‘คาลินินกราด’ สำคัญอย่างไร ทำไมปูตินขู่ใช้ ‘อาวุธนิวเคลียร์’ กับยุโรป หากตัดขาดพื้นที่ออกจากรัสเซีย?

รัสเซียยกระดับคำเตือน NATO หลัง วลาดิเมียร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซีย ออกมาระบุว่า หากพันธมิตรทางทหารชาติตะวันตก พยายามตัดขาด ‘คาลินินกราด’ ดินแดนแยกของรัสเซียริมทะเลบอลติก ออกจากส่วนอื่นของประเทศ มอสโกพร้อมใช้อาวุธทุกชนิดที่มีอยู่ ขึ้นมาโจมตีตอบโต้ รวมถึง ‘อาวุธนิวเคลียร์’ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ประเด็นสำคัญ

เกิดอะไรขึ้น ทำไมรัสเซียกล่าวหายุโรปปิดล้อม ‘คาลินินกราด’
NATO โต้ ไม่มีแผนปิดล้อมคาลินินกราด
คาลินินกราดอยู่ที่ไหน สำคัญอย่างไร?

ความเคลื่อนไหวดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางความตึงเครียดระหว่างรัสเซียกับ NATO ในภูมิภาคทะเลบอลติก หลังความขัดแย้งเพิ่มสูงขึ้นจากการซ้อมรบ การรักษาความปลอดภัยโครงสร้างพื้นฐาน ตลอดจนเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับอากาศยานและเรือรบของทั้งสองฝ่าย

เกิดอะไรขึ้น ทำไมรัสเซียกล่าวหายุโรปปิดล้อม ‘คาลินินกราด’

เหตุการณ์ทั้งหมดเกิดขึ้น เมื่อรัสเซียส่งข้อความทางการทูตถึงประเทศสมาชิก NATO โดยอ้างว่า กลุ่มประเทศตะวันตกกำลังเตรียมการปิดล้อมคาลินินกราดทั้งทางอากาศและทางทะเล

เบื้องต้น รัสเซียไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดว่า ข้อมูลดังกล่าวมาจากที่ใด แต่คำเตือนปรากฏขึ้นท่ามกลางสถานการณ์ที่ NATO เพิ่มกิจกรรมทางทหารในภูมิภาคทะเลบอลติกอย่างต่อเนื่อง เช่น การซ้อมรบหลายครั้งในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา ขณะที่ยังมีแผนฝึกเพิ่มเติมในเดือนตุลาคม

นอกจากนี้ สถานเอกอัครราชทูตรัสเซียหลายแห่งในยุโรปออกแถลงการณ์ในทิศทางเดียวกันว่า หากประเทศสมาชิก NATO พยายามตัดขาดคาลินินกราดออกจากรัสเซีย มอสโกพร้อมใช้อาวุธทั้งหมดที่มี รวมถึง ‘อาวุธนิวเคลียร์’ เพื่อปกป้องดินแดนของตนเอง

“อย่าได้เข้าใจผิด รัสเซียพร้อมใช้อาวุธทั้งหมดที่มี รวมถึงอาวุธนิวเคลียร์ เพื่อปกป้องดินแดนของตน หากประเทศสมาชิก NATO พยายามแยกภูมิภาคคาลินินกราดออกจากส่วนอื่นของประเทศ” สถานทูตรัสเซียประจำไอร์แลนด์ระบุ

ต่อมา ในวันที่ 1 ตุลาคม ปูตินออกมายืนยันจุดยืนดังกล่าวในระหว่างการประชุม Valdai Discussion Club โดยกล่าวว่า รัสเซียไม่มีแผนโจมตีประเทศในยุโรป แต่พร้อมตอบโต้หากดินแดนของรัสเซียถูกโจมตี

เมื่อถูกถามว่า รัสเซียกับ NATO กำลังเข้าใกล้ภาวะสงคราม หรือทั้งสองฝ่ายกำลังพยายามข่มขู่กัน ปูตินตอบว่า นี่ไม่ใช่การข่มขู่ แต่เขากำลังตอบโต้ฝ่ายที่ข่มขู่รัสเซีย พร้อมย้ำว่า คำเตือนทั้งหมดในข้างต้น ถูกเขียนไว้อย่างถูกต้องและครบถ้วนทั้งหมด

“หากเกิดการโจมตีโดยตรงต่อสหพันธรัฐรัสเซีย ในกรณีนี้เรากำลังพูดถึงคาลินินกราด หรืออาจเป็นดินแดนอื่นๆ แน่นอนว่า คำถามเรื่องการใช้อาวุธทั้งหมดที่ประเทศของเรามี จะถูกหยิบขึ้นมาพิจารณาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้และทันที”

อย่างไรก็ตาม ปูตินไม่ได้ระบุโดยตรงว่า รัสเซียจะใช้อาวุธนิวเคลียร์หรือไม่ โดยกล่าวเพียงว่า รัสเซียมีอาวุธบางประเภทที่ ‘ไม่มีใครอื่นมี’ และมอสโกจะเป็นผู้ตัดสินใจว่า จะใช้อาวุธชนิดใด หากถูกโจมตี

NATO โต้ ไม่มีแผนปิดล้อมคาลินินกราด

ส่วน NATO ออกมายืนยันว่า ได้รับข้อความเป็นลายลักษณ์อักษรจากรัสเซียจริง แต่ปฏิเสธว่ า ไม่ได้มุ่งเป้าไปที่คาลินินกราด พร้อมประณามการข่มขู่ใช้กำลัง และวาทกรรมการใช้อาวุธนิวเคลียร์

มาร์ก รุตเตอ เลขาธิการ NATO ระบุว่า คำตอบที่ส่งกลับไปยังมอสโก ‘สั้น’ และ ‘กระชับ’ พร้อม NATO ย้ำว่า เป็นพันธมิตรเพื่อการป้องกัน โดยเรียกร้องให้รัสเซียหยุดการใช้อาวุธนิวเคลียร์ข่มขู่รัฐอื่น

“โดยพื้นฐาน สิ่งที่เราบอก (รัสเซีย) ไป คือ NATO เป็นพันธมิตรเพื่อการป้องกัน และหยุดการข่มขู่ด้วยอาวุธนิวเคลียร์ เรื่องนี้ไม่มีเหตุผลรองรับและไม่ได้ช่วยอะไร’” รุตเตอกล่าว

เลขาธิการ NATO ยังระบุว่า เขาไม่ได้มองว่า คำขู่ดังกล่าวจะนำไปสู่การเผชิญหน้าโดยตรงได้ง่าย โดยกล่าวว่า ปูตินรู้ดีว่า เขาไม่มีวันชนะ หากเกิดการยกระดับความขัดแย้งโดยตรงกับ NATO

คาลินินกราดอยู่ที่ไหน สำคัญอย่างไร?

คาลินินกราดเป็นดินแดนแยกของรัสเซียริมทะเลบอลติก ตั้งอยู่ห่างจากแผ่นดินใหญ่ของรัสเซีย โดยถูกประกบด้วยโปแลนด์กับลิทัวเนีย ประเทศสมาชิก NATO ทำให้พื้นที่ขนาดเล็กที่มีประชากรราว 1 ล้านคนแห่งนี้ กลายเป็นหนึ่งในจุดยุทธศาสตร์สำคัญของรัสเซียในยุโรป

เหตุผลสำคัญ คือ คาลินินกราดเป็นฐานทางทหารขนาดใหญ่ของรัสเซีย โดยเป็นที่ตั้งของฐานหลักของกองเรือบอลติก รวมถึงระบบป้องกันทางอากาศ ขีปนาวุธ และระบบอิสกันเดอร์ (Iskander) ระบบขีปนาวุธพิสัยใกล้ที่สามารถติดตั้งหัวรบนิวเคลียร์ได้ ทำให้รัสเซียสามารถใช้พื้นที่แห่งนี้เป็นฐานวางกำลัง และวางขีดความสามารถทางทหารครอบคลุมพื้นที่ส่วนหนึ่งของยุโรปเหนือและยุโรปกลางได้

นอกจากนี้ พื้นที่ใกล้เคียงของคาลินินกราด ยังประกอบด้วย ‘ช่องซูวาลกี’ (Suwałki Gap) แนวพรมแดนระหว่างโปแลนด์กับลิทัวเนีย ที่เชื่อมประเทศบอลติกกับพื้นที่ส่วนอื่นของ NATO ในยุโรปทางบก ขณะที่ช่องซูวาลกีตั้งอยู่ระหว่างคาลินินกราดทางตะวันตกกับเบลารุส พันธมิตรใกล้ชิดของรัสเซียทางตะวันออก พื้นที่นี้จึงถูกมองว่ามีความสำคัญต่อการเคลื่อนกำลังของทั้ง NATO และรัสเซีย หากเกิดความขัดแย้งในภูมิภาคบอลติก

อย่างไรก็ตาม ตำแหน่งของคาลินินกราดก็สร้างจุดเปราะบางต่อรัสเซีย เพราะไม่มีพรมแดนทางบกเชื่อมกับแผ่นดินใหญ่ นั่นหมายความว่า หากเกิดความขัดแย้งโดยตรงกับ NATO การที่รัสเซียจะส่งกำลังเสริมเข้าสู่พื้นที่ ก็อาจทำได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่โดยรอบเป็นดินแดนของประเทศสมาชิก NATO

ความสำคัญของคาลินินกราดยิ่งเพิ่มขึ้น หลังรัสเซียเปิดสงครามเต็มรูปแบบในยูเครนเมื่อปี 2022 ขณะที่ NATO เสริมกำลังบริเวณปีกตะวันออก ไปจนถึงการที่ฟินแลนด์และสวีเดนเข้าเป็นสมาชิก NATO ทำให้พื้นที่รอบทะเลบอลติกมีประเทศพันธมิตรยุโรปเพิ่มขึ้น

ขณะเดียวกัน NATO ก็เพิ่มปฏิบัติการลาดตระเวนและการป้องกันโครงสร้างพื้นฐานสำคัญใต้ทะเลในภูมิภาค เช่น ปฏิบัติการ Baltic Sentry

ภาพ: Ramil Sitdikov / Reuters

อ้างอิง: