วิกฤตข้าวไทยส่งท้ายปี ดีล ‘G2G’ จีน 60,000 ตัน ส่อล้ม ข้าวขาว-หอมมะลิแพงหลุดตลาดโลก ผู้ส่งออกอ่วมขาดทุนถ้วนหน้า

สถานการณ์การส่งออกข้าวไทยในช่วงโค้งสุดท้ายของปีต้องเผชิญกับมรสุมรอบด้าน ทั้งปัญหาการเจรจาขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐ (G2G) กับจีนที่ติดหล่มอย่างหนัก ภาวะการเก็งกำไรราคาข้าวในประเทศ จนทำให้ราคาข้าวไทยในตลาดโลกพุ่งสูงจนแข่งขันไม่ได้ และการรุกคืบอย่างหนักของคู่แข่งเพื่อนบ้านอย่างกัมพูชา

ชูเกียรติ โอภาสวงศ์ นายกกิตติมศักดิ์ สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย ให้สัมภาษณ์กับ THE STANDARD WEALTH ถึงเบื้องหลังดีลขายข้าวรัฐต่อรัฐ (G2G) กับจีน ล็อต 60,000 ตัน รวมถึงภาพรวมการส่งออกและวิกฤตราคาข้าวไทยในขณะนี้

หนึ่งในประเด็นที่หลายฝ่ายจับตามองคือ ความคืบหน้าการเจรจาขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐ (G2G) ให้กับประเทศจีน ปริมาณ 60,000 ตัน ซึ่งมีความพยายามจากทางภาครัฐและกระทรวงพาณิชย์ที่ต้องการผลักดันดีลนี้ให้สำเร็จ

อย่างไรก็ตาม ชูเกียรติ กล่าวว่า การเจรจาดังกล่าวอาจไม่สามารถบรรลุข้อตกลงได้ เนื่องจากทางจีนยื่นเสนอราคาซื้อ (Bid) เข้ามาต่ำมากและไม่สะท้อนกลไกราคาตลาดที่แท้จริง โดยจีนต่อรองราคาซื้อข้าวอยู่ที่ระดับ 490 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ในขณะที่ราคาตลาดที่ผู้ส่งออกไทยต้องเสนอขาย (Offer) ในปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 540 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน หรือมีส่วนต่างห่างกันถึง 40–50 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน

“ข้าวคือสินค้าโภคภัณฑ์ ที่แทบจะไม่มีมาร์จิน ไม่ใช่สินค้าอุตสาหกรรมหรือรถยนต์ที่จะมีส่วนต่างกำไรให้ลดหย่อนได้มากมายขนาดนั้น” ชูเกียรติระบุ

หากผู้ส่งออกไทยต้องรับราคาตามที่จีนเสนอในการขายข้าวล็อต 60,000 ตันนี้ ในช่วงที่เข้าพบกับปลัดกระทรวงพาณิชย์ในเบื้องต้นจะทำให้เกิดผลขาดทุนทันทีกว่า 50-60 ล้านบาท และหากคำนวณจากฐานราคาตลาดในปัจจุบัน ตัวเลขผลขาดทุนจะพุ่งขึ้นไปสูงถึง 100 ล้านบาท

ชูเกียรติสะท้อนว่า แม้จะเข้าใจทางกระทรวงพาณิชย์ที่อยากผลักดันให้ดีลจบเพื่อเป็นผลงาน แต่ด้วยราคาที่ต่อรองลงมาจนหลุดจากราคาตลาดไปไกลมาก หากจะให้ผู้ส่งออกขายก็เท่ากับเป็นการ ‘ขายขาดทุนเข้าเนื้อ’ ซึ่งเชื่อมั่นว่าไม่มีผู้ส่งออกรายใดสามารถรับราคานี้ได้

ชูเกียรติ โอภาสวงศ์ นายกกิตติมศักดิ์ สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย

เป้าส่งออก 7 ล้านตันเป็น ‘เครื่องหมายคำถาม’ โค้งสุดท้ายสะดุดจากราคาในประเทศพุ่ง

สำหรับภาพรวมปริมาณการส่งออกข้าวไทยตลอดทั้งปี ชูเกียรติประเมินว่า ปริมาณรวมน่าจะเกินระดับ 6.5 ล้านตันได้ แต่การจะไปให้ถึงเป้าหมาย 7 ล้านตัน หรือไม่นั้น ยังถือเป็น ‘เครื่องหมายคำถาม’ สำคัญ โดยขึ้นอยู่กับสถานการณ์การส่งออกในช่วง 2 เดือนสุดท้ายของปี ซึ่งตามปกติแล้วไตรมาสสุดท้ายมักจะเป็นช่วงไฮซีซันที่การส่งออกข้าวมีความคึกคัก (Active) สูงสุด

ทว่าปีนี้ภาพรวมกลับ ‘พลิกล็อก’ เนื่องจากราคาข้าวภายในประเทศกลับพุ่งสูงขึ้นอย่างผิดปกติ ทั้งในกลุ่มข้าวหอมมะลิและข้าวขาว

ทั้งนี้ โครงสร้างการส่งออกข้าวไทยในระดับ 7 ล้านตันตามปกติ จะประกอบด้วย:

1. ข้าวขาว ประมาณ 4 ล้านกว่าตัน คิดเป็นสัดส่วนเกิน 50% ของยอดส่งออกทั้งหมด
2. ข้าวหอมมะลิ ประมาณ 1 ล้านตัน
3. ข้าวนึ่ง ประมาณ 1 ล้านตัน
4. ในส่วนที่เหลือเป็นข้าวประเภทอื่นๆ เช่น ข้าวเหนียว และปลายข้าว

ข้าวหอมมะลิไทยแตะ 1,100 ดอลลาร์สหรัฐ ถูก ‘ผกาลำดวน’ กัมพูชาดัมป์ราคาชิงเค้ก

ในตลาดข้าวพรีเมียมอย่าง ข้าวหอมมะลิ ชูเกียรติระบุว่า ราคาในประเทศปรับตัวสูงขึ้นมาก ทำให้ชาวนาและเกษตรกรสามารถขายผลผลิตได้ราคาดี แต่เมื่อคำนวณแปลงเป็นราคาเพื่อการส่งออก (FOB) กลับพุ่งทะยานขึ้นไปแตะระดับ 1,100 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน

สาเหตุหลักมาจากปัญหาการเก็งกำไรภายในประเทศ โดยโรงสีบางส่วนรับซื้อข้าวเปลือกเก็บเข้าสต็อกไว้แต่ยังไม่ปล่อยขาย ทำให้เกิดภาวะแย่งซื้อผลผลิต

ราคาที่แพงเกินไปทำให้ข้าวหอมมะลิไทยสูญเสียความสามารถในการแข่งขันอย่างรุนแรง เมื่อเทียบกับ ประเทศกัมพูชา ที่เสนอขายข้าวหอม เช่น สายพันธุ์ผกาลำดวน หรือ ผกามะลิ ในราคาเพียง 750 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ส่งผลให้ข้าวหอมมะลิไทยมีราคาแพงกว่าข้าวหอมกัมพูชาถึง 300-400 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน

ในอดีต ข้าวเปลือกหอมจากกัมพูชาจะไหลข้ามแดนเข้ามาในไทยผ่านช่องทางธรรมชาติตกปีละประมาณ 400,000-500,000 ตัน แต่เมื่อปัจจุบันไม่สามารถข้ามแดนมาได้ ข้าวหอมที่ตกค้างในกัมพูชาจึงต้องดัมป์ออกสู่ตลาดต่างประเทศโดยตรง

ประกอบกับปัจจุบันโรงสีในกัมพูชาได้พัฒนาเครื่องจักรและเทคโนโลยีการแปรรูปจนทันสมัยขึ้นมาก ทำให้คุณภาพเมล็ดและรูปลักษณ์ของข้าวที่ออกมาแทบไม่แตกต่างจากข้าวหอมมะลิไทย ซึ่งมีพันธุกรรม (DNA) และสายพันธุ์ใกล้เคียงกัน

“ลูกค้าจากจีนบอกกับเราตรงๆ ว่า เมื่อคุณภาพแทบไม่ต่างกัน แต่ราคาต่างกันถึงตันละ 300-400 ดอลลาร์สหรัฐ การซื้อข้าวจากกัมพูชาไปบรรจุถุงขาย ทำให้พวกเขามีส่วนต่างกำไร (Margin) ที่ดีกว่ามาก และสร้างเม็ดเงินได้มากกว่าการซื้อข้าวไทยอย่างมหาศาล” ชูเกียรติกล่าว

ปัจจัยดังกล่าวส่งผลให้คำสั่งซื้อข้าวหอมมะลิของไทยในช่วงปลายปีนี้หายไปเป็นจำนวนมาก

ข้าวขาวไทยแพงสุดในเอเชียจากเหตุน้ำท่วม-เก็งกำไร ผู้ส่งออกติดสัญญาช็อตอ่วม

ไม่เพียงแค่ข้าวหอมมะลิเท่านั้น สถานการณ์ในตลาด ข้าวขาว ของไทยก็เผชิญกับภาวะวิกฤตไม่แพ้กัน โดยราคาเสนอขายข้าวขาวไทย (FOB) ปัจจุบันขยับขึ้นมาอยู่ที่ประมาณ 495 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ซึ่งถือเป็นราคาที่สูงที่สุดในบรรดาประเทศผู้ส่งออกหลักของเอเชียทั้งหมด

• ไทย: 495 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน
• เวียดนาม: ประมาณ 420 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน
• ปากีสถาน: ประมาณ 410 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน
• อินเดีย: ประมาณ 390 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน

ต้นตอของราคาข้าวขาวไทยที่พุ่งสูงจนหลุดตลาด เกิดจากการเก็งกำไรภายในประเทศเช่นเดียวกัน โดยโรงสีอ้างเหตุการณ์อุทกภัยในพื้นที่ลุ่มภาคกลางเมื่อช่วงเดือนกันยายนที่ผ่านมา ซึ่งส่งผลให้การเก็บเกี่ยวผลผลิตข้าวขาวต้องเลื่อน (Delay) จากกำหนดการเดิมในเดือนธันวาคมออกไปเป็นเดือนมกราคม ทำให้เกิดภาวะขาดแคลนข้าวในตลาดระยะสั้น

ภาวะดังกล่าวส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อกลุ่ม ผู้ส่งออกข้าวไทย ที่มีสัญญาขายล่วงหน้าแต่ยังไม่ได้ซื้อข้าวเก็บไว้ (Short Position) เมื่อเรือขนส่งสินค้าเข้าเทียบท่า ผู้ส่งออกจึงตกอยู่ในภาวะจำยอมต้องซื้อข้าวในราคาสูงเพื่อส่งมอบให้ทันกำหนดเวลา จนถูกบีบราคาอย่างหนัก และนำไปสู่ภาวะ “ขาดทุนกันถ้วนหน้า” ของบรรดาผู้ส่งออกข้าวไทยในปีนี้

‘พาณิชย์’ เผยส่งออกข้าวไทย 9 เดือน ปี 69 ลงเหลือ 4.99 ล้านตัน ทรุด 19.26% มูลค่า 2,962 ล้านดอลลาร์ ลด 16.84%

แหล่งข่าวกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า สถานการณ์การส่งออกข้าวไทย ช่วง 9 เดือน ปี 2569 (ม.ค.-ก.ย.) มีปริมาณ 4.99 ล้านตัน ลดลง 19.26% มูลค่า 2,962 ล้านดอลลาร์ ลด 16.84% ซึ่งไม่ใช่แค่ไทยที่ส่งออกลด แต่ประเทศที่เป็นผู้ส่งออกรายใหญ่ 5 อันดับแรก ยอดส่งออกลดลงเช่นกัน ทั้งเวียดนาม ปากีสถาน สหรัฐฯ ยกเว้นอินเดีย ที่เพิ่มขึ้นเล็กน้อย เนื่องจากความต้องการในตลาดโลกลดลง และ ราคาข้าวของไทยสูงกว่าคู่แข่ง

โดยข้าวขาว 5% ของไทย สูงกว่าอินเดีย 21.3% ปากีสถาน 12.2% เวียดนาม 11.6% และภาวะเศรษฐกิจโลก ที่ทุกประเทศเจอวิกฤตจากสงคราม ราคาพลังงาน ทำให้ต้องรัดเข็มขัด ราคาจึงเป็นเรื่องสำคัญ

โดยตลาดอิรักที่เคยส่งออกได้กว่า 1 ล้านตัน มีปัญหาส่งออกไปไม่ได้ จากสงคราม ตลาดอินโดนีเซีย งดนำเข้าข้าว และเงินบาทผันผวน แข็งค่าขึ้น รวมถึงค่าระวางเรือสูงขึ้น ซึ่งล้วนแต่มีผลกระทบต่อการส่งออก คาดว่าการส่งออกข้าว

ทั้งนี้ คาดการณ์ว่ายอดการส่งออกข้าวทั้งปีคาดไม่เป็นไปตามเป้าที่ตั้งไว้ที่ 7 ล้านตัน หากจะทำให้ได้ตามเป้า อีก 2 เดือน (พ.ย.-ธ.ค.) ก็ต้องส่งออกให้ได้ถึงเดือนละ 8-9 แสนตัน ดังนั้น อาจจะได้ 6.5 ล้านตัน ซึ่งจะต่ำสุดในรอบ 5 ปี นับจากปี 2565 ที่ส่งออกได้ 7.69 ล้านตัน

ขณะเดียวกันรายงานข่าวระบุ การขายข้าวจีทูจีให้กับจีน ได้มีการเจรจากับคอฟโก (COFCO) รัฐวิสาหกิจจีนยังตกลงไม่ได้ ทำให้การส่งมอบไม่บรรลุเป้าหมาย

โดยสัญญาข้าวจีทูจีกับจีนล่าสุด 1.22 ล้านตัน ส่งมอบไปแล้ว 7.6 แสนตัน ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างเจรจาต่อเนื่องในช่วง 2 เดือนที่เหลือ เพื่อตกลงราคาและส่งมอบข้าวต่อไป

ทั้งนี้ กรมการค้าต่างประเทศ เดินหน้าแผนรุกตลาด เพื่อเร่งผลักดันการส่งออกข้าวผ่านแผนการจัดคณะผู้แทนภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อพบปะหารือกับผู้นำเข้าข้าวสำคัญ เช่น ฮ่องกง ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ และแอฟริกาใต้ รวมถึงสหรัฐ ที่จะหันไปเจาะตลาดข้าวครัวเรือน เพื่อรักษาตลาด

ภาพ: Vitalii Stock, charnsitr / Shutterstock