจำเป็นต้องศึกษาผลกระทบเชิงลึกให้รอบด้านก่อนตัดสินใจเปิดเสรี

ถอดบทเรียนอินเดีย-อินโดนีเซีย ชงทยอยลดภาษี 5-7 ปี

สำหรับแนวทางป้องกันผลกระทบ PEIT เสนอให้รัฐบาลศึกษาบทเรียนจากประเทศคู่เจรจาอื่นของ UAE อย่างอินเดียและอินโดนีเซีย ซึ่งไม่ได้เปิดเสรีทางการค้าทันที แต่มีมาตรการคุ้มครองอุตสาหกรรมภายในประเทศ

โดยเสนอแนวทางเชิงนโยบาย 5 ประการ ได้แก่

1. กำหนดระยะเวลาปรับตัวและทยอยลดภาษี ไม่ควรลดภาษีนำเข้า PE และ PP จาก 5% เหลือ 0% ทันที แต่ควรคงอัตราภาษีเดิมไว้ในช่วง 5-7 ปี หรือทยอยปรับลดอย่างเป็นขั้นตอน เพื่อให้ผู้ผลิตไทยมีเวลาปรับปรุงประสิทธิภาพและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
2. กำหนดโควตาการนำเข้า จำกัดปริมาณการนำเข้าเม็ดพลาสติกที่ได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีให้อยู่ในระดับเหมาะสมกับฐานการค้าเดิม ก่อนทยอยขยายเพดานโควตาในอนาคต
3. ยกระดับเป็นหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์ (Synergy) ปรับกรอบการเจรจาจากการแข่งขันเป็นการเกื้อกูล โดยเสนอให้ UAE ส่งออกวัตถุดิบต้นน้ำ เช่น ก๊าซธรรมชาติหรือแนฟทา ให้โรงงานไทยนำไปผลิต แทนการเปิดตลาดให้นำเข้าสินค้าสำเร็จรูปที่ไทยมีศักยภาพผลิตได้อยู่แล้ว ขณะที่ไทยสามารถสนับสนุนความมั่นคงทางอาหารให้ UAE
4. ส่งเสริมการร่วมทุน (Joint Venture) ดึงดูดบริษัทปิโตรเคมีและบริษัทน้ำมันแห่งชาติของ UAE เข้ามาร่วมลงทุนกับผู้ประกอบการไทย เพื่อสร้างฐานการผลิตสินค้ามูลค่าสูงและส่งออกไปยังตลาดประเทศที่สามร่วมกัน
5. กำหนดมาตรการปกป้องระยะแรก หากจำเป็นต้องเปิดตลาดสินค้า PE และ PP ควรมีมาตรการคุ้มครองอุตสาหกรรมในประเทศในช่วงเปลี่ยนผ่าน เพื่อให้ผู้ประกอบการมีเวลาปรับตัวและป้องกันการทุ่มตลาดด้วยสินค้าราคาต่ำ

ดร.คุรุจิตย้ำว่า อุตสาหกรรมไทยไม่ได้ปฏิเสธการค้าเสรี แต่การเจรจาต้องคำนึงถึงผลกระทบตลอดห่วงโซ่อุปทานอย่างรอบด้าน เพื่อรักษาขีดความสามารถในการแข่งขัน เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ และการจ้างงานของประเทศในระยะยาว

ปิโตรเคมีไทยต้องเร่งปรับตัว ขยับสู่ Specialty Products

นอกจากมาตรการภาครัฐแล้ว PEIT ยังเสนอให้ผู้ประกอบการปิโตรเคมีไทยเร่งปรับกลยุทธ์ทางธุรกิจ เพื่อรับมือกับการแข่งขันด้านต้นทุนและภาวะกำลังการผลิตล้นตลาด โดยมีแนวทางสำคัญ 3 ด้าน

1. ขยับสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง (Specialty Products)

ผู้ประกอบการต้องปรับจากการผลิตปิโตรเคมีขั้นพื้นฐาน ไปสู่ผลิตภัณฑ์เฉพาะทางที่มีมูลค่าเพิ่มสูงและเป็นที่ต้องการของตลาดโลก โดยใช้เทคโนโลยียกระดับผลิตภัณฑ์ให้มีมูลค่าเพิ่มจากเดิม 5 เท่า เป็น 10-20 เท่า เพื่อชดเชยข้อเสียเปรียบด้านต้นทุนวัตถุดิบ

2. ขยายตลาดใหม่

เร่งเจาะตลาดทางเลือกในภูมิภาคที่ไทยยังมีความได้เปรียบทางการแข่งขัน เช่น แอฟริกาและอเมริกาใต้ เพื่อกระจายความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดเดิมและเพิ่มโอกาสในการระบายสินค้า