ไขข้อคาใจ ประชามติ ครั้งนี้ส่งผลอย่างไรต่อ รัฐธรรมนูญ

วันออกเสียงประชามติเพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ (8 กุมภาพันธ์) ใกล้เข้ามาทุกที แต่ก็ยังคงมีความสับสนเกี่ยวกับผลของประชามติอยู่ ว่าจะนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงของรัฐธรรมนูญอย่างไร

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลังมีการถกเถียงแสดงความเห็นของพรรคการเมืองต่างๆ ทั้งบนเวทีดีเบต หรือผ่านการนำเสนอของสื่อมวลชน ยิ่งทำให้เกิดความเข้าใจเกี่ยวกับการออกเสียงประชามตินี้ไปต่างต่างนานา หรือกระทั่งบางฝ่ายที่มองว่าเป็นการ ‘เซ็นเช็คเปล่า’ หรือเป็นการเปิดช่องไปสู่การแก้ไขเนื้อหมวด 1 และ หมวด 2 ของรัฐธรรมนูญหรือไม่

THE STANDARD เรียบเรียงคำถามสำคัญเกี่ยวกับการออกเสียงประชามติ ว่าจะส่งผลอย่างไรต่อรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน ตลอดจนกระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ด้วย

ถาม: การทำประชามติครั้งนี้ จะเปิดช่องให้นำไปสู่การแก้ไขรัฐธรรมนูญ หมวด 1 และ หมวด 2 หรือไม่

ตอบ: คำถามประชามติของ ครม. ระบุว่า “ท่านเห็นชอบว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่” ซึ่งเป็นคำถามกว้างๆ ไม่ได้เจาะจงว่าห้ามแก้ไขส่วนใด

ในทางทฤษฎีนั้น รัฐธรรมนูญ ‘ไม่ได้ห้าม’ แก้ไขหมวด 1 และ หมวด 2 โดยในมาตรา 256 (8) ได้ยืนยันหลักการไว้ว่าแก้ได้ โดยต้องทำประชามติเสียก่อน

ส่วนในมาตรา 255 ของรัฐธรรมนูญ ปี 2560 ที่กำหนดว่า การแก้ไขระบอบการปกครองและรูปแบบของรัฐ จะกระทำมิได้ ก็กินความเพียงมาตรา 1-2 ของหมวด 1 เท่านั้น ไม่ได้หมายความห้ามแก้ไข หมวด 1 และ หมวด 2 ทุกมาตรา

แต่ในทางปฏิบัติ การแก้ไขหมวด 1 และ หมวด 2 ของรัฐธรรมนูญนั้น เป็นไปได้ยาก เพราะรัฐสภาเคยมีมติเห็นชอบร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ว่าต้องมีกรอบของเนื้อหาอะไรบ้าง ซึ่งประกอบด้วย การรับรองความเป็นราชอาณาจักรหนึ่งเดียวแบ่งแยกไม่ได้ และ การปกครองประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

และการลงมติดังกล่าว ยังกำหนดไว้ด้วยว่า ให้รัฐสภาเป็นผู้วินิจฉัยว่าร่างรัฐธรรมนูญที่แก้ไขใหม่นั้นมีเนื้อหาตรงตามกรอบนี้หรือไม่ และให้การวินิจฉัยของรัฐสภาเป็นที่สุด

เท่ากับว่า หากในรัฐธรรมนูญฉบับใหม่มีการแก้ไขหมวด 1 และ 2 ในลักษณะที่ไม่เป็นไปตามกรอบเนื้อหาสำคัญ ก็มีโอกาสที่จะไม่ได้รับเสียงเห็นชอบจากรัฐสภา หรือไม่ได้รับความเห็นชอบจากประชาชนในการออกเสียงประชามติ

ถาม: ถ้าผลการทำประชามติครั้งนี้ เสียงส่วนมาก ‘เห็นชอบ’ จะทำให้รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันถูกฉีกไปเลยหรือไม่

ตอบ: ไม่ใช่ รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ซึ่งเป็นปัจจุบัน จะยังมีผลบังคับใช้ต่อไปจนกว่ารัฐธรรมนูญฉบับใหม่จะเสร็จสมบูรณ์

การออกเสียงประชามติในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ ที่จะถึงนี้ เป็นเพียงการให้ประชาชน ‘มอบอาณัติ’ ให้รัฐสภาดำเนินการตามมาตรา 256 เพื่อจัดตั้ง ‘กรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ’ ขึ้นมาทำหน้าที่เขียนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งกระบวนการเขียนรัฐธรรมนูญอาจใช้เวลาถึง 1-2 ปี หรือมากกว่านั้น กว่าจะได้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่

และถึงแม้จะร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ออกมาแล้ว ก็ยังต้องผ่านอีกอย่างน้อย 2 ด่าน กว่าจะได้มาบังคับใช้แทนที่รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 คือ

1. ต้องผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา

2. ต้องผ่านการออกเสียงประชามติโดยประชาชน

ซึ่งหากรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่ผ่าน 2 ด่านนี้ ก็จะต้องนำกลับไปแก้ไข หรือเริ่มนับหนึ่งเขียนขึ้นมาใหม่

ถาม: ทำไมนักการเมืองหรือพรรคการเมือง ถึงไม่บอกประชาชนว่าจะแก้รัฐธรรมนูญเรื่องไหนบ้าง

คำตอบ: เพราะ “ยังไม่มีใครรู้เนื้อหา” เนื่องจากผู้จะมาเขียนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่คือ กรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ ที่ขณะนี้ยังไม่ได้มีการเลือกเข้ามาทำหน้าที่เลย เพราะมีการยุบสภาไปก่อนที่รัฐสภาจะพิจารณาเรื่องนี้เสร็จ

ดังนั้น การออกเสียงประชามติในวันที่ 8 กุมภาพันธ์นี้ เป็นเพียงครั้งแรกจาก 3 ครั้ง เพื่อถามความเห็นประชาชนว่า “อนุญาตให้มีคนมาเขียนรัฐธรรมนูญใหม่หรือไม่” เท่านั้น ยังไม่ใช่ขั้นตอนเกี่ยวกับเนื้อหาของรัฐธรรมนูญฉบับใหม่แต่อย่างใด

เป็นเหตุให้บรรดานักการเมืองยังฟันธงไม่ได้ว่าจะแก้ไขเรื่องอะไรบ้าง จนกว่าจะเห็นการทำงานของกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ

ถาม: การออกเสียงประชามติเพื่อจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ครั้งนี้ ถือเป็นการ ‘เซ็นเช็คเปล่า’ หรือไม่?

ตอบ: เป็นประเด็นที่ “ยังถกเถียงกันได้” จากคนละมุมมอง

ฝ่ายที่ ‘ไม่เห็นชอบ’ อาจมองว่าเป็นการเซ็นเช็คเปล่า เพราะประชาชนต้องออกเสียงประชามติไปก่อนทั้งที่ยังไม่รู้ว่า กรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญจะเป็นใคร และจะเขียนรัฐธรรมนูญออกมาแบบไหน

ส่วนฝ่ายที่ ‘เห็นชอบ’ อาจมองว่าไม่ใช่การเซ็นเช็คเปล่า เพราะการออกเสียงประชามติครั้งนี้เป็นเพียงขั้นตอนแรกในการขออนุญาตจากประชาชนว่าควรให้มีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ ซึ่งไม่ว่าจะเป็นการเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญ หรือเนื้อหาที่ร่างออกมาแล้ว ก็จะต้องกลับมาขอความเห็นจากประชาชนผ่านการทำประชามติอีก 2 ครั้งอยู่ดี

เกาะติดความเคลื่อนไหว เลือกตั้ง 2569 : ข่าวล่าสุด บทวิเคราะห์ กติกาการเลือกตั้ง และ รายงานสด ผลการเลือกตั้ง 2569 แบบเรียลไทม์ ได้ที่ https://thestandard.co/election2569/