วานนี้ (25 พฤษภาคม) สุรินทร์ วรกิจธำรง อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) แถลงชี้แจงผลการพิจารณาเอกสารงานวิจัยสำรวจความคิดเห็นภาคเอกชน ซึ่งจัดทำโดยคณะกรรมการร่วมภาคเอกชน 3 สถาบัน (กกร.) ภายหลังมีประเด็นข้อกล่าวหาที่ระบุว่า คพ. เป็นหน่วยงานภาครัฐที่มีการเรียกรับสินบนสูงสุด โดยมีตัวเลขข้อเสนอเฉลี่ยถึง 102,160 บาทต่อครั้ง ซึ่งประเด็นดังกล่าวได้สร้างความเคลือบแคลงสงสัยต่อสังคม เนื่องจากตลอดระยะเวลาเกือบ 30 ปีที่ผ่านมา คพ. ไม่เคยมีประวัติการถูกร้องเรียนในเรื่องการทุจริตแต่อย่างใด
สุรินทร์ เปิดเผยว่า ทันทีที่ทราบผลการสำรวจ คพ. ได้เรียกประชุมผู้บริหารทั่วประเทศอย่างเร่งด่วน พร้อมทำหนังสือเปิดผนึกถึง กกร. เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2569 เพื่อทวงถามถึงระเบียบวิธีวิจัยและขอให้ส่งมอบหลักฐานที่เกี่ยวข้องภายใน 7 วัน เพื่อนำมาตรวจสอบข้อเท็จจริง ซึ่งต่อมาเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2569 ทาง กกร. ได้จัดส่งเอกสารชี้แจงระเบียบวิธีวิจัยและแบบสอบถามมายัง คพ. เพื่อประกอบการพิจารณา
อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ กล่าวย้ำว่า คพ. ยินดีและพร้อมรับการตรวจสอบอย่างโปร่งใส เนื่องจากปัญหาคอร์รัปชันเป็นวาระสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจระดับชาติ หากพบว่ามีเจ้าหน้าที่กระทำการทุจริตจริง คพ. พร้อมดำเนินการลงโทษทางวินัยขั้นเด็ดขาดโดยไม่มีข้อยกเว้น นอกจากนี้ ยังได้แต่งตั้งคณะทำงานพิจารณาทบทวนมาตรการปฏิบัติราชการในทุกขั้นตอน โดยพบว่ากระบวนงานที่มีความเสี่ยงต่อการทุจริตมากที่สุด
คือ กระบวนงานการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายกับแหล่งกำเนิดมลพิษ ที่ผ่านมา คพ. ได้บูรณาการความร่วมมือกับสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ (ป.ป.ท.) นำระบบบริหารจัดการความเสี่ยงการทุจริต (CRMS) มาใช้ จนได้รับผลการประเมินเชิงคุณภาพระดับ ดีเยี่ยม (Excellent) ติดต่อกัน 3 ปีซ้อน พร้อมเดินหน้ายกระดับคู่มือปฏิบัติงานสู่มาตรฐาน SOP (Standard Operating Procedure) เพื่อลดการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่
อย่างไรก็ตาม หลังจากที่ คพ. ได้พิจารณาเอกสารระเบียบวิธีวิจัยของ กกร. พบว่ากระบวนการจัดทำโพลดังกล่าวมีความบกพร่องและอาจไม่เป็นไปตามหลักวิชาการวิจัยที่ถูกต้อง ส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์และขวัญกำลังใจของข้าราชการอย่างรุนแรง โดย สุรินทร์ ได้ชี้ให้เห็นถึงข้อสังเกตสำคัญ 7 ประการ
- การจำกัดกลุ่มตัวอย่างหน่วยงาน: โพลดังกล่าวสำรวจเพียง 26 หน่วยงาน จากทั้งหมด 162 กรมทั่วประเทศ ซึ่งไม่ครอบคลุมภาพรวมของระบบราชการไทย จึงไม่สามารถนำผลไปอ้างอิงระดับนโยบายประเทศได้
- การใช้กรอบข้อมูลที่ล้าสมัย: แบบสอบถามอ้างอิงแนวทางของธนาคารโลก (World Bank) ตั้งแต่ปี 2542 ซึ่งไม่สอดคล้องกับบทบาทและภารกิจของหน่วยงานรัฐที่ปรับเปลี่ยนไปแล้วในปัจจุบัน
- ขาดความหลากหลายของผู้ตอบแบบสอบถาม: การสำรวจมุ่งเน้นเฉพาะภาคเอกชนบางกลุ่ม ไม่กระจายไปยังภาคประชาชน วิชาการ หรือประชาสังคม เพื่อสร้างกลไกตรวจสอบถ่วงดุล (Check and Balance)
- โครงสร้างแบบสอบถามไม่สอดคล้องกัน: การใช้แบบสอบถามออนไลน์และแบบเผชิญหน้า (Face to Face) มีโครงสร้างและข้อคำถามที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
- ระยะเวลาสำรวจกระชั้นชิด: การลงพื้นที่เก็บข้อมูล 401 ตัวอย่างทั่วประเทศ ด้วยคำถามถึง 70 ข้อ ภายในเวลาเพียง 16 วัน มีความเสี่ยงสูงที่จะไม่สามารถควบคุมมาตรฐานและคุณภาพของการสัมภาษณ์ได้
- จำนวนกลุ่มตัวอย่างไม่เพียงพอต่อการจัดอันดับ: จากผู้มีประสบการณ์ตรงเพียง 184 คน เมื่อกระจายไปยัง 26 หน่วยงาน อาจมีผู้ตอบคำถามเกี่ยวกับ คพ. เพียง 7 คนหรือน้อยกว่านั้น ซึ่งไม่เพียงพอต่อการนำมาจัดอันดับความโปร่งใสระดับองค์กร
- แบบสอบถามมีลักษณะชี้นำ: มีการใช้คำถามเชิงชี้นำหรือตั้งสมมติฐานเชิงลบ เช่น เป็นที่รู้กัน หรือ หากไม่จ่ายเงินเพิ่ม ท่านเชื่อว่ากระบวนการจะมีความล่าช้าหรือไม่
นอกจากนี้ ในเอกสารชี้แจงของ กกร. ยังยอมรับเองว่า ระดับความเชื่อมั่นและค่าความคลาดเคลื่อนเป็นเพียงการอ้างอิงภาพรวม ไม่ควรตีความเพื่อรับรองความแม่นยำในระดับรายหน่วยงาน ด้วยเหตุดังกล่าว คพ. จึงพิจารณาว่า การที่ กกร. ด่วนสรุปจัดอันดับให้ คพ. เป็นหน่วยงานที่เรียกรับสินบนสูงสุดนั้น เป็นการกระทำที่คลาดเคลื่อน ขัดต่อหลักวิชาการ และอาจผิดจรรยาบรรณวิชาชีพวิจัย
สุรินทร์ ย้ำว่า คพ. สนับสนุนการตรวจสอบข้อเท็จจริงด้วยความเป็นธรรม แต่ไม่อาจยอมรับกระบวนการวิจัยที่บกพร่องของ กกร. ในครั้งนี้ได้ พร้อมประกาศเตือนประชาชนและผู้ประกอบการ ให้ระมัดระวังกลุ่มมิจฉาชีพที่อาจแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่ คพ. เพื่อเรียกรับผลประโยชน์ หากพบพฤติกรรมต้องสงสัย สามารถแจ้งเบาะแสและร้องเรียนได้โดยตรงผ่านทุกช่องทางของกรมควบคุมมลพิษ
