ชวนสังเกตพลังงานว่าทำไมบางช่วงเราคึก บางช่วงเราเฉื่อย
ความรู้สึกตื่นตัวและอ่อนล้าในแต่ละวันไม่ได้เกิดแบบลอยๆ แต่มาจากฮอร์โมนที่นาฬิกาชีวภาพควบคุม Cortisol จะสูงขึ้นในช่วงเช้าเพื่อช่วยให้เราตื่นและพร้อมเริ่มวันใหม่ ขณะที่ Melatonin จะค่อยๆ เพิ่มในช่วงค่ำเพื่อส่งสัญญาณให้ร่างกายผ่อนคลายและเตรียมเข้านอน ในคนส่วนใหญ่ พลังงานมักพีกช่วงสายถึงเที่ยง และอีกครั้งในช่วงบ่ายต้นๆ ขณะที่ช่วงหลังอาหารกลางวันหลายคนจะรู้สึกง่วงเล็กๆ ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ตามธรรมชาติของร่างกาย ไม่ได้เกิดจากการกินเยอะอย่างเดียว แต่เป็นจังหวะ circadian ที่ลดลงชั่วคราว แน่นอนว่าทุกคนมีจังหวะไม่เหมือนกัน คนตื่นเช้าและคนนอนดึกมี chronotype ต่างกัน แต่หลักการใหญ่ยังเหมือนเดิม คือร่างกายต้องการจังหวะที่สม่ำเสมอ
รู้จักความเกี่ยวข้องระหว่างนาฬิกาชีวภาพกับใจของเรา
Circadian Rhythm ไม่ได้ดูแลแค่การนอน แต่ยังเกี่ยวข้องกับอารมณ์อย่างลึกซึ้ง งานวิจัยจำนวนมากพบว่าการนอนผิดเวลา การทำงานกะกลางคืน หรือการใช้หน้าจอก่อนนอนบ่อยๆ มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงของภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล และ mood disorders หนึ่งในเหตุผลคือ Serotonin ฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับความสุขก็ได้รับอิทธิพลจากแสงเช่นกัน แสงธรรมชาติในตอนเช้าช่วยกระตุ้นการผลิต serotonin ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมแค่การออกไปโดนแดดอ่อนๆ ตอนเช้าก็สามารถทำให้รู้สึกดีขึ้นอย่างมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์
เมื่อผิวก็มีนาฬิกาของตัวเอง
ผิวหนังเองก็มี circadian rhythm ในระดับเซลล์ที่เรียกว่า peripheral clock ซึ่งทำงานประสานกับนาฬิกาแม่ในสมอง ช่วงกลางวันผิวจะอยู่ในโหมดปกป้องตัวเอง เสริม skin barrier สร้าง antioxidant และผลิต sebum เพื่อรับมือแสงแดดและมลภาวะ เมื่อเข้าสู่ช่วงกลางคืน โดยเฉพาะระหว่างการนอนหลับ ผิวจะเปลี่ยนเป็นโหมดซ่อมแซม กระบวนการฟื้นฟู เซลล์ใหม่ และ DNA repair จะทำงานมากขึ้น นี่คือเหตุผลที่ผู้เชี่ยวชาญด้านผิวหนังแนะนำให้ใช้ active ingredients อย่าง retinol, peptide หรือ AHA ในตอนกลางคืน เพราะเป็นช่วงที่ผิวตอบสนองต่อการบำรุงได้ดีที่สุด
จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อนาฬิกาชีวภาพเสียจังหวะ
ชีวิตสมัยใหม่เต็มไปด้วยสิ่งที่รบกวนนาฬิกาชีวภาพ แสงสีฟ้าจากหน้าจอที่กดการหลั่ง melatonin การนอนดึกแบบไม่สม่ำเสมอ การกินอาหารผิดเวลา หรือความเครียดเรื้อรัง เมื่อจังหวะนี้ถูกรบกวน ผลที่เกิดขึ้นอาจเริ่มจากความง่วงและสมาธิลดลง แต่ระยะยาวสามารถกระทบการเผาผลาญ ภูมิคุ้มกัน สุขภาพผิว และสุขภาพใจได้
วิธีดูแลนาฬิกาชีวภาพแบบทำได้จริง
หนึ่งในวิธีที่ง่ายและทรงพลังที่สุดคือการรับแสงธรรมชาติในช่วงเช้าหลังตื่นนอน เพราะแสงช่วย reset นาฬิกาชีวภาพให้เริ่มต้นวันใหม่อย่างชัดเจน การพยายามนอนและตื่นให้ใกล้เคียงเวลาเดิมในแต่ละวัน แม้เป็นวันหยุด การลดแสงสว่างก่อนนอน รวมถึงการกินอาหารให้เป็นเวลา ล้วนช่วยให้ระบบภายในร่างกายซิงก์กันดีขึ้น อย่าลืมว่านาฬิกาชีวภาพไม่ใช่สิ่งที่ต้องควบคุมอย่างเข้มงวด แต่เป็นจังหวะธรรมชาติที่เราสามารถฟังได้มากขึ้น แค่สังเกตว่าเมื่อไหร่ร่างกายตื่นตัว เมื่อไหร่เริ่มอ่อนล้า แล้วค่อยๆ ปรับพฤติกรรมให้สอดคล้อง ชีวิตก็จะไหลลื่นขึ้น ทั้งพลังงาน อารมณ์ และผิวพรรณในแบบที่ไม่ต้องฝืนตัวเองจนเกินไป
