สหรัฐฯ-อิหร่าน ตกลงหยุดยิงรอบล่าสุด คาดเจรจาต่อที่กาตาร์ เคลียร์ปมช่องแคบฮอร์มุซ

สหรัฐอเมริกาและอิหร่านตกลงยุติการสู้รบบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ พร้อมเดินหน้ากลับมาเจรจาสันติภาพอีกครั้ง หลังเกิดเหตุโจมตีเรือบรรทุกสินค้าในวันที่ 26 มิถุนายนที่ผ่านมา โดยการประชุมครั้งต่อไปจะเน้นประเด็นช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก

ประเด็นสำคัญ

สถานการณ์สู้รบในตะวันออกกลางยังไม่แน่นอน

เมื่อคืนนี้ (29 มิถุนายน) The Wall Street Journal รายงานว่า เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เปิดเผยว่า สหรัฐฯ และอิหร่านตกลงยุติการสู้รบครั้งล่าสุด โดยจะกลับมาเจรจาประเด็นช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง ภายใต้บันทึกความเข้าใจ หรือ MOU สันติภาพ 14 ข้อ

ทั้งนี้ มีรายงานว่า สหรัฐฯ เสนอจัดการเจรจากับอิหร่านในการประชุมสุดยอด ณ กรุงโดฮา เมืองหลวงของกาตาร์ แต่รายละเอียดของการประชุมยังอยู่ระหว่างการสรุป ซึ่งอาจเกิดขึ้นเร็วที่สุดในวันที่ 30 มิถุนายนนี้ โดยจะมุ่งเน้นประเด็นช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก

เจ้าหน้าที่บางรายระบุว่า แต่เดิม การเจรจามีกำหนดจัดขึ้นในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา ณ ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ แต่ต้องหยุดชะงักจากการสู้รบบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ โดยหนึ่งในประเด็นสำคัญของการพูดคุย คือ การจัดตั้งสายด่วนระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่าน เพื่อหลีกเลี่ยงการโจมตีหรือการสื่อสารที่ผิดพลาดในพื้นที่ช่องแคบดังกล่าว

เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการเจรจาระบุว่า การหารือรอบใหม่จะเป็นการเจรจาระดับเทคนิค เพื่อพูดคุยรายละเอียดในทุกประเด็นของ MOU 14 ข้อ โดยเฉพาะกลไกการเปิดช่องแคบฮอร์มุซให้เรือพาณิชย์กลับมาเดินทางได้อย่างปลอดภัย การเคลียร์อุปสรรคทางทหารในพื้นที่ และการกำหนดแนวทางป้องกันไม่ให้เกิดการโจมตีเรือพาณิชย์ซ้ำอีก

อนึ่ง ประเด็นสำคัญที่ยังเป็นจุดขัดแย้ง คือ สถานะและอำนาจในการบริหารจัดการช่องแคบฮอร์มุซ โดยอิหร่านยืนยันว่า ตนมีหน้าที่และอำนาจหลักในการจัดการการเดินเรือในช่องแคบดังกล่าว ขณะที่สหรัฐฯ มองว่า ข้อตกลงไม่ได้ให้อำนาจอิหร่านควบคุมเส้นทางเดินเรือระหว่างประเทศ และการเดินเรือต้องเป็นไปอย่างเสรี ปลอดภัย และปราศจากการขัดขวาง

การเจรจารอบใหม่นี้จึงถูกจับตาว่า จะสามารถคลี่คลายข้อพิพาทเรื่องเส้นทางเดินเรือได้หรือไม่ หลังสหรัฐฯ สนับสนุนให้เรือใช้เส้นทางตอนใต้ตามแนวชายฝั่งโอมาน ขณะที่อิหร่านต้องการให้เรือใช้เส้นทางตอนเหนือผ่านน่านน้ำของตนเอง ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในชนวนสำคัญทำให้เกิดเหตุปะทะอีกครั้งในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา

แม้เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ระบุว่า ทั้งสองฝ่ายจะลดระดับการเผชิญหน้าในตอนนี้ และเรือสามารถเคลื่อนผ่านช่องแคบได้อย่างเสรี แต่สถานการณ์ยังคงเปราะบาง เนื่องจากประเด็นที่ขัดแย้งกันมากกว่า ทั้งการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร อนาคตของโครงการนิวเคลียร์อิหร่าน และบทบาทของอิหร่านในภูมิภาค จะถูกผลักไปสู่การเจรจาในระยะต่อไป

สถานการณ์สู้รบในตะวันออกกลางยังไม่แน่นอน

ในช่วงที่ผ่านมา สถานการณ์ในตะวันออกกลางกลับมาตึงเครียดและเต็มไปด้วยความไม่แน่นอนอีกครั้ง หลังสหรัฐฯ และอิหร่านเปิดฉากโจมตีตอบโต้กันรอบใหม่ โดยกองทัพสหรัฐฯ เปิดปฏิบัติการโจมตีเป้าหมายหลายแห่งในภาคใต้ของอิหร่าน รวมถึงระบบสื่อสาร คลังเก็บโดรนและขีปนาวุธ ตลอดจนสถานีเรดาร์ชายฝั่ง

กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) ระบุว่า การโจมตีครั้งนี้เป็นการตอบโต้โดยตรงต่อ การรุกรานทางขนส่งทางทะเลเชิงพาณิชย์ หลังเกิดเหตุโดรนของอิหร่านโจมตีเรือบรรทุกสินค้าเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา ซึ่งสหรัฐฯ มองว่า เป็นการละเมิดข้อตกลงหยุดยิงอย่างชัดเจน

CENTCOM ยังชี้ว่า พฤติกรรมดังกล่าวเป็นภัยต่อเสรีภาพในการเดินเรือ ในช่วงเวลาที่การค้าโลกยังพึ่งพาช่องทางขนส่งระหว่างประเทศที่สำคัญแห่งนี้ โดยกองทัพสหรัฐฯ จะยังคงประสานงานและสนับสนุนการเดินเรืออย่างปลอดภัยให้แก่เรือพาณิชย์ที่แล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซต่อไป

ส่วนรัฐบาลอิหร่านระบุว่า การที่เรือบรรทุกสินค้าลำดังกล่าวถูกโจมตี เป็นผลจากการใช้เส้นทางเดินเรือที่ไม่ได้รับอนุญาต โดยเตหะรานต้องการให้เรือพาณิชย์ใช้เส้นทางตอนเหนือผ่านน่านน้ำของอิหร่านและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของตน ขณะที่สหรัฐฯ สนับสนุนเส้นทางเดินเรือทางใต้ตามแนวชายฝั่งโอมาน ซึ่งเป็นประเด็นที่กลายเป็นจุดขัดแย้งสำคัญของการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง

ขณะที่กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) กล่าวโทษสหรัฐฯ ว่า เป็นฝ่ายทำผิดข้อตกลง เพราะเปิดฉากโจมตีทางอากาศบริเวณชายฝั่งของอิหร่าน โดยอ้างเหตุผลว่า เรือที่แล่นผ่านเส้นทางที่ไม่ได้รับอนุญาตในช่องแคบฮอร์มุซ

ความรุนแรงยังขยายออกไปในภูมิภาค หลังอิหร่านเปิดฉากโจมตีบาห์เรนและคูเวตด้วยโดรนและขีปนาวุธ ขณะที่คูเวต ประเทศที่ตั้งฐานทัพใหญ่ของกองทัพบกสหรัฐฯ ระบุว่า สามารถสกัดขีปนาวุธพิสัยไกลได้ 2 ลูก และยังไม่มีรายงานผู้บาดเจ็บหรือความเสียหาย ส่วนบาห์เรนระบุว่า การโจมตีของอิหร่านทำให้อาคารที่พักอาศัยใกล้สนามบินนานาชาติได้รับ

ภาพ: Stringer / Reuters

อ้างอิง: