วานนี้ (10 พฤศจิกายน) ที่กระทรวงมหาดไทย พลพีร์ สุวรรณฉวี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานการประชุมหารือแนวทางกำกับดูแลและจัดระเบียบการดำเนินกิจการสมาคมและมูลนิธิ โดยมีอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ รองปลัดกระทรวงมหาดไทย หัวหน้ากลุ่มภารกิจด้านกิจการความมั่นคงภายใน พร้อมด้วยผู้แทนกรมการปกครอง กรมพัฒนาธุรกิจการค้า และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม
ประเด็นสำคัญ
พลพีร์เปิดเผยภายหลังการประชุมว่า กระทรวงมหาดไทยเตรียมปรับปรุงกฎหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแลสมาคมและมูลนิธิ เนื่องจากกฎหมายปัจจุบันให้อำนาจกระทรวงมหาดไทยตรวจสอบเอกสารและพิจารณาอนุญาตจดทะเบียนจัดตั้ง แต่ยังมีข้อจำกัดในการเพิกถอนหรือลงโทษมูลนิธิที่ดำเนินกิจการไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ โดยกฎหมายบางฉบับบังคับใช้มาตั้งแต่ปี 2470 ทำให้อัตราโทษปรับไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน
ทั้งนี้ ได้มอบหมายให้อนุพงศ์เป็นหัวหน้าคณะทำงานปรับปรุงกฎหมาย โดยขณะนี้กระทรวงมหาดไทยยกร่างแก้ไขกฎหมายเสร็จแล้ว และเตรียมหารือกับปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี ซึ่งได้รับมอบหมายให้เป็นหัวหน้าคณะทำงานพิจารณาร่างกฎหมายของรัฐบาล ในวันที่ 17 พฤศจิกายนนี้
อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการแก้ไขพระราชบัญญัติอาจใช้เวลานานถึง 2 ปี กระทรวงมหาดไทยจึงอยู่ระหว่างพิจารณาออกกฎกระทรวง รวมถึงระเบียบหรือคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี เพื่อใช้เป็นมาตรการกำกับดูแลระหว่างรอการแก้ไขกฎหมายหลัก
ตรวจมูลนิธิทั่วประเทศ คาดยอดจริง 17,500 แห่ง
พลพีร์กล่าวว่า ขณะนี้กระทรวงมหาดไทยอยู่ระหว่างตรวจสอบมูลนิธิทั่วประเทศ โดยข้อมูลเบื้องต้นพบประมาณ 14,300 แห่ง แต่เมื่อตรวจสอบข้อมูลจากเอกสารและระบบออนไลน์ คาดว่าอาจมีมูลนิธิรวมถึง 17,500 แห่ง ซึ่งอยู่ระหว่างรอข้อมูลเพิ่มเติมจากกรุงเทพมหานคร เพื่อให้สามารถตรวจสอบและเปรียบเทียบข้อมูลทั้งสองระบบว่าตรงกันหรือไม่ รวมถึงตรวจสอบการดำเนินกิจการว่าเป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่จดทะเบียนไว้หรือไม่
กระทรวงมหาดไทยกำหนดกรอบเวลาตรวจสอบภายใน 30 วัน หากจำเป็นต้องขยายระยะเวลา จะรายงานความคืบหน้าให้นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรับทราบเป็นระยะ
สำหรับกรณีมูลนิธิที่กำลังเป็นประเด็นในสังคม พลพีร์ระบุว่า หากไม่ยื่นเอกสารเพิ่มเติมตามที่กระทรวงมหาดไทยร้องขอภายในระยะเวลาที่กำหนด ผ่านผู้ว่าราชการจังหวัดปทุมธานีในฐานะนายทะเบียนมูลนิธิ ก็จะดำเนินการตามกฎหมายต่อไป
ขณะเดียวกัน กรมการปกครองได้ประสานสำนักงานตำรวจแห่งชาติ เพื่อขอพยานหลักฐานเพิ่มเติมเกี่ยวกับการดำเนินกิจการที่อาจไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ โดยเฉพาะข้อมูลจากการแถลงข่าวของตำรวจที่กล่าวถึงพฤติการณ์ดังกล่าว เพื่อนำมาประกอบการยื่นคำร้องต่อศาลให้พิจารณาเพิกถอนการจดทะเบียนมูลนิธิ
เล็งเพิ่มอำนาจมหาดไทยตรวจเส้นเงิน ป้องกันมูลนิธิบังหน้านอมินี
พลพีร์กล่าวอีกว่า ที่ผ่านมากระทรวงมหาดไทยตรวจสอบกรณีทุนต่างชาติทำธุรกรรมผ่านมูลนิธิ และพบพฤติการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการใช้นอมินีในหลายคดี โดยมีบางมูลนิธิที่ชาวต่างชาติเข้ามาเป็นผู้บริหาร นำเงินเข้ามาซื้อที่ดินหรือจัดการทรัพย์สิน แต่กลับจดทะเบียนทรัพย์สินในชื่อเอกชนแทนชื่อมูลนิธิ ซึ่งกระทรวงมหาดไทยได้ตรวจสอบกรณีที่มีผู้ร้องเรียนอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันกระทรวงมหาดไทยยังไม่มีอำนาจตรวจสอบเส้นทางการเงินของมูลนิธิได้โดยตรง จึงต้องประสานสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ให้ดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ โดยร่างกฎหมายฉบับใหม่ได้พิจารณาเพิ่มอำนาจให้กรมการปกครองสามารถตรวจสอบเส้นทางการเงินที่เกี่ยวข้องกับสมาคมและมูลนิธิได้ เพื่อให้การกำกับดูแลมีประสิทธิภาพมากขึ้น
พลพีร์ระบุว่า แม้กระบวนการจดทะเบียนมูลนิธิในปัจจุบันจะมีการตรวจสอบเอกสาร สถานะทางการเงิน ผู้ก่อตั้ง กรรมการ และวัตถุประสงค์อย่างรอบคอบอยู่แล้ว แต่ปัญหาสำคัญคือการนำเงินบริจาคของประชาชนไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของผู้บริจาค
กระทรวงมหาดไทยจึงมีแนวคิดนำเทคโนโลยีและระบบติดตามธุรกรรมมาใช้ตรวจสอบการดำเนินกิจการของมูลนิธิ โดยนำระบบจดทะเบียนนิติบุคคลของกระทรวงพาณิชย์มาเป็นต้นแบบ เพื่อให้สามารถติดตามการเปลี่ยนแปลงผู้บริหารและตรวจสอบการใช้เงินบริจาคได้อย่างเป็นระบบ
จับตาเงินบริจาคสด-โอนเข้าบัญชีส่วนตัว ช่องโหว่ตรวจสอบมูลนิธิ
พลพีร์กล่าวว่า อีกหนึ่งปัญหาสำคัญที่ต้องพิจารณาคือการตรวจสอบเงินบริจาคในรูปแบบเงินสด เนื่องจากระบบตรวจสอบเส้นทางการเงินปัจจุบันมักอาศัยข้อมูลการโอนผ่านธนาคาร ทั้งรายการเดินบัญชี (Bank Statement) และธุรกรรมทางการเงิน (Bank Transaction) แต่ยังมีข้อจำกัดในการติดตามเงินบริจาคที่เป็นเงินสด
โดยยกตัวอย่างกรณีการลงพื้นที่ช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัย ซึ่งมีประชาชนนำเงินสดมาบริจาคโดยตรง รวมถึงบางสมาคมที่ดำเนินกิจกรรมการกุศลมานานกว่า 10 ปี ก่อนจดทะเบียนอย่างเป็นทางการ แต่กลับมีการรับเงินบริจาคผ่านบัญชีส่วนตัวหรือบัญชีคู่สมรส จึงจำเป็นต้องกำหนดมาตรฐานการตรวจสอบที่ทำให้ประชาชนสามารถติดตามการใช้เงินบริจาคได้อย่างโปร่งใส
“ถึงแม้เราจะเขียนกฎหมายดีแค่ไหน แต่เราไม่สามารถไปแก้หรือไปบังคับวัตถุประสงค์ของแต่ละมูลนิธิได้ เพราะเป็นงานที่กำหนดโดยคณะกรรมการแต่ละมูลนิธิไป แต่เราก็จะเอาเทคโนโลยีหรือระบบแทร็กกิ้งมามอนิเตอร์มากขึ้น เพื่อให้สามารถดูได้ว่าเงินที่เข้ามาในมูลนิธิใช้ไปทำกิจการอะไรบ้าง และผิดวัตถุประสงค์หรือไม่” พลพีร์กล่าว
พลพีร์ย้ำว่า เป้าหมายของการปรับปรุงกฎหมายไม่ใช่การปิดกั้นการบริจาคหรือการดำเนินกิจกรรมสาธารณกุศล แต่เป็นการเพิ่มอำนาจให้กระทรวงมหาดไทยสามารถตรวจสอบการดำเนินกิจการของสมาคมและมูลนิธิได้ด้วยตนเองอย่างรวดเร็วและครอบคลุม โดยไม่ต้องรอการประสานข้อมูลจากหน่วยงานอื่นทุกขั้นตอน
พร้อมระบุว่า กระทรวงมหาดไทยจะเร่งปรับปรุงกฎหมายและประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนเข้าใจขอบเขตอำนาจหน้าที่ของหน่วยงาน เพื่อสร้างมาตรฐานความโปร่งใสและคุ้มครองประชาชนที่บริจาคเงินด้วยความตั้งใจช่วยเหลือผู้อื่น
