สหรัฐฯ จัดประชุม 'แร่หายาก' หาพันธมิตร-ลดพึ่งพาจีน สำคัญอย่างไร ...

สหรัฐอเมริกาภายใต้การนำของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เป็นเจ้าภาพจัดการประชุมแร่ธาตุวิกฤต ‘Critical Minerals Ministerial’ เมื่อวานนี้ (4 กุมภาพันธ์) เพื่อสร้างพันธมิตรและลดการพึ่งพาจีนในห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุวิกฤต ซึ่งหมายรวมถึง แร่ธาตุสำคัญ เช่น ลิเทียม, โคบอลต์, นิกเกิล, อะลูมิเนียม สังกะสี และแร่ธาตุหายาก (Rare Earths) อีกทั้ง 17 ชนิดในตารางธาตุ

ทำไมการประชุมแร่ครั้งนี้ถึงสำคัญ

แร่ธาตุเหล่านี้มีคุณสมบัติพิเศษทางแม่เหล็ก จำเป็นต่อการผลิตสมาร์ทโฟน, มอเตอร์รถยนต์ไฟฟ้า, เครื่องกำเนิดพลังงานสะอาด และยุทโธปกรณ์ทางทหาร เช่น เครื่องบินรบ

แต่ปัจจุบัน จีนครองส่วนแบ่งตลาดแร่หายากราว 60-70% และครองกำลังการแปรรูปถึง 90% ของโลก ขณะที่สหรัฐฯ มีสัดส่วนการทำเหมืองเพียง 12% เท่านั้น ก่อให้เกิดความตึงเครียดจากการผูกขาดตลาดของจีน

ประกอบกับในปีที่ผ่านมา จีนได้จำกัดการส่งออกแร่ธาตุสำคัญ ทำให้สายพานการผลิตของบรรดาชาติตะวันตกเกิดความล่าช้าและทำให้โรงงานผลิตรถยนต์ในยุโรปและสหรัฐฯ หลายแห่งต้องหยุดชะงัก อีกทั้งสภาวะสินค้าจีนล้นตลาด (China-Generated Glut) ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่จีนถูกกล่าวหาว่า เร่งผลิตลิเทียมออกมา จนราคาในตลาดโลกดิ่งลง เพื่อทำให้คู่แข่งในประเทศอื่น เช่น เหมืองในสหรัฐฯ ไม่สามารถทำกำไรและต้องปิดตัวลงในที่สุด

อย่างไรก็ตาม แม้ทรัมป์ได้บรรลุข้อตกลงสงบศึกทางการค้าชั่วคราวกับสีจิ้นผิง ประธานาธิบดีจีนในเดือนตุลาคม 2025โดยจีนยอม ‘ระงับข้อจำกัด’ การส่งออกแลกกับการที่สหรัฐฯ ยกเลิกคำขู่เรื่องกำแพงภาษี 100% แต่รัฐบาลสหรัฐฯ ก็ยังคงเดินหน้าหาพันธมิตร เพื่อลดความเสี่ยงในการพึ่งพาแร่ธาตุจากจีนมากจนเกินไป

ใครเข้าร่วมการประชุมครั้งนี้บ้าง

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ระบุว่า สหรัฐฯ ต้อนรับคณะตัวแทนจากกว่า 50 ประเทศทั่วโลก ซึ่งรวมถึงตัวแทนจากกลุ่มประเทศมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ G7 ได้แก่ แคนาดา ฝรั่งเศส เยอรมนี อิตาลี ญี่ปุ่น สหราชอาณาจักร และสหรัฐฯ ตลอดจนตัวแทนจากสหภาพยุโรป ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ เกาหลีใต้ อินเดีย และไทย ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในห่วงโซ่อุปทานของแร่ธาตุวิกฤตเหล่านี้

การที่ไทยมีชื่อปรากฏอยู่ในกลุ่มประเทศสำคัญเหล่านี้ สะท้อนให้เห็นว่าในมุมมองของสหรัฐฯ ไทยมีบทบาทสำคัญในห่วงโซ่อุปทานแร่ธาตุสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นในฐานะแหล่งทรัพยากร หรือฐานการแปรรูปและผลิตชิ้นส่วนเทคโนโลยี

รายงานเดือนมกราคม 2025 ของสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา US Geological Survey ระบุว่า ไทยมีปริมาณคลังสำรองแร่หายาก 4,500 เมตริกตัน มากเป็นอันดับที่ 12 ของโลก และเป็นผู้ผลิตอันดับ 4 ของโลกที่ 13,000 เมตริกตัน เท่ากับออสเตรเลียและไนจีเรีย

ประเด็นสำคัญในการประชุมมีอะไรบ้าง

1. สหรัฐฯ ประกาศเปิดตัว ‘Project Vault’ ซึ่งเป็นโครงการคลังสำรองแร่ธาตุยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ โดยได้รับเงินทุนสนับสนุน 1.2 หมื่นล้านดอลลาร์ (ราว 4 แสนล้านบาท) จากเงินทุนเอกชนและธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าของสหรัฐฯ

2. เจดี แวนซ์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ ได้เสนอให้จัดตั้ง ‘กลุ่มการค้าแร่ธาตุ’ (Trading Bloc) ในหมู่พันธมิตร เพื่อสร้างความมั่นคงทางห่วงโซ่อุปทานและรับประกันการเข้าถึงทรัพยากร เพื่อให้ไม่ต้องพึ่งพาจีน โดยสหรัฐฯ พยายามผลักดันให้ประเทศพันธมิตรทำข้อตกลง เพื่อให้บริษัทสหรัฐฯ ได้รับสิทธิพิเศษในการเข้าถึงแหล่งแร่

3. หนึ่งในวาระสำคัญคือ ‘การประกันราคาขั้นต่ำ’ (Price Floor) เพื่อป้องกันไม่ให้จีนทุ่มตลาดด้วยสินค้าราคาถูก จนผู้ประกอบการรายอื่นอยู่ไม่ได้ โดยสหรัฐฯ จะเปิดตัวระบบราคาขั้นต่ำ เพื่อดึงดูดการลงทุนจากภาคเอกชน อย่างไรก็ตาม มีรายงานว่ารัฐบาลทรัมป์อาจกำลังถอยห่างจากการ ‘การันตี’ ราคาดังกล่าว ซึ่งส่งผลให้หุ้นกลุ่มเหมืองแร่ในออสเตรเลียและบริษัทแร่ธาตุสำคัญในสหรัฐฯ เช่น MP Materials ปรับตัวลดลงทันที

ความขัดแย้งและการเตรียมพร้อมของนานาชาติ

แม้สหรัฐฯ จะมีความพยายามสร้างพันธมิตร โดยเฉพาะในมิติของแร่ธาตุวิกฤตเหล่านี้ แต่ความตึงเครียดที่เกิดขึ้นจากนโยบาย ‘America First’ ของทรัมป์ และความพยายามที่จะเข้าซื้อเกาะกรีนแลนด์จากเดนมาร์ก ซึ่งทำให้ประเทศสมาชิก NATO ต้องส่งกำลังทหารไปเสริมความมั่นคงในพื้นที่ดังกล่าว ได้สร้างความไม่สบายใจให้กับพันธมิตรดั้งเดิมของสหรัฐฯ อย่างมาก

ขณะที่ฟากฝั่งของจีน สถานเอกอัครราชทูตจีนประจำกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ให้สัมภาษณ์สื่อต่างประเทศว่า จีนได้แสดงบทบาทที่สำคัญและสร้างสรรค์มาอย่างยาวนาน ในการรักษาความปลอดภัยและความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานและอุตสาหกรรมแร่ธาตุสำคัญทั่วโลก และเรามีความพร้อมที่จะมุ่งมั่นดำเนินการในเรื่องนี้ต่อไปอย่างแข็งขัน

นอกจากสหรัฐฯ แล้ว ประเทศอื่นๆ ก็เริ่มตื่นตัวในการสร้างคลังสำรองแร่ธาตุของตนเอง เช่น ออสเตรเลียที่ได้ลงทุนในคลังสำรองแร่ธาตุเชิงยุทธศาสตร์และเซ็นสัญญากับสหรัฐฯ สหภาพยุโรปที่ออกแผนปฏิบัติการ RESourceEU เพื่อกระจายความเสี่ยงห่วงโซ่อุปทาน รวมถึงญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ที่มีระบบสำรองทรัพยากรที่เข้มแข็งมานานแล้ว และเดินหน้าเสริมศักยภาพในด้านนี้อย่างต่อเนื่อง

ภาพ: Chip Somodevilla / Getty Images

อ้างอิง: