ตัวแทนจาก 128 ประเทศภาคีสมาชิกอนุสัญญาว่าด้วยอาวุธตามแบบบางชนิด (CCW) ขององค์การสหประชาชาติ (UN) ได้บรรลุข้อตกลงร่วมกันในการกำหนดยุทธศาสตร์ ภายในปี 2028 เพื่อ “จัดทำรายละเอียด” (Elaboration) ของกรอบการกำกับดูแลระหว่างประเทศสำหรับระบบอาวุธอัตโนมัติที่มีอานุภาพทำลายล้างสูง (Lethal Autonomous Weapons Systems: LAWS) หรือที่รู้จักกันในชื่อ “หุ่นยนต์สังหาร” (Killer Robots) หลังการเจรจาดำเนินไปอย่างตึงเครียดและล่วงเลยเวลา จนถึงช่วงเช้ามืดของวันเสาร์ (21 พฤศจิกายน)
ประเด็นสำคัญ
จุดประนีประนอมทางการทูต: เลี่ยงคำว่า ‘เจรจา’ สู่การ ‘จัดทำรายละเอียด’
การประชุมครั้งนี้ต้องยึด ‘หลักฉันทามติ’ (Consensus) ที่ต้องได้รับความเห็นชอบอย่างเป็นเอกฉันท์จากทุกชาติสมาชิก ส่งผลให้เกิดภาวะตึงเครียดตลอด 5 วันของการประชุม โดยเฉพาะข้อคัดค้านเชิงขั้นตอนจากรัสเซียที่ทำให้การประชุมทางการบางช่วงต้องถูกยกเลิก
ทั้งยังเกิดความขัดแย้งของสองขั้ว โดยประเทศสมาชิกเกือบ 100 ประเทศต้องการให้เปิดการเจรจาสนธิสัญญาที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย (Legally Binding) เพื่อสั่งห้ามและควบคุมอาวุธเหล่านี้อย่างเร่งด่วน ทว่ากลุ่มประเทศผู้พัฒนาเทคโนโลยีและอาวุธชั้นนำ เช่น สหรัฐอเมริกา รัสเซีย และอิสราเอล แสดงจุดยืนคัดค้านการถูกผูกมัดทางกฎหมาย
นอกจากนี้ยังมีการลดระดับและปรับเปลี่ยนถ้อยคำ เพื่อให้ได้ข้อสรุป จึงต้องมีการตัดคำว่า ‘การเจรจา’ (Negotiate) ออก และเปลี่ยนมาใช้คำว่า ‘การจัดทำรายละเอียด’ (Elaborate) ของกรอบการทำงานแทน เพื่อเปิดทางให้ทุกฝ่ายสามารถลงนามยอมรับร่วมกันได้
ขอบเขตการทำงานในกรอบเวลา 2 ปี มีอะไรบ้าง
ด้าน ฌูเลียง โตนี ประธานการประชุมครั้งนี้ ระบุว่า กระบวนการในระยะถัดไป จะมุ่งเน้นการจำแนกประเภทอาวุธอย่างชัดเจนว่า อาวุธประเภทใดที่ต้องถูก “สั่งห้ามโดยเด็ดขาด” ภายใต้กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ, อาวุธประเภทใดที่สามารถ “อนุญาตให้ใช้ได้แต่ต้องอยู่ภายใต้การกำกับดูแลอย่างเข้มงวด” และพิจารณาว่า เครื่องมือดังกล่าวควรมีสถานะทางกฎหมายในรูปแบบใด
ขณะที่ อิซูมิ นากามิตสึ ผู้แทนระดับสูงฝ่ายกิจการลดอาวุธของ UN ชี้ว่า กรอบเวลา 2 ปีนี้ถือว่า มีความกระชั้นชิดอย่างยิ่ง แต่ประตูสู่การผลักดันให้มีผลผูกพันทางกฎหมายในอนาคตยังคงเปิดกว้างอยู่
เสียงวิจารณ์: ข้อตกลงที่ล่าช้าและถูก “เจือจาง”
กลุ่มภาคประชาสังคมและองค์กรด้านสิทธิมนุษยชน นำโดยเครือข่าย Stop Killer Robots และ Human Rights Watch ออกมาแสดงความผิดหวังอย่างรุนแรง โดยชี้ว่าข้อตกลงนี้ถูกทำให้ “เจือจางลง”(Watered down) เพื่อประนีประนอมกับชาติมหาอำนาจ และถือว่าดำเนินการล่าช้าเกินไปอย่างมาก เมื่อเทียบกับความเร็วในการพัฒนาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งในปัจจุบันระบบอาวุธอัตโนมัติได้เริ่มถูกนำมาทดลองและใช้งานจริงแล้วในสมรภูมิความขัดแย้ง เช่น สงครามในยูเครน
หลังจากนี้ ทั่วโลกจึงต้องจับตากระบวนการตลอด 2 ปีข้างหน้าอย่างใกล้ชิด ว่าประชาคมระหว่างประเทศจะสามารถเปลี่ยน ‘กรอบการทำงาน’ เบื้องต้นนี้ ให้กลายเป็นกฎกติกาที่บังคับใช้ได้จริงทันท่วงทีหรือไม่
แม้ข้อตกลงครั้งนี้จะถูกมองว่าเป็นเพียงก้าวแรกที่ถูกประนีประนอม แต่ก็นับเป็นหมุดหมายสำคัญในการเริ่มต้นสร้างกติกากำกับดูแลระดับโลก โดยตลอด 2 ปีนับจากนี้จนถึงปี 2028 จะเป็นบททดสอบสำคัญของสหประชาชาติและประชาคมโลก ในการหาจุดสมดุลระหว่างความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีกับหลักการด้านมนุษยธรรมอย่างแท้จริง
ภาพ: Denis Balibouse / Reuters
อ้างอิง:
- https://www.aljazeera.com/news/2026/11/21/nations-agree-to-draft-rules-for-killer-robots-at-arms-control-summit
- https://www.france24.com/en/technology/20261120-countries-open-to-international-pact-on-killer-robots-after-un-talks
- https://abcnews.com/US/wireStory/nations-talks-ai-killer-robots-agree-talks-firm-138339624

