เศรษฐกิจไทยกว่า 12.74 ล้านล้านบาท หรือมากกว่า 60% ของ GDP อยู่ใน 10 อุตสาหกรรมที่มีความเสี่ยงต่อภัยไซเบอร์ ท่ามกลางโลกที่เศรษฐกิจขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล การโจมตีทางไซเบอร์ (Cyberattacks) จึงไม่ใช่แค่เรื่องการหลอกลวงออนไลน์หรือการขโมยข้อมูลอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นภัยคุกคามที่อาจสร้างความเสียหายต่อระบบการเงิน ภาคการผลิต พลังงาน และโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของประเทศ
ประเด็นสำคัญ
เบื้องหลังความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นมีทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การเข้ามาของปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่ทำให้การโจมตีมีต้นทุนต่ำและทำได้ง่ายขึ้น ตลอดจนเครือข่ายอาชญากรรมออนไลน์ที่ขยายตัว ขณะที่ธุรกิจจำนวนมาก โดยเฉพาะ SMEs ยังมีข้อจำกัดด้านงบประมาณ บุคลากร และระบบป้องกันภัยไซเบอร์
คำถามคือ หากเศรษฐกิจไทยกำลังตกเป็นเป้าของสงครามที่มองไม่เห็น ความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจะมีมูลค่าเท่าไร และอุตสาหกรรมใดกำลังตกอยู่ในความเสี่ยงมากที่สุด?
รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช ผู้เชี่ยวชาญเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน และอาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต เปิดเผยบทวิเคราะห์เศรษฐกิจและนโยบายการค้าระหว่างประเทศ (International Economics and Trade Policy Analysis Series) กรณีศึกษา การโจมตีทางไซเบอร์ (Cyberattacks) กับผลกระทบต่อเศรษฐกิจไทย ว่า การโจมตีทางไซเบอร์ที่เพิ่มขึ้นตลอดช่วงหนึ่งทศวรรษที่ผ่านมา มีปัจจัยสำคัญ 5 ประการ ได้แก่
- เศรษฐกิจดิจิทัลขยายตัว ทั้งระบบธนาคาร การชำระเงิน การดำเนินธุรกิจ และบริการเทคโนโลยีสารสนเทศ ทำให้ระบบคอมพิวเตอร์กลายเป็นเป้าหมายมากขึ้น โดยเฉพาะระบบที่ยังมีช่องโหว่ด้านความปลอดภัย
- ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะหลังสงครามรัสเซีย-ยูเครน การโจมตีไซเบอร์ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองและความมั่นคง เพื่อกดดันประเทศคู่ขัดแย้งและทำลายโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ
- AI ลดต้นทุนการโจมตี ผู้ไม่หวังดีสามารถใช้ AI สร้างโปรแกรมโจมตี ปลอมแปลงข้อความ เสียง และภาพ เพื่อหลอกลวงประชาชนและภาคธุรกิจได้ง่ายและรวดเร็วขึ้น
- อาชญากรรมออนไลน์ขยายเครือข่าย ตั้งแต่ Romance Scam การหลอกลงทุน ไปจนถึงการปลอมตัวเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ เพื่อขโมยเงินและข้อมูลส่วนบุคคล
- ระบบป้องกันยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะธุรกิจ SMEs ที่ขาดทั้งเงินทุน บุคลากรผู้เชี่ยวชาญ และเทคโนโลยีสำหรับรับมือภัยคุกคาม
ภัยเงียบเสี่ยงฉุดเศรษฐกิจไทย 12.74 ล้านล้านบาท
สิ่งที่น่ากังวลคือ ผลกระทบจากการโจมตีทางไซเบอร์ไม่ได้จบลงเมื่อข้อมูลถูกขโมยหรือเงินถูกโอนออกจากบัญชี แต่ยังลุกลามไปสู่การหยุดชะงักของกระบวนการผลิต การสูญเสียประสิทธิภาพแรงงาน การให้บริการที่ล่าช้า และความเสียหายต่อห่วงโซ่อุปทาน
งานวิจัยของ Uguet และ Jung (The Economic Impact of Cyberattacks 2026/2027) ซึ่งศึกษาข้อมูลการโจมตีทางไซเบอร์ใน 59 ประเทศ ระหว่างปี 2023 ถึงครึ่งแรกของปี 2024 พบว่า ความเสียหายใน 25 ประเทศรวมกันสูงถึง 111,140 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็น 0.32% ของ GDP
ขณะที่รายงานของธนาคารโลก (World Bank 2024) ระบุว่า การโจมตีทางไซเบอร์มีความสัมพันธ์กับ GDP ต่อหัวที่ลดลง โดยประเทศรายได้ต่ำและปานกลางมีความเสี่ยงสูงกว่าประเทศรายได้สูง กรณีคอสตาริกาประเมินความเสียหายทางเศรษฐกิจในปี 2022 สูงถึง 2.3% ของ GDP
ตัวอย่างที่สะท้อนความเสียหายในภาคธุรกิจคือ Norsk Hydro บริษัทผลิตอะลูมิเนียมรายใหญ่ของนอร์เวย์ ซึ่งถูกโจมตีด้วย Ransomware ในปี 2019 จนกระบวนการผลิตหยุดชะงักและสร้างความเสียหายทางการเงินหลายสิบล้านดอลลาร์สหรัฐ
ที่สำคัญ ความเสียหายยังสามารถส่งผ่านจากองค์กรที่ถูกโจมตีไปยังอุตสาหกรรมอื่น ผ่านความเชื่อมโยงของระบบเศรษฐกิจ ทำให้ภัยไซเบอร์กลายเป็นความเสี่ยงที่อาจกระทบทั้งห่วงโซ่ธุรกิจ
3 อุตสาหกรรมเปราะบางที่สุด สุขภาพ-การเงิน-เภสัชกรรม
เมื่อพิจารณาความเสี่ยงใน 17 อุตสาหกรรม งานวิจัยของ Friederikos Fotis (2024) พบว่า สาธารณสุข การเงิน และเภสัชกรรม เป็น 3 กลุ่มที่มีความเสี่ยงและได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจสูงที่สุด โดยมีมูลค่าความเสียหาย 10 ล้านดอลลาร์ 5.97 ล้านดอลลาร์ และ 5.01 ล้านดอลลาร์ ตามลำดับ
เหตุผลสำคัญคือ ทั้งสามอุตสาหกรรมต่างพึ่งพาระบบข้อมูลและเทคโนโลยีในระดับสูง หากระบบถูกโจมตีอาจกระทบตั้งแต่ข้อมูลผู้ป่วย ธุรกรรมทางการเงิน ไปจนถึงกระบวนการผลิตและจัดจำหน่ายยา
เปิดสถิติ ไทยเผชิญภัยไซเบอร์เฉลี่ย 12 ครั้งต่อวัน
สำหรับประเทศไทย สถิติภัยคุกคามทางไซเบอร์ของสำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) ในช่วงปี 2566-2569 (มกราคม-กันยายน)
สะท้อนให้เห็นว่า จำนวนเหตุการณ์โจมตีทางไซเบอร์เพิ่มขึ้นจากประมาณ 2,000 ครั้งในปี 2566 เป็นมากกว่า 3,000 ครั้งในปี 2569
ขณะที่เมื่อประเมินจากข้อมูลดังกล่าว ประเทศไทยเผชิญเหตุการณ์โจมตีเฉลี่ยประมาณ 12 ครั้งต่อวัน
สะท้อนว่า “ภัยไซเบอร์ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นความเสี่ยงที่เกิดขึ้นต่อเนื่องในระบบเศรษฐกิจไทย”
ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อพิจารณาอุตสาหกรรมสำคัญ 10 สาขาของไทย พบว่ามีมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจรวม 12.74 ล้านล้านบาทในปี 2567 หรือคิดเป็นกว่า 60% ของ GDP โดยแบ่งระดับความเสี่ยงออกเป็น 3 กลุ่ม
- เสี่ยงสูงมาก: ธุรกิจการเงินและธนาคาร รวมถึงพลังงานและสาธารณูปโภค
- เสี่ยงสูง: สาธารณสุข โทรคมนาคม อุตสาหกรรมการผลิต ขนส่งและโลจิสติกส์ รวมถึงภาครัฐ
- เสี่ยงปานกลาง: การค้าและอีคอมเมิร์ซ การท่องเที่ยวและโรงแรม รวมถึงสื่อและบันเทิง
หากเจาะลึกขนาดเศรษฐกิจรายสาขา พบว่าอุตสาหกรรมการผลิตมีมูลค่าสูงที่สุดประมาณ 3.86 ล้านล้านบาท คิดเป็น 20.3% ของ GDP
รองลงมาคือการค้าและอีคอมเมิร์ซประมาณ 2.54 ล้านล้านบาท หรือ 13.4% ของ GDP
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่า หากระบบดิจิทัลของอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ถูกโจมตีจนต้องหยุดชะงัก ผลกระทบอาจขยายไปถึงการผลิต การจ้างงาน การค้า และห่วงโซ่อุปทานของประเทศ
อย่างไรก็ตาม มูลค่าเศรษฐกิจของอุตสาหกรรมที่มีความเสี่ยงไม่ใช่มูลค่าความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง ซึ่งขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการโจมตีและความสามารถในการฟื้นฟูระบบของแต่ละธุรกิจ
ไทยติดกลุ่มเสี่ยงสูงในอาเซียน จับตา ‘สงครามลูกผสม’
อีกประเด็นที่ต้องจับตาคือ ตำแหน่งของประเทศไทยในภูมิภาค โดยรายงาน OECD (2026) พบว่า เมื่อพิจารณาเหตุการณ์โจมตีทางไซเบอร์ที่มีการรายงานในเอเชียตะวันออกและอาเซียน ‘ไทย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์’ มีสัดส่วนเท่ากันที่ประเทศละ 10% ถือเป็นกลุ่มประเทศอาเซียนที่มีสัดส่วนเหตุการณ์รายงานสูงสุดในการศึกษานี้
ความเสี่ยงของไทยมีนัยสำคัญอย่างน้อย 3 ด้าน ได้แก่ การขยายตัวของธุรกรรมการเงินดิจิทัลและการค้าออนไลน์ที่เปิดช่องให้เกิดการโจมตีระบบชำระเงิน ภาคการผลิตและโลจิสติกส์ที่เชื่อมโยงกับห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศ และโครงสร้างพื้นฐานสำคัญอย่างพลังงาน โทรคมนาคม สาธารณสุข และบริการภาครัฐ
ขณะเดียวกัน ความขัดแย้งระหว่างประเทศที่ซับซ้อนขึ้นกำลังทำให้ภัยไซเบอร์เชื่อมโยงกับสงครามรูปแบบใหม่ หรือ ‘สงครามลูกผสม’ (Hybrid Warfare) ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่แค่การใช้อาวุธทางทหาร แต่ผสมผสานการโจมตีทางไซเบอร์ การบิดเบือนข้อมูล การกดดันทางเศรษฐกิจ และการก่อกวนโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ โดยไม่จำเป็นต้องประกาศสงครามอย่างเป็นทางการ
“แม้ปัจจุบันภัยไซเบอร์ที่ไทยและอาเซียนเผชิญส่วนใหญ่ยังเป็นการหลอกลวงและโจรกรรมทางการเงิน เช่น Phishing และ Online Scams แต่ในอนาคตมีความเสี่ยงที่จะขยายไปสู่การเรียกค่าไถ่ข้อมูล (Ransomware) การโจมตีให้ระบบไม่สามารถให้บริการได้ (DDoS) และการบุกรุกเพื่อควบคุมหรือทำลายระบบโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ (Cyber Sabotage)โดยเฉพาะ SMEs ที่เป็นกลุ่มเปราะบาง”
เนื่องจากมีข้อจำกัดด้านงบประมาณ บุคลากร และระบบป้องกันภัยไซเบอร์ ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการถูกโจมตีและอาจกลายเป็นจุดอ่อนของห่วงโซ่ธุรกิจโดยรวม
โจทย์ใหญ่ไทย ไม่ใช่แค่ปราบมิจฉาชีพ แต่ต้องสร้างภูมิคุ้มกันเศรษฐกิจ
ดร.อัทธ์ เสนอว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องยกระดับการรับมือภัยไซเบอร์ให้ครอบคลุมมากกว่าการป้องกันการหลอกลวงทางออนไลน์ โดยมีแนวทางสำคัญตั้งแต่การกำหนดให้หน่วยงานรัฐและธุรกิจสำรองข้อมูลอย่างสม่ำเสมอ
พร้อมจัดทำแผนฟื้นฟูระบบเมื่อถูกโจมตี การยกระดับระบบป้องกัน DDoS ในภาคการเงินและบริการดิจิทัล ไปจนถึงการเพิ่มความปลอดภัยให้โครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ทั้งไฟฟ้า ประปา การบิน โรงพยาบาล โรงงานอาหาร และระบบโลจิสติกส์
นอกจากนี้ ภาครัฐควรสนับสนุนให้ SMEs เข้าถึงระบบ Cybersecurity ผ่านมาตรการลดหย่อนภาษี เงินสนับสนุน หรือบริการตรวจสอบความปลอดภัยไซเบอร์ในต้นทุนต่ำ ควบคู่กับการเพิ่มงบประมาณและพัฒนาบุคลากรผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงขยายความร่วมมือด้านความมั่นคงไซเบอร์กับอาเซียนและต่างประเทศ
เพราะในวันที่เศรษฐกิจดิจิทัลกลายเป็นโครงสร้างหลักของประเทศ ความมั่นคงทางไซเบอร์จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของฝ่ายไอทีอีกต่อไป แต่เป็นหนึ่งในเงื่อนไขสำคัญของความสามารถในการแข่งขัน ความต่อเนื่องทางธุรกิจ และเสถียรภาพเศรษฐกิจไทยในระยะยาว
ภาพ: Who is Danny / Shutterstock
