วานนี้ (12 พฤศจิกายน) เพียรพร ดีเทศน์ กรรมการบริหารมูลนิธิแม่น้ำและสิทธิ (River and Rights) ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว เรียกร้องถึง หลี่เฉียง นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน ที่มีกำหนดการเดินทางเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการระหว่างวันที่ 13-15 พฤศจิกายนนี้ โดยเน้นย้ำให้ทางการจีนเร่งสร้างธรรมาภิบาลในการกำกับดูแลธุรกิจจีนและห่วงโซ่อุปทานแร่ เพื่อยุติปัญหาการทำเหมืองแร่เถื่อนในเมียนมา ซึ่งเป็นต้นตอของปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำหลายสายของไทย
สำหรับการเยือนไทยของนายกรัฐมนตรีจีนในครั้งนี้ มีวาระสำคัญครอบคลุมทั้งการยกระดับความร่วมมือทางเศรษฐกิจ การดึงดูดการลงทุนในอุตสาหกรรมแห่งอนาคตอย่างปัญญาประดิษฐ์ (AI) และยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ตลอดจนการร่วมมือปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ข้อตกลงด้านการเกษตร และการจัดการด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งมีรายงานว่าจะมีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) เพื่อสนับสนุนห้องปฏิบัติการตรวจสารพิษในสิ่งแวดล้อมร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เพื่อแก้ปัญหาน้ำในจังหวัดเชียงราย
อย่างไรก็ตาม เพียรพรชี้ให้เห็นผ่านโพสต์ดังกล่าวว่า รากเหง้าของปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนที่ไหลจากเมียนมาเข้าสู่พื้นที่จังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย ไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการตั้งห้องปฏิบัติการตรวจสารพิษเพียงอย่างเดียว
“ปัจจุบันมีเหมืองแร่ของนักธุรกิจจีนจำนวนมากเข้าไปดำเนินการในพื้นที่ต้นน้ำและกลางลำน้ำที่ไหลข้ามแดนมายังประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำโขง แม่น้ำรวก แม่น้ำสาละวิน และแม่น้ำกระบุรี ข้อมูลจากพื้นที่และภาพถ่ายดาวเทียมยืนยันชัดเจนว่า เหมืองแร่เหล่านี้กำลังขยายตัวอย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบสนองความต้องการแร่สำคัญ (Critical Minerals) และแรร์เอิร์ธ ซึ่งเป็นทรัพยากรทางยุทธศาสตร์และภูมิรัฐศาสตร์” เพียรพรระบุ
เพียรพรระบุเพิ่มเติมว่า บทบาทที่จีนจะสามารถนำมาใช้แก้ไขปัญหานี้ได้ คือการสร้างธรรมาภิบาลให้แก่ธุรกิจที่เกี่ยวข้องและในห่วงโซ่อุปทานแร่ ยุติการทำเหมืองแร่ในพื้นที่สู้รบและเหมืองที่ไร้การควบคุม รวมถึงยุติการส่งขยะอิเล็กทรอนิกส์และกากสารพิษมายังโรงงานในไทย พร้อมย้ำว่าจีนต้องบังคับใช้กฎหมายกำกับดูแลธุรกิจของตนเอง ไม่ให้เข้ามาใช้ช่องว่างในประเทศลุ่มน้ำโขงเพื่อทำเหมืองเถื่อนที่ไร้มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม
นอกจากนี้ การแก้ปัญหาที่ต้นเหตุยังสอดคล้องกับปณิธานที่ หวังอี้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของจีน เคยกล่าวไว้ว่า ‘สายน้ำเชี่ยวกรากไม่หยุดยั้ง หล่อเลี้ยงสรรพชีวิตให้ดำรงอยู่และเติบโตอย่างต่อเนื่อง สายน้ำที่เชื่อมโยงถึงผูกชะตาของทุกฝ่ายเข้าด้วยกัน’
แม้จีนจะย้ำเสมอว่า ‘เราต่างดื่มน้ำจากแม่น้ำสายเดียวกัน’ แต่ในความเป็นจริงวันนี้ สายน้ำกลับปนเปื้อนสารพิษ ขณะที่แร่ส่วนใหญ่ถูกลำเลียงกลับไปยังประเทศจีน ทิ้งให้สรรพชีวิตและผืนแผ่นดินที่เคยอุดมสมบูรณ์แบบ ‘ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว’ ต้องเผชิญกับวิกฤตสารพิษ
“หากจีนบังคับใช้กฎหมายสิ่งแวดล้อมของตัวเองในต่างแดน โดยตรวจสอบย้อนกลับถึงที่มาของแร่ จะช่วยบรรเทาปัญหานี้ได้อย่างรวดเร็ว และถือเป็นการสร้างอารยธรรมนิเวศ (Ecological Civilization)ร่วมกันอย่างงดงามและแท้จริง” เพียรพรทิ้งท้าย
