เปิดฮอร์มุซ ผ่อนปรนคว่ำบาตร ไม่ผลิตนิวเคลียร์ สรุป ‘ข้อตกลงสันติภาพ’ สหรัฐฯ-อิหร่าน

สหรัฐอเมริกาและอิหร่านบรรลุข้อตกลงสันติภาพครั้งประวัติศาสตร์ได้สำเร็จ ถือเป็นการยุติความขัดแย้งมากกว่า 100 วัน ที่มีจุดเริ่มต้นจากปฏิบัติการมหาพิโรธ (Operation Epic Fury) ของสหรัฐฯ ร่วมกับอิสราเอลในปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2026

ประเด็นสำคัญ

จุดเริ่มต้นของข้อตกลงสันติภาพเป็นอย่างไร
ท่าทีจากนานาชาติและผลตอบรับในเชิงเศรษฐกิจ
ข้อตกลงนี้จะดีกว่าดีลของโอบามาหรือไม่

สาระสำคัญในดีลที่ปรากฏบางส่วน คือ อิหร่านต้องยอมเปิดช่องแคบฮอร์มุซและไม่ผลิตอาวุธนิวเคลียร์ แลกกับการที่สหรัฐฯ ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเล ผ่อนปรนการคว่ำบาตร และปลดล็อกเงินอายัด 2.5 หมื่นล้านดอลลาร์ ขณะที่ในรายละเอียดเชิงลึกต้องใช้เวลา 60 วันในการเจรจา เช่น ประเด็นการครอบครองนิวเคลียร์ของอิหร่าน

เจ ดี.แวนซ์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ ระบุว่า ข้อตกลงครั้งนี้จะพลิกโฉมหน้าตะวันออกกลางไปอีกอย่างน้อย 50 ปี ขณะที่ทรัมป์กล่าวว่า ดีลสันติภาพดังกล่าวจะดีกว่าข้อตกลงนิวเคลียร์ในปี 2015 ของ บารัก โอบามา อดีตผู้นำสหรัฐฯ

รายละเอียดมีเนื้อหาอะไรบ้าง THE STANDARD สรุปสิ่งที่เรารู้จากข้อตกลงสันติภาพระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน

จุดเริ่มต้นของข้อตกลงสันติภาพเป็นอย่างไร

เชห์บาซ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) นายกรัฐมนตรีปากีสถาน ประเทศตัวกลางการเจรจา เป็นฝ่ายริเริ่มการประกาศในวันที่ 14 มิถุนายนที่ผ่านมาว่า สหรัฐฯ และอิหร่านได้เจรจาหารือข้อตกลงสันติภาพได้สำเร็จ โดยจะมีการลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์ และการเจรจารายละเอียดเชิงเทคนิคในสัปดาห์หน้า

ชารีฟประกาศว่า พิธีการลงนามข้อตกลงสันติภาพจะเกิดขึ้นในวันที่ 19 มิถุนายน ณ กรุงเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ หลังการประชุมสุดยอดผู้นำ G7 โดยย้ำว่า สหรัฐฯ และอิหร่านได้ยุติปฏิบัติการทางทหารถาวรในทุกแนวรบ รวมถึงเลบานอนด้วย

สำหรับการเจรจาข้อตกลงเชิงเทคนิค นายกฯ ปากีสถานเผยว่า สหรัฐฯ และอิหร่านจะใช้เวลา 60 วันในการหารือ โดยเฉพาะวิธีการลดสมรรถนะแร่ยูเรเนียม รวมไปถึงโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านในอนาคต โดย Axios สื่อสหรัฐฯ ระบุว่า ขั้นตอนนี้เป็นงานที่ยากมาก หากเทียบกับการบรรลุ MOU ที่มีรายละเอียดน้อยกว่า

หลังจากนั้น ทรัมป์ออกมายืนยันบน Truth Social ว่า ข้อตกลงสันติภาพระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านเสร็จสิ้นแล้ว โดยปรากฏเงื่อนไขข้อตกลงบางส่วน เช่น ขอให้เปิดช่องแคบฮอร์มุซโดยไม่เก็บค่าผ่านทาง และยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ

ทรัมป์กล่าวว่า ช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดในวันที่ 19 มิถุนายน ภายหลังเสร็จสิ้นการลงนามข้อตกลงในสวิตเซอร์แลนด์ โดยจะมีการเก็บทุ่นระเบิดและขนส่งน้ำมันตามปกติ พร้อมให้สัมภาษณ์กับ The Washington Post ว่า เขาวางแผนประกาศข้อตกลงสันติภาพเร็วๆ นี้ เป็นการลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยคนที่ลงนามอาจเป็นเขา หรือ เจ.ดี. แวนซ์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ

ส่วน คาเซ็ม การิบาบาดิ รัฐมนตรีช่วยกระทรวงต่างประเทศอิหร่านออกมายืนยันว่า ทั้งสองประเทศตกลงกันที่จะ ‘ยุติสงคราม’ และ ‘ปฏิบัติการทางทหาร’ ในทุกแนวรบทันทีและถาวร รวมถึงเลบานอน

ปัจจุบัน เบนจามิน เนทันยาฮู ผู้นำอิสราเอลยังไม่ได้ออกมาแสดงความคิดเห็น หากแต่ทรัมป์ออกมาวิจารณ์บน Axios และ New York Times ว่า เนทันยาฮูเป็นคนไร้วิจารณญาณ และเป็นผู้นำที่รับมือได้ยากมาก อิสราเอลควรขอบคุณสหรัฐฯ ที่ทำเช่นนี้ ไม่เช่นนั้น หากอิหร่านมีนิวเคลียร์จริงๆ อิสราเอลอาจอยู่ได้ไม่ถึง 2 ชั่วโมง

อนึ่ง ข้อตกลงสันติภาพเกิดขึ้นในโค้งสุดท้ายของสถานการณ์ที่กำลังผันผวน เช่น อิสราเอลได้โจมตีกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ ในเลบานอน ก่อนหน้านั้นไม่กี่ชั่วโมง ทำให้อิหร่านขู่ล้มเลิกข้อตกลง ขณะที่สหรัฐฯ และอิสราเอลออกมาโต้แย้งว่า เตหะรานเตรียมปฏิบัติการโจมตีอิสราเอลแล้ว

นอกจากนี้ ประเทศตัวกลางอื่นๆ อย่างกาตาร์และปากีสถาน ยังมีบทบาทสำคัญในการผลักดันดีลสันติภาพ โดยพยายามขอไม่ให้อิหร่านโจมตีอิสราเอล เพราะอาจทำให้ข้อตกลงล่ม

ส่วนการลงนามข้อตกลงสันติภาพ New York Times รายงานว่า อิหร่านจะส่งผู้แทน 2 คนเข้าร่วม ได้แก่ พลเอก โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ และ อับบาส อารักชี รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน

เนื้อหาข้อตกลงสันติภาพมีอะไรบ้าง

แวนซ์ให้สัมภาษณ์กับ Fox News ว่า ข้อตกลงนี้จะเปลี่ยนแปลงตะวันออกกลางอย่างน้อย 50 ปี โดยเป็นการป้องกันไม่ให้อิหร่านครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ และลดราคาพลังงานโลก

รัฐบาลวอชิงตันยังไม่เปิดเผยรายละเอียดของเงื่อนไขข้อตกลง แต่จากรายงานเบื้องต้นของ Al Jazeera, Reuters และ Mehr ระบุว่า ร่างข้อตกลงสันติภาพประกอบด้วยเงื่อนไข 14 ข้อดังต่อไปนี้

1. อิหร่านจะเปิดช่องแคบฮอร์มุซให้เรือพาณิชย์ทุกลำผ่านในทันที ส่วนสหรัฐฯ จะยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรือต่างๆ ของอิหร่าน ซึ่งจะเริ่มต้นขึ้น หลังมีการลงนามในบันทึกความเข้าใจ และจะเสร็จสมบูรณ์ภายใน 30 วัน

2. สหรัฐฯ ตกลงที่จะไม่กำหนดมาตรการคว่ำบาตรใหม่ใดๆ ต่ออิหร่าน จนกว่าจะบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้าย

3. หากบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้ายได้ มาตรการคว่ำบาตรทั้งหมดจากสหรัฐฯ และองค์การสหประชาชาติ (UN) ที่มีต่ออิหร่านแต่เดิม จะถูกยกเลิกตามกรอบเวลาที่ได้ตกลงกันไว้

4. สหรัฐฯ จะยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรด้านน้ำมันต่ออิหร่านตามระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งจะอนุญาตให้เตหะรานสามารถขายน้ำมันและรับรายได้

5. สหรัฐฯ ตกลงที่จะปลดล็อกทรัพย์สินของอิหร่านที่ถูกอายัดไว้มูลค่า 2.5 หมื่นล้านดอลลาร์ ซึ่งรวมถึงช่องทางผ่านการโอนเงินสดโดยตรง ความร่วมมือระหว่างประเทศในภูมิภาค และผ่านวงเงินสินเชื่อทางการเงิน

6. รัฐบาลวอชิงตันจะประสานงานร่วมกับพันธมิตรในภูมิภาค เพื่อเตรียมแผนการฟื้นฟูและพัฒนาสำหรับอิหร่าน โดยจะนำไปสู่การเจรจาและตกลงร่วมกับเตหะรานภายใน 60 วัน

7. เตหะรานตกลงที่จะไม่ผลิตหรือจัดหาอาวุธนิวเคลียร์

8. ในระหว่างรอข้อตกลงขั้นสุดท้าย อิหร่านจะรักษาสถานะปัจจุบันของโครงการนิวเคลียร์ไว้ โดยงดเว้นการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมเพิ่มเติม และการขยายสิ่งอำนวยความสะดวกทางนิวเคลียร์

9. สหรัฐฯ ตกลงที่จะอนุญาตให้อิหร่านเจือจางคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงในประเทศภายใต้ข้อตกลงครอบคลุมที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

10. โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน กิจกรรมเสริมสมรรถนะยูเรเนียม และกลไกในการจัดการกับคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูง จะถูกนำมาเจรจาภายใน 60 วันนับจากวันที่มีบันทึกความเข้าใจ และจะถูกระบุไว้ในข้อตกลงขั้นสุดท้ายอย่างเป็นทางการ

นอกจากนี้ ในข้อตกลงยังปรากฏเนื้อหาอย่างการยุติความเป็นศัตรูทุกแนวรบ รวมถึงเลบานอน และการถอนทหารของสหรัฐฯ ในพื้นที่รอบอิหร่าน

ท่าทีจากนานาชาติและผลตอบรับในเชิงเศรษฐกิจ

ปัจจุบัน ผู้นำชาติยุโรป ได้แก่ สหราชอาณาจักร เยอรมนี ฝรั่งเศส และอิตาลี ต่างออกแถลงการณ์ตอบรับเชิงบวก และแสดงความพร้อมที่จะพิจารณายกเลิกมาตรการคว่ำบาตร หากอิหร่านปฏิบัติตามข้อตกลงด้านนิวเคลียร์อย่างเคร่งครัด

ขณะที่ราคาน้ำมันดิบในตลาดเอเชียปรับตัวร่วงลงอย่างรุนแรง โดยน้ำมันดิบ Brent ดิ่งลง 4.8% ลงมาอยู่ที่ 83.18 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ส่วนน้ำมันดิบ WTI ดิ่งลง 5.6% ลงมาอยู่ที่ 80.13 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

ข้อตกลงนี้จะดีกว่าดีลของโอบามาหรือไม่

ก่อนหน้านี้ ทรัมป์ระบุว่า ข้อตกลงสันติภาพครั้งนี้จะรับประกันว่า อิหร่านไม่มีวันครอบครองอาวุธนิวเคลียร์ได้ และดีกว่าข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2015 หรือ JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action) ของ บารัก โอบามา อดีตประธานาธิบดีสหรัฐฯ พร้อมชี้ว่า ดีลที่ผ่านมา คือ การขนเงินสดให้อิหร่าน ถือเป็นข้อตกลงที่ย่ำแย่ที่สุดเท่าที่สหรัฐฯ เคยมีมา

อย่างไรก็ตาม CNN ระบุว่า เป็นไปไม่ได้ที่จะนำข้อตกลงมาเปรียบเทียบกันโดยตรง เพราะนี่คือบันทึกความเข้าใจเพื่อยุติสงครามเท่านั้น ไม่ใช่ข้อตกลงนิวเคลียร์ระยะยาว

อนึ่ง มีการตั้งข้อสังเกตว่า ข้อตกลงทรัมป์แตกต่างออกไปมาก เพราะยุติความเป็นศัตรูและเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ส่วนข้อตกลงระยะยาวด้านนิวเคลียร์ต้องเจรจากันต่อไปในอนาคต

ในส่วนประเด็นเรื่องเงิน CNN ยังชี้ว่า การที่สหรัฐฯ ในยุคโอบามาขนเงินไปให้อิหร่าน คือการชำระหนี้ยุติข้อพิพาทด้านการซื้อขายอาวุธตั้งแต่ก่อนการปฏิวัติอิสลาม

ภาพ: Mr Changezi / ShutterStock

อ้างอิง: