ย้อนรอย 8 ปี แนวคิดเลิกขายแก๊สโซฮอล์ 91-95 ดัน E20 เป็นน้ำมันหลัก บทสรุปไทยพร้อมหรือยัง?

รื้อสูตรน้ำมันไทย ดัน E20 เป็นน้ำมันหลัก ใครได้ประโยชน์ ใครต้องปรับตัว?

 

 

รัฐบาลกำลังเดินหน้าแนวคิดลดบทบาทแก๊สโซฮอล์ 91-95 และผลักดัน E20 เป็นน้ำมันหลัก หวังลดการพึ่งพาน้ำมันนำเข้า เพิ่มสัดส่วนการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพ นี่อาจเป็นโอกาสใหม่ของเกษตรกรไทย แต่การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้ก็มีโจทย์ที่ต้องตอบอีกมาก

 

THE STANDARD WEALTH สัมภาษณ์ เจาะทั้งข้อดี ข้อเสีย เสียงจากภาคอุตสาหกรรมและนักวิชาการ พร้อมข้อเสนอแนะว่า รัฐควรเดินหน้านโยบายนี้อย่างไรให้เกิดประโยชน์กับเกษตรกร ลดต้นทุนพลังงาน และไม่ผลักภาระให้ประชาชน

 

อนุทินย้ำเป็นเรื่องอนาคต ยังไม่มีกำหนดเลิกขาย 91-95

 

วันเดียวกัน อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ออกมาระบุทันทีว่า เป็นแนวทางในอนาคตตามการเปลี่ยนผ่านโครงสร้างพลังงาน ไม่ใช่การยกเลิกการจำหน่ายในทันที

 

รัฐบาลต้องการสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชนในการใช้น้ำมันที่มีส่วนผสมของไบโอดีเซลและเอทานอลเพิ่มขึ้น

 

โดยขณะนี้มีการหารือกับบริษัทรถยนต์ให้ช่วยประชาสัมพันธ์ว่า รถยนต์รุ่นใดและผลิตในช่วงปีใดสามารถใช้น้ำมันประเภทดังกล่าวได้

 

และการปรับเปลี่ยนจะดำเนินไปตามช่วงเวลา โดยไม่มีกรอบจำนวนปีที่ตายตัว

 

แผนเลิกขายแก๊สโซฮอล์ 91-95 มีมาตั้งแต่ปี 2561

 

หากย้อนดูแนวคิดยุติการจำหน่ายแก๊สโซฮอล์ 91 และ 95 เพื่อผลักดันให้ E20 เป็นน้ำมันพื้นฐานกลุ่มเบนซินของประเทศ ‘ไม่ใช่เรื่องใหม่’

 

แต่เป็นนโยบายที่ถูกบรรจุไว้ในแผนบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิง (Oil Plan 2018) ตั้งแต่ปี 2561 และถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาหลายครั้ง

 

• ปี 2561: กระทรวงพลังงานจัดทำร่างแผน Oil Plan 2018 วางเป้าหมายลดชนิดน้ำมันในตลาด และผลักดัน E20 เป็นน้ำมันเกรดพื้นฐาน เพื่อสนับสนุน ‘ราคาอ้อยและมันสำปะหลัง’
• ปี 2563: กรมธุรกิจพลังงานประกาศแผนเตรียมการ 9 เดือน นับตั้งแต่เดือนตุลาคม 2563 เพื่อยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91 ในปี 2564 และวางเป้าหมายยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 95 ในปี 2570 แต่ต้องชะลอแผนออกไปจากผลกระทบต่อรถยนต์รุ่นเก่าและสถานการณ์โควิด-19
• ปี 2565: มีการนำแนวคิดใช้เงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงสร้างส่วนต่างราคา เพื่อจูงใจให้ประชาชนหันมาใช้ E20 มากขึ้น ก่อนจะพับแผนยกเลิกอีกครั้งจากวิกฤตราคาพลังงานโลกที่ผันผวน
• พฤศจิกายน 2569: กระแสข่าวเตรียมยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91 และ 95 ในปี 2570 ถูกหยิบยกขึ้นมาอีกครั้ง ก่อนที่นายอนุทินจะชี้แจงว่าเป็นเรื่องในอนาคต ยังไม่มีกรอบเวลาชัดเจน และต้องศึกษาผลกระทบให้รอบด้าน

 

‘เอกนัฏ’ รับมีแผนดัน E20 เป็นน้ำมันพื้นฐานจริง ย้ำ ‘ไม่หักดิบผู้ใช้รถ’

 

ด้านเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน เปิดเผยว่า กระทรวงพลังงานมีแนวคิดผลักดันให้ E20 เป็นน้ำมันเกรดพื้นฐานของกลุ่มเบนซิน

 

เนื่องจากปัจจุบันมีน้ำมันหลายประเภทมากเกินไป และต้องการเพิ่มความเชื่อมั่นให้ประชาชนหันมาใช้ E20 มากขึ้น

 

ทว่า แนวทางดังกล่าวไม่ได้มีเจตนาบังคับให้ประชาชนเปลี่ยนมาใช้ E20 ทันที แต่ต้องอาศัยการเปลี่ยนผ่านและสร้างแรงจูงใจ เช่น การปรับลดภาษีสรรพสามิต โดยมองว่าประโยชน์ที่ได้รับคุ้มค่ากับต้นทุนที่ต้องจ่าย

 

 

สำหรับข้อกังวลเรื่องประสิทธิภาพของเอทานอลนั้น เอกนัฏอธิบายว่า เอทานอล 1 ลิตรให้ระยะทางน้อยกว่าเบนซินประมาณ 30% แต่การเปลี่ยนจาก E10 เป็น E20 เป็นการเพิ่มสัดส่วนเอทานอลเพียง 10% ทำให้ประสิทธิภาพโดยรวมลดลงประมาณ 3% ไม่ใช่ 30% ขณะที่ราคาน้ำมันแตกต่างกันเกือบ 20%

 

ดังนั้น แม้เติมน้ำมันในปริมาณลิตรเท่ากันจะวิ่งได้ระยะทางน้อยกว่า แต่เมื่อเปรียบเทียบจากเงินที่จ่าย เช่น เติมน้ำมัน 100 บาท E20 สามารถวิ่งได้ระยะทางมากกว่า

 

ส่วนข้อกังวลว่า E20 อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพเครื่องยนต์ เอกนัฏ ย้ำว่า ค่ายรถยนต์ยืนยันว่าประสิทธิภาพไม่ได้ลดลงจากตัวเชื้อเพลิงโดยตรง แต่อาจเกี่ยวข้องกับส่วนประกอบอื่น

 

“ไทยควรใช้ประโยชน์จากน้ำมันที่ผลิตได้เอง และยืนยันว่าไม่ได้มีแนวคิดบังคับเปลี่ยนทันที แต่แก๊สโซฮอล์ 91 อาจเป็นชนิดแรกที่พิจารณายกเลิกก่อน”

 

ผุดโครงการ ‘น้ำมันเขียวพลัส’

 

ส่วนที่มีกระแสข่าวออกมาว่ามีแผนจะทำ ‘น้ำมันเขียวพลัส’ นั้น ยอมรับมีแนวคิด เพราะตอนนี้มีน้ำมันเขียวปลอดภาษีให้ชาวประมงใช้ แล้วทำไมเราไม่มีน้ำเขียวปลอดภาษีให้เกษตรกรใช้

 

หลักคิดต่อไปถ้าเราเปลี่ยนการพึ่งพาน้ำมันดิบจากตะวันออกกลาง ให้เกษตรกรได้ประโยชน์จากน้ำมันที่เขาผลิต มีส่วนร่วมกับการสำรองน้ำมัน เขาก็ควรจะได้ประโยชน์จากน้ำมันที่เขาผลิตด้วย ทั้งปาล์ม, อ้อย, มัน

 

“แนวคิดนี้มีน้ำมันเขียวปลอดภาษีสำหรับชาวประมง เข้าใจว่า ท่านเอกนิติ ทางฝั่งคลังให้มีน้ำมันเขียวเวอร์ชันปลอดภาษี ส่วนผสมเชื้อเพลิงชีวภาพ ให้เกษตรกรใช้เพราะเป็นผู้ผลิต ต้องคิดให้ได้หลายเด้ง ก็มีความคิดที่เป็นไปได้”

 

อนาคตอาจมีโปรแกรม น้ำมันไทยช่วยไทยพลัสก็ได้ เป็นโควตาแบบพุ่งเป้า ส่งเสริมให้ใช้ E20-B20

 

พงศ์พล ยอดเมืองเจริญ โฆษกกระทรวงพลังงาน ย้ำยังไม่มีแผนยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91/95 แต่ศึกษาแนวทางผลักดัน E20 เป็นน้ำมันพื้นฐานระยะยาว โดยใช้ราคาเป็นแรงจูงใจ ไม่บังคับผู้ใช้รถ

 

หากเปลี่ยนมาใช้ E20 คาดลดความต้องการน้ำมันเบนซินเทียบเท่าน้ำมันดิบกว่า 700 ล้านลิตรต่อปี ลดเงินไหลออกนอกประเทศราว 1.5 หมื่นล้านบาท

 

พร้อมเพิ่มมูลค่าอ้อยและมันสำปะหลัง สร้างรายได้กลับสู่เกษตรกรไทย โดยต้องเปลี่ยนผ่านอย่างค่อยเป็นค่อยไป รับฟังทุกฝ่าย และมีทางเลือกให้รถที่ยังไม่รองรับ E20

 

‘พรายพล’ นักวิชาการพลังงาน แนะรัฐยกเลิกทันทีไม่ได้

 

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาจากความพร้อมของผู้ใช้รถ ศ.ดร.พรายพล คุ้มทรัพย์ อดีตคณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และนักวิชาการอิสระด้านพลังงาน มองว่า แนวคิดยกเลิกจำหน่ายแก๊สโซฮอล์ 91 และ 95 เพื่อผลักดันให้ประชาชนหันมาใช้ E20 ไม่สามารถดำเนินการได้ทันที

 

เนื่องจากรถยนต์ในประเทศไทยจำนวนมากยังไม่รองรับการใช้ E20 โดยเฉพาะรถยนต์ที่มีอายุมากกว่า 10 ปี ซึ่งเป็นกลุ่มรถที่ประชาชนจำนวนมากยังใช้งานอยู่

 

“หากยกเลิกในทันทีหรือแม้แต่ในระยะสั้น ประชาชนอาจไม่ยอมรับ เพราะเท่ากับเป็นการโยนภาระหรือบังคับให้ผู้ใช้รถที่ไม่สามารถเติม E20 ต้องหันไปใช้น้ำมันเบนซินที่ไม่มีส่วนผสมของเอทานอล ซึ่งมีราคาสูงมาก”

 

ดังนั้น แนวคิดนี้จึงไม่สามารถดำเนินการให้สำเร็จได้ภายใน 1-2 ปี แต่ต้องใช้ระยะเวลาในการเปลี่ยนผ่านพอสมควร

 

 

ศ.ดร.พรายพล ยังมองว่า การกำหนดนโยบายพลังงานไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการปรับชนิดน้ำมันเบนซินหรือการส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพ ทั้งเอทานอลและไบโอดีเซล แต่ต้องมองภาพรวมของการใช้พลังงานในภาคขนส่งด้วย

 

เนื่องจากภาคขนส่งกำลังเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้พลังงานไฟฟ้าหรือรถยนต์ EV ขณะที่อนาคตยังจะมีรถขนาดใหญ่ รถบรรทุกขนาดกลางและขนาดเล็กเพิ่มเข้ามา การมุ่งเน้นเฉพาะน้ำมันชีวภาพจึงอาจเป็นการมองภาพที่แคบเกินไป แม้จะถือเป็นแนวทางที่ดีในแง่การสนับสนุนเกษตรกรก็ตาม

 

ใช้ E20 มากขึ้น ไม่ได้หมายความว่าจะแก้ปัญหาราคาน้ำมันได้

 

อีกประเด็นที่ต้องพิจารณาคือ การส่งเสริมเอทานอลและไบโอดีเซลอาจเป็นประโยชน์ต่อการนำวัตถุดิบภายในประเทศมาใช้ ทั้งอ้อยและมันสำปะหลัง แต่ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถแก้ปัญหาราคาน้ำมันได้โดยตรง

 

ศ.ดร.พรายพล มองว่า นโยบายดังกล่าวอาจเป็นนโยบายด้านการเกษตรมากกว่านโยบายด้านพลังงาน เพราะช่วยสร้างตลาดให้กับผลผลิตทางการเกษตร แต่ในระยะยาว ประเทศยังจำเป็นต้องเตรียมพร้อมสำหรับการใช้ยานยนต์ที่ไม่พึ่งพาน้ำมัน ไม่ว่าจะเป็นรถยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่ใช้แบตเตอรี่ หรือยานยนต์ที่ใช้พลังงานไฮโดรเจน

 

แม้การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวอาจต้องใช้เวลานาน แต่เป็นทิศทางที่ต้องเตรียมความพร้อมไว้ โดยในที่สุดการใช้น้ำมันทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็น E20 หรือ B20 ก็จะต้องลดน้อยลง

 

“ที่สุดแล้วการใช้น้ำมันก็จะต้องลดน้อยลง ไปสู่การใช้ไฟฟ้า และมุ่งเน้นไฟฟ้าที่ผลิตจากเชื้อเพลิงสะอาด ไม่ว่าจะเป็นโซลาร์เซลล์ น้ำ ชีวมวล อีกทั้งในอนาคตก็อาจจะต้องมีนิวเคลียร์ ดังนั้น จะมองในมุมแคบ หรือแค่ในระยะสั้นไม่ได้ ต้องมองไปในระยะยาว หรืออนาคต”

 

วัชร์ ศุภกาญจน์เดชากุล ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมยานยนต์ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) กล่าวกับ THE STANDARD WEALTH ว่า ผู้ผลิตสนับสนุนนโยบาย แต่การผลักดัน E20 เป็นน้ำมันหลักแทนแก๊สโซฮอล์ 91-95 ต้องพิจารณามากกว่าราคาที่ถูกกว่า E10 ราว 7-8 บาทต่อลิตร และรัฐต้อง ค่อยเป็นค่อยไป’

 

 

โดยรถยนต์ในไทยราว 40% ยังไม่รองรับ E20 รัฐต้องมีมาตรการรองรับก่อนเปลี่ยนผ่านให้ครอบคลุม

 

พร้อมเดินหน้า 3 ด้าน ทั้งสร้างแรงจูงใจด้านราคา สื่อสารข้อมูลความพร้อมของรถ และขยายสถานีบริการให้เพียงพอ เพื่อให้ผู้บริโภคเปลี่ยนผ่านได้อย่างมั่นใจ

 

ส.อ.ท. หนุน E20 และ B10 เป็นน้ำมันพื้นฐาน แต่รัฐต้องคำนึงถึงความพร้อมผู้ใช้

 

ขณะที่มนตรี มหาพฤกษ์พงศ์ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) มองว่า การส่งเสริมการใช้พลังงานชีวภาพภายใน ประเทศควรดำเนินควบคู่กับการจัดทำแผนยกระดับน้ำมัน E20 และ B10 ให้เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงพื้นฐานของประเทศ

 

อย่างไรก็ตาม การดำเนินนโยบายต้องคำนึงถึงความพร้อมของยานยนต์ ความคุ้มค่าต่อผู้ใช้ และภาระการอุดหนุนของภาครัฐ เพื่อเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานชีวภาพ ลดการพึ่งพาน้ำมันนำเข้า และบริหารจัดการต้นทุนพลังงานควบคู่กัน

 

ขณะที่ ก่อนหน้านี้ เสกสรรค์ พรหมนิช รองประธานด้านไบโอฟูเอล กลุ่มอุตสาหกรรมพลังงานหมุนเวียน ส.อ.ท. ชี้ว่า หากไทยสามารถผลักดันการใช้ E20 ได้เต็มศักยภาพ จะทำให้มีการใช้เอทานอลประมาณ 6 ล้านลิตรต่อวัน

 

ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ราว 3.12 ล้านตันต่อปี ควบคู่กับการลดมลพิษทางอากาศและฝุ่น PM2.5 รวมถึงสร้างมูลค่าเพิ่มให้ภาคเกษตรและอุตสาหกรรมชีวภาพของประเทศ

 

“เอทานอลถือเป็นทรัพยากรที่ไทยมีอยู่แล้วแต่ยังใช้ประโยชน์ได้ไม่ถึงครึ่ง จึงเป็นเรื่องที่น่าเสียดาย เพราะผู้บริโภคยังคงใช้ E10 กันมากกว่า”

 

ทั้งนี้ หากภาครัฐรักษาส่วนต่างราคาได้ จะเป็นแรงจูงใจที่สำคัญมากในการดึงคนให้เปลี่ยนมาใช้ E20 ซึ่งจะช่วยลดการนำเข้าน้ำมันได้มหาศาล

 

กรณีศึกษา ‘อินเดีย-บราซิล’

 

ขณะเดียวกัน ไทยสามารถถอดบทเรียนจาก บราซิล ซึ่งเคยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันกว่า 80% ในช่วงทศวรรษ 1970 ก่อนผลักดันนโยบายเอทานอลอย่างต่อเนื่อง

 

จนปัจจุบันกำหนดสัดส่วนผสมเอทานอลขั้นต่ำ 30% (E30) รถยนต์ใหม่กว่า 90% เป็นระบบ Flex-Fuel รองรับการใช้เชื้อเพลิงตั้งแต่ E30 จนถึง E100 ส่งผลให้เกิดการจ้างงานในเศรษฐกิจชีวภาพกว่า 1.5 ล้านตำแหน่ง และลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สะสมกว่า 730 ล้านตัน

 

ขณะที่ อินเดีย สามารถผลักดันการใช้ E20 ได้ทั่วประเทศในปี 2025 เร็วกว่าเป้าหมายเดิม 5 ปี จากปี 2014 ที่มีสัดส่วนผสมเอทานอลเพียง 1.5% ช่วยประหยัดงบนำเข้าน้ำมันดิบได้กว่า 5 แสนล้านบาทต่อปี สร้างรายได้สะสมให้เกษตรกรกว่า 4.7 แสนล้านบาท และมีแผนเพิ่มสัดส่วนการผสมเอทานอลเป็น 27% ในระยะต่อไป

 

กลุ่มอุตสาหกรรมพลังงานหมุนเวียนจึงเสนอให้รัฐบาลเร่งผลักดัน E20 เป็น ‘ยุทธศาสตร์พลังงานแห่งชาติ’ เพื่อใช้วัตถุดิบในประเทศสร้างความมั่นคงด้านพลังงาน ลดการนำเข้าน้ำมัน เสริมรายได้เกษตรกร และสนับสนุนเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของไทยในระยะยาว

 

 

สอดคล้อง ดร.สมชาย หาญหิรัญ ประธานคณะกรรมการประสานงาน 3 สมาคมโรงงานน้ำตาลทราย ใปห้สัมภาษณ์กับ THE STANDARD WEALTH ว่า 3 สมาคมโรงงานน้ำตาลทราย หรือ TSMC แนะรัฐบาลยกระดับพลังงานทดแทนจากภาคเกษตรเป็นวาระแห่งชาติ รับมือความผันผวนของตลาดพลังงานโลก ชูโมเดลเศรษฐกิจสีเขียว ผลักดันน้ำมันแก๊สโซฮอล์ E20 เป็นเชื้อเพลิงหลักประเทศ ซึ่งจะช่วยลดการนำเข้าน้ำมันดิบได้เพิ่มขึ้น 2.9 ล้านลิตรต่อวัน 1,058 ล้านลิตรต่อปี

 

“ประเทศไทยยังคงพึ่งพาการนำเข้าพลังงานจากต่างประเทศในสัดส่วนสูง โดยมีการนำเข้าพลังงานทั้งในรูปแบบน้ำมันดิบที่ต้องนำเข้าเพื่อแปรรูปเป็นน้ำมันสำเร็จรูปในภาคขนส่งและอุตสาหกรรม”

 

รวมถึงก๊าซธรรมชาติที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงหลักในการผลิตไฟฟ้าในระดับที่สูงมากถึง 60-70% ของความต้องการใช้พลังงานทั้งหมด สิ่งเหล่านี้ทำให้ประเทศไทยมีความเปราะบางต่อความผันผวนของตลาดพลังงานโลก และอาจเสี่ยงต่อความมั่นคงด้านเศรษฐกิจและพลังงานในระยะยาว ดร.สมชาย กล่าวทิ้งท้าย

 

บทสรุป การผลักดัน E20 เป็นน้ำมันหลักมีข้อดีทั้งราคาที่ถูกกว่า การเพิ่มมูลค่าผลผลิตทางการเกษตร และลดการพึ่งพาน้ำมันจากต่างประเทศ

 

แต่ยังมีข้อจำกัดเรื่องรถยนต์ที่ไม่รองรับ ต้นทุนการปรับตัว และผลกระทบต่อผู้บริโภค

 

การรื้อแผนเลิกขายแก๊สโซฮอล์ 91-95 จึงไม่ใช่แค่การเปลี่ยนผ่านพลังงาน แต่เป็นโจทย์ที่รัฐต้องสร้างสมดุลระหว่างภาคเกษตร อุตสาหกรรมพลังงาน และประชาชน คำถามคือไทยพร้อมแค่ไหน และใครจะได้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ ต้องติดตาม