นักเดินทางตัวจริง จะรู้ดีว่าการได้เห็นช้างป่าในธรรมชาติจริงๆ เป็นประสบการณ์ที่ยิ่งใหญ่กว่าการเห็นพวกเขาตามสวนสัตว์ เพราะนั่นคือการได้พบกับ ‘เจ้าของผืนป่า’ ในบ้านของเขาเอง แต่ในขณะเดียวกันการเห็นช้างป่าตัวเป็นๆ ไม่ใช่แค่เรื่องของความตื่นเต้นเพียงอย่างเดียว หากเป็นเรื่องของความรับผิดชอบต่อสัตว์ป่า ต่อระบบนิเวศ และต่อพื้นที่ที่เปราะบางที่สุดของธรรมชาติไทย
แม้ช้างจะเป็นสัตว์ประจำชาติของไทย แต่ปัจจุบันจำนวนช้างป่าลดน้อยลงเรื่อยๆ เนื่องจากพื้นที่ป่าน้อยลงผกผันกับประชากรมนุษย์ที่รุกล้ำพื้นที่ป่าไปเรื่อยๆ บทความนี้ เราชวนคุณออกเดินทางไปยังพื้นที่ที่เรามีโอกาสพบช้างป่าได้ ‘จากระยะที่เหมาะสม’ ภายใต้เงื่อนไขการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบที่เคารพทั้งผืนป่า ธรรมชาติ และสัตว์ป่า ที่สำคัญเชื่อฟังคำสั่งของเจ้าหน้าที่ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่ทิ้งขยะ ไม่ฝ่าฝืนกฎ ไม่ใช้แฟลช ไม่ให้อาหาร และไม่พยายามเข้าใกล้เกินจำเป็น เพราะการดูช้างที่ดีที่สุด คือการได้เห็นเขาใช้ชีวิตอย่างปลอดภัยในบ้านของเขาเอง
อุทยานแห่งชาติกุยบุรี
หนึ่งพื้นที่ป่าที่ผู้คนนึกถึงมากที่สุดเมื่อพูดถึง ‘ช้างป่า’ ในประเทศไทย คือ อุทยานแห่งชาติกุยบุรี เขตพื้นที่ป่าสงวนในเขตพื้นที่ผืนป่าฝั่งตะวันตกที่อยู่ติดแนวเทือกตะนาวศรี ถือเป็นแหล่งอนุรักษ์สัตว์ป่าที่โดดเด่นที่สุดในไทยโดยเฉพาะ ‘ช้างป่า’ และ ‘กระทิง’ ด้วยภูมิประเทศที่เป็นทั้งป่าดิบแล้ง ทุ่งหญ้า และโป่งธรรมชาติ ทำให้สัตว์ป่านานาพันธุ์ ต่างออกมาหาโป่งกินในช่วงเย็นเป็นประจำ
การมาเที่ยวที่นี่ นักท่องเที่ยวจะต้องนั่งรถของอุทยานฯ และมีเจ้าหน้าที่ไปด้วยเท่านั้น ไม่อนุญาตให้นำรถส่วนตัวเข้าไปได้ ไกด์นำทางจะทำหน้าที่ดูแลความปลอดภัยและกำหนดระยะห่างที่เหมาะสมสำหรับการดูช้างป่า ซึ่งหากโชคดีเราก็สามารถมองเห็นได้ใกล้ชิด แม้การมาดูช้างที่นี่จะมีเปอร์เซ็นต์การเจอจอสสูงสุดถึง 95% แต่ก็ไม่สามารถรับประกันได้ว่ามีการพบช้างทุกครั้งไป
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร – ห้วยขาแข้ง
ผืนป่ามรดกโลกที่เป็นหนึ่งในระบบนิเวศที่สำคัญที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นบ้านของสัตว์ป่าหลากหลายชนิด รวมถึงช้างป่าด้วย เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร – ห้วยขาแข้ง ประกอบด้วยผืนป่าอนุรักษ์ 3 แห่ง ได้แก่ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ที่นี่เป็นต้นน้ำสายสำคัญ 2 สาย ได้แก่ แม่น้ำแควใหญ่ และแม่น้ำแม่กลอง
สำหรับผืนป่าแห่งนี้จุดที่เราสามารถเห็นช้างได้ง่ายที่สุดอยู่ที่บริเวณริมอ่างเก็บน้ำทับเสลา ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง นักท่องเที่ยวสามารถติดต่อชุมชนและเจ้าหน้าที่เพื่อล่องเรือในอ่างเก็บน้ำ หรือยืนอยู่บริเวณหอส่องสัตว์เพื่อส่องดูช้างป่าได้ (ถ้าคุณมาในจังหวะที่ดี)
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
ถ้าพูดถึงช้างป่า อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เป็นหนึ่งพื้นที่ที่สามารถพบเจอช้างป่าได้ง่ายและบ่อยครั้ง โดยเฉพาะบนถนนเส้นปราจีนบุรี-เขาใหญ่ (ด่านเนินหอม) บริเวณหลัก กม.17-20 หรือช่วงใกล้น้ำตกเหวนรก ที่เรามักเห็นฝูงช้างเดินข้ามถนนหรือออกมาเดินอวดตัวกันขวักไขว่ เขาใหญ่เป็นพื้นที่ธรรมชาติที่อยู่ไม่ไกลจากเมือง และเป็นหนึ่งในอุทยานที่ยังมีช้างป่าอาศัยอยู่จำนวนมาก ทำให้มีนักท่องเที่ยวเดินทางมาที่นี่เพื่อส่องช้างป่าเป็นประจำ โดยบริเวณด่านเนินหอมขนาด 2 เลน ที่ไปตัดผ่านอุทยานฯ ซ้อนทับกับ ‘ด่านช้าง’ หรือเส้นทางที่ช้างหากิน ซึ่งทำให้มีฝูงช้างเดินทางตัดผ่าน การมาดูช้างบริเวณนี้ สิ่งที่ควรทำคือ หยุดรถให้ห่างจากช้างอย่างน้อย 30 เมตร ติดเครื่องไว้ตลอดเวลา และห้ามบีบแตร และถ่ายรูปด้วยแฟลชเป็นอันขาด
อย่างไรก็ตาม การได้เห็นช้างป่าในเขาใหญ่ไม่ควรถูกมองเป็นโชว์หรือกิจกรรมไล่ตาม หากเป็นประสบการณ์ที่ต้องมาพร้อมความเคารพและความระมัดระวัง เพื่อไม่รบกวนพฤติกรรมของสัตว์ป่า
อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
ผืนป่าขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทย และเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มป่าแก่งกระจานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ด้วยความอุดมสมบูรณ์ของป่าดิบและเทือกเขาสลับซับซ้อน ที่นี่จึงเป็นถิ่นอาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด รวมถึง ‘ช้างป่า’ ด้วย นักท่องเที่ยวจำนวนไม่น้อยเดินทางมาเพื่อสัมผัสบรรยากาศป่าลึก หมอกยามเช้า และโอกาสได้เห็นช้างป่า โดยช้างป่ามักปรากฏตัวบริเวณถนนเส้นทางไปน้ำตกป่าละอู จ.ประจวบคีรีขันธ์ และรอบๆ อ่างเก็บน้ำหน้าหน่วยป้องกันไฟป่า โดยเฉพาะช่วงเดือนกุมภาพันธ์ – พฤษภาคม ช้างมักจะออกมาเล่นน้ำที่อ่างเก็บน้ำหรือหาแหล่งน้ำใกล้ถนน นอกจากนี้ในบริเวณพื้นที่ตำบลห้วยสัตว์ใหญ่รอบๆ ป่าละอู ยังมีหอชมช้าง 5 แห่ง ที่จัดไว้สำหรับสังเกตการณ์สัตว์ป่าโดยเฉพาะ
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤๅไน
หากพูดถึงผืนป่ารอยต่อที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของไทย กลุ่มป่าตะวันออก หรือที่หลายคนรู้จักในฐานะ ‘ป่ารอยต่อ 5 จังหวัด’ คือพื้นที่ธรรมชาติขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมจังหวัดฉะเชิงเทรา สระแก้ว จันทบุรี ชลบุรี และระยอง ผืนป่าแห่งนี้ถือเป็นป่าลุ่มต่ำไม่ผลัดใบที่สำคัญ และมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง เป็นบ้านของสัตว์ป่าหายากหลายชนิด รวมถึงช้างป่าที่อาศัยและเคลื่อนที่อยู่ภายในผืนป่าอย่างต่อเนื่อง โดยมีเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤๅไนเป็นพื้นที่ศูนย์กลางสำคัญของระบบนิเวศนี้
แม้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่านฤๅไนจะโด่งดังในฐานะแหล่งดูนกที่สำคัญ แต่เราสามารถพบเห็นช้างป่าได้บ่อยครั้ง ไม่ว่าจะริมถนนหมายเลข 3076 ช่วงเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า หรือภาพช้างออกมาเล่นน้ำคลายร้อนบริเวณอ่างเก็บน้ำด้วยเช่นกัน
ท้ายที่สุดแล้ว การได้เห็นช้างป่าในธรรมชาติคือความโชคดี ไม่ใช่สิ่งที่ควรถูกทำให้กลายเป็นกิจกรรมไล่ตามหรือคอนเทนต์ที่ต้อง ‘ได้ภาพกลับมา’ เสมอ เพราะช้างป่าไม่ใช่เพียงสัตว์ตัวหนึ่งในผืนป่า แต่คือส่วนสำคัญของระบบนิเวศ เป็นผู้รักษาความสมดุลของธรรมชาติ และเป็นสัญญาณว่าป่ายังมีชีวิตอยู่ การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบจึงเริ่มต้นจากการให้พื้นที่ ให้ระยะห่าง และให้ความสงบ เพื่อให้สัตว์ป่าได้เป็นสัตว์ป่าในบ้านของตัวเอง และบางที แค่การได้เห็นเพียงร่องรอย หรือการได้รู้ว่าพวกเขายังมีที่เดินอยู่ข้างใน ก็อาจเพียงพอแล้วสำหรับการเดินทางที่เคารพธรรมชาติอย่างแท้จริง
ภาพ: Shutterstock, Courtesy of Brands
