น้ำท่วมกรุงเทพฯ และต้นทุนของการรอให้แน่ใจ คณิตศาสตร์ประกันภัยช่วยให้เราใช้คำพยากรณ์ฝนได้ดีขึ้นอย่างไร

เมื่อฝนตั้งเค้าเหนือกรุงเทพฯ เจ้าของกิจการอาจกำลังชั่งใจว่าจะยกสินค้าหนีน้ำหรือยัง ผู้จัดการอาคารอาจต้องตัดสินใจว่าจะติดตั้งแนวกั้นน้ำเมื่อไร ส่วนคนทำงานกำลังคิดว่าควรรีบกลับบ้านหรือย้ายรถออกจากชั้นใต้ดินหรือไม่

ทุกคนอาจเห็นคำพยากรณ์เดียวกัน แต่มีต้นทุนของการตัดสินใจต่างกัน บางคนเสียเวลาเพียงเล็กน้อยหากเตรียมตัวเกินเหตุ ขณะที่บางคนอาจสูญเสียเงินเก็บหลายปีหากเตรียมตัวช้าไป

คุณค่าของคำพยากรณ์จึงอยู่ทั้งที่ความแม่นยำและการช่วยให้ผู้คนตัดสินใจได้ทันเวลา เพราะแม้เรายังไม่รู้แน่นอนว่าน้ำจะท่วมที่ไหน เราก็สามารถเตรียมตัวเพื่อลดความเสียหายได้

ผมมองว่าเรื่องนี้ใกล้กับงานของเรามาก เราอยู่กับอนาคตที่ไม่แน่นอน และต้องตัดสินใจว่าจะเตรียมทรัพยากรอย่างไรให้เพียงพอกับสิ่งที่อาจเกิดขึ้น คำถามสำคัญคือ เราจะใช้ข้อมูลจากกรมอุตุฯ และหน่วยงานด้านน้ำให้เกิดประโยชน์อย่างไร ก่อนที่ความเสียหายจะมาถึง

เราเตรียมรับความเสี่ยงได้ แม้ไม่รู้อนาคตทั้งหมด

บริษัทประกันภัยเองก็ไม่รู้ล่วงหน้าว่ารถคันไหนจะเกิดอุบัติเหตุในวันพรุ่งนี้ แต่สามารถประเมินโอกาสเกิดเหตุ ความเสียหายที่อาจตามมา และเงินที่ควรเตรียมไว้รองรับได้

และเมื่อนำหลักคิดนี้มาใช้กับน้ำท่วม เราคงต้องมองว่าพื้นที่นี้มีโอกาสท่วมมากเพียงใด หากท่วมจะลึกและนานแค่ไหน มีทรัพย์สินอะไรอยู่ในพื้นที่ และการเตรียมตัวล่วงหน้าช่วยลดความเสียหายได้มากน้อยเพียงใด

ต้องบอกก่อนว่าคณิตศาสตร์ประกันภัยไม่ได้เข้ามาแทนที่นักอุตุนิยมวิทยาหรือวิศวกรระบายน้ำ แต่อาจเป็นส่วนหนึ่งของฟันเฟืองในการช่วยเชื่อมข้อมูลความเสี่ยงกับการตัดสินใจทางเศรษฐกิจ เพื่อให้ตอบได้ว่า ควรเตรียมพร้อมแค่ไหน และควรเริ่มเมื่อไร

สำหรับธุรกิจ คำถามนี้อาจหมายถึงการย้ายสินค้า สำหรับอาคาร อาจหมายถึงการป้องกันระบบไฟฟ้า ส่วนสำหรับเมือง อาจหมายถึงการจัดเจ้าหน้าที่และเครื่องสูบน้ำไปยังจุดที่จำเป็นก่อนเกิดเหตุ

เข้าใจคำพยากรณ์ให้ตรง ก่อนตัดสินว่าแม่นหรือไม่

ข้อความที่เราคุ้นเคยอย่าง “มีฝนร้อยละ 70 ของพื้นที่” ไม่ได้แปลว่าบ้านของเรามีโอกาสฝนตก 70% และไม่ได้หมายความว่าฝนจะตกเป็นเวลา 70% ของวัน แต่อาจกล่าวถึงการกระจายของฝนในพื้นที่ที่พยากรณ์

ความแตกต่างนี้สำคัญ เพราะหากคนอ่านเข้าใจตัวเลขไม่ตรงกัน ข้อมูลชุดเดียวกันก็อาจนำไปสู่การตัดสินใจคนละแบบ

นอกจากนี้ ฝนตกกับน้ำท่วมยังเป็นคนละขั้นตอนของปัญหา ฝนปริมาณเท่ากันอาจทำให้สองพื้นที่ท่วมต่างกัน ขึ้นอยู่กับความหนักและระยะเวลาของฝน สภาพท่อและคลอง ปริมาณน้ำที่ค้างอยู่ และความสามารถในการระบายขณะนั้น

การประเมินน้ำท่วมกรุงเทพฯ จึงต้องเชื่อมข้อมูลอากาศกับข้อมูลระบบน้ำ การคาดหวังให้คำพยากรณ์ฝนเพียงอย่างเดียวตอบได้ว่าถนนทุกเส้นจะท่วมหรือไม่ ย่อมยังไม่เพียงพอ

สุดท้ายแล้ว สิ่งที่เราต้องการรู้มักเป็นเรื่องเฉพาะตัว เช่น ถนนที่ใช้กลับบ้านจะเสี่ยงช่วงไหน ควรย้ายรถหรือยัง และยังมีเวลาเตรียมตัวเท่าไร การพัฒนาบริการ “พยากรณ์” ของหน่วยงานภาครัฐ จึงควรเดินไปให้ถึงคำถามเหล่านี้

โอกาสท่วมไม่ถึงครึ่ง ก็อาจคุ้มที่จะเตรียมตัว

ลองนึกถึงเจ้าของกิจการที่มีสินค้าเสียหายง่ายวางอยู่บนพื้น หากการยกสินค้าขึ้นที่สูงใช้แรงงานและเวลาเพียงเล็กน้อย แต่ช่วยป้องกันความเสียหายจำนวนมากได้ เจ้าของกิจการจึงควรลงมือแม้โอกาสท่วมยังไม่สูงนัก

ในทางกลับกัน หากมาตรการรับมือมีต้นทุนสูงและกระทบคนจำนวนมาก การตัดสินใจก็ต้องใช้ข้อมูลและพิจารณาผลกระทบอย่างรอบคอบขึ้น

เราไม่จำเป็นต้องใช้ระดับความเสี่ยงเดียวกันกับทุกการกระทำ การตรวจเครื่องสูบน้ำ การเตรียมเจ้าหน้าที่ และการปิดถนน มีต้นทุนและผลกระทบต่างกัน จึงควรมีจังหวะเริ่มดำเนินการต่างกันด้วย

หลักคิดสำคัญคือ ต้นทุนของการเตรียมตัวต้องพิจารณาควบคู่กับความเสียหายที่อาจป้องกันได้

หากเกี่ยวข้องกับชีวิต โรงพยาบาล หรือบริการจำเป็น ก็ต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยเพิ่มเติม การมองเพียงความคุ้มค่าเป็นตัวเงินย่อมไม่ครอบคลุมทั้งหมด

ถ้าหน่วยงานภาครัฐ การรอจนมั่นใจว่าน้ำจะท่วมแน่นอนอาจทำให้ตัดสินใจง่ายขึ้น แต่ในเวลานั้น การเคลื่อนย้ายของหรือป้องกันพื้นที่อาจทำได้ยากและมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าเดิมมาก

วันที่ฝนไม่ตก ไม่ได้แปลว่าการเตรียมพร้อมไร้ประโยชน์

เมื่อมีคำเตือนแล้ว แต่ฝนดันไม่ตก เราอาจรู้สึกว่าเตรียมตัวเสียเวลา แต่การตัดสินใจที่ดีควรประเมินจากข้อมูลที่มีอยู่ในขณะนั้นด้วย

เช่นเดียวกับการซื้อประกันภัย การที่ปีนี้ไม่เกิดอุบัติเหตุไม่ได้หมายความว่าการเตรียมความคุ้มครองไว้เป็นการตัดสินใจที่ผิด

อย่างไรก็ตาม การเตือนเกินเหตุบ่อยครั้งก็มีต้นทุน ทั้งค่าใช้จ่าย ความไม่สะดวก และความเชื่อมั่นที่ลดลง จึงต้องตรวจสอบทั้งกรณีที่เตือนแล้วไม่เกิดเหตุ และกรณีที่เกิดเหตุรุนแรงแต่เตือนไม่ทัน

สำหรับคำพยากรณ์ที่ระบุโอกาสเกิดเหตุ เราควรดูผลจากหลายครั้งประกอบกัน หากบอกว่ามีโอกาสสูงอยู่เสมอ แต่แทบไม่เกิดขึ้นจริง ก็ต้องปรับปรุง เช่นเดียวกับภาครัฐที่บอกว่าเสี่ยงต่ำ แต่ดันกลับพลาดเหตุรุนแรงขึ้นมา

การประเมินกรมอุตุฯ จึงควรมีผลตรวจสอบย้อนหลัง แบบที่ประชาชนเข้าใจได้ แยกตามพื้นที่ ระยะเวลาล่วงหน้า และความรุนแรงของฝน เพื่อให้เห็นทั้งจุดแข็งและจุดที่ต้องพัฒนา

หากจะเปรียบเทียบกับบริการต่างประเทศ ก็ควรเปรียบเทียบการพยากรณ์เหตุการณ์เดียวกัน ภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน ดังนั้นความเชื่อมั่นที่ยั่งยืนจะเกิดขึ้นถ้าเกิดจากหลักฐานที่สามารถตรวจสอบและประเมินผลได้