สำหรับคนที่อยู่ในแวดวงศิลปะร่วมสมัย ชื่อของ James Turrell คือไอคอนระดับตำนานผู้ใช้เวลากว่า 5 ทศวรรษสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างแสง พื้นที่ และการรับรู้ของมนุษย์ จนกลายเป็นหนึ่งในศิลปินที่ทรงอิทธิพลที่สุดของโลกศิลปะร่วมสมัย
ล่าสุด ศิลปินชาวอเมริกันวัย 82 ปีเพิ่งเปิดตัว As Seen Below – The Dome ผลงาน Skyspace ชิ้นใหม่ ณ ARoS Aarhus Art Museum เมืองออร์ฮูส ประเทศเดนมาร์ก ที่เปิดตัวต้อนรับช่วงครีษมายันหรือช่วงกลางฤดูร้อนพอดิบพอดี
ความพิเศษของโดมแสงแห่งใหม่ที่เดนมาร์กนี้ ถือเป็นหลักไมล์ครั้งสำคัญเพราะนี่คือ Skyspace ลำดับที่ 100 ในอาชีพของเขา และเป็น Skyspace ในร่มที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยสร้างมาภายในมิวเซียม ด้วยความสูงถึง 16 เมตร และเส้นผ่านศูนย์กลาง 40 เมตร จนหลายสื่อเปรียบเทียบสเกลของมันกับวิหารพานเทออนในกรุงโรม แต่สิ่งที่น่าสนใจอาจไม่ใช่ขนาดของพื้นที่ หากเป็นวิธีที่เขาใช้สถาปัตยกรรมและแสงสร้างประสบการณ์ให้ผู้ชมรับรู้พื้นที่แห่งนี้แตกต่างออกไปในแต่ละช่วงเวลา
ผู้เข้าชมจะเริ่มต้นด้วยการเดินผ่านอุโมงค์ใต้ดิน ก่อนจะค่อยๆ เข้าสู่ห้องโถงทรงกลมขนาดใหญ่ที่เปิดรับท้องฟ้าอยู่เบื้องบน ซึ่งศิลปินได้ออกแบบโหมดการจัดแสดงไว้ 3 รูปแบบที่ให้ความรู้สึกแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง
- Open Sky เปิดช่องรับแสงด้านบนสู่ท้องฟ้าจริง ทำให้สภาพอากาศ เมฆ และแสงธรรมชาติกลายเป็นส่วนหนึ่งของงานศิลปะที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
- Colour Shift เปลี่ยนพื้นที่ทั้งหมดให้กลายเป็นสนามทดลองของแสงและสี ผ่านลำดับสีที่ถูกออกแบบอย่างแม่นยำ จนขอบเขตระหว่างผนัง เพดาน และพื้นที่โดยรอบดูคล้ายเลือนหายไป ทำให้ผู้ชมรู้สึกราวกับกำลังอยู่ภายในแสงมากกว่ามองดูมันจากภายนอก
- Twilight Sessions รอบพิเศษช่วงพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตกดิน ถือเป็นหนึ่งในประสบการณ์ที่โด่งดังที่สุดของ Turrell เพราะเป็นช่วงเวลาที่แสงธรรมชาติบนท้องฟ้าค่อยๆ เปลี่ยนสีและทำงานร่วมกับแสงที่ศิลปินออกแบบไว้ เกิดเป็นภาพลวงตาทางสายตาที่แตกต่างกันในแต่ละวัน
ถ้าถามว่าทำไม James Turrell ถึงหลงใหลในความว่างเปล่าและแสงแดดขนาดนี้? คำตอบซ่อนอยู่ในภูมิหลังของเขา เขาเติบโตในครอบครัวคริสเตียนนิกายเควกเกอร์ที่ให้ความสำคัญกับความเงียบและการใคร่ครวญ ขณะเดียวกันยังเป็นนักบินที่ได้รับใบอนุญาตตั้งแต่อายุยังน้อย ประสบการณ์บนท้องฟ้าทำให้เขาหลงใหลในวิธีที่แสงและสีเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา สภาพอากาศ และมุมมองที่ต่างกัน
ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา ความสนใจดังกล่าวถูกพัฒนาจนกลายเป็นผลงานที่ตั้งคำถามกับการมองเห็นและการรับรู้ของมนุษย์ ตั้งแต่ Skyspace ที่กระจายอยู่ทั่วโลก ไปจนถึง Roden Crater โปรเจกต์ระดับตำนานที่เปลี่ยนปล่องภูเขาไฟกลางทะเลทรายในรัฐแอริโซนาให้กลายเป็นเครื่องมือสำหรับสังเกตแสง ท้องฟ้า และปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ ซึ่งเขายังคงพัฒนามาอย่างต่อเนื่องนานเกือบ 50 ปี และยังคงดำเนินต่อไปจนถึงปัจจุบัน
การเปิดตัว As Seen Below นี้ยังเป็นส่วนหนึ่งของการขยายพื้นที่ครั้งใหญ่ของ ARoS ร่วมกับสตูดิโอสถาปนิก Schmidt Hammer Lassen ซึ่งเพิ่มทั้ง The Salling Gallery พื้นที่จัดแสดงใต้ดินแห่งใหม่ และ ARoS Art Square ลานศิลปะสาธารณะสำหรับงานร่วมสมัยในอนาคต
เมื่อรวมกับผลงานไอคอนิกที่มีอยู่เดิมอย่าง Your rainbow panorama ของ Olafur Eliasson และประติมากรรม Boy ของ Ron Mueck ก็ยิ่งตอกย้ำสถานะของ ARoS ในฐานะหนึ่งในจุดหมายสำคัญของคนรักงาน Installation Art จากทั่วโลก
สิ่งที่ทำให้งานของ James Turrell ยังคงน่าหลงใหลเสมอ อาจเป็นเพราะเขาไม่ได้สร้างวัตถุใหม่ขึ้นมาให้ผู้คนมอง แต่เลือกใช้สิ่งที่อยู่รอบตัวเราอยู่แล้วอย่างแสง ท้องฟ้า และเวลา มาเปลี่ยนเป็นประสบการณ์ที่ทำให้เรากลับมาสังเกตโลกใบเดิมด้วยสายตาที่แตกต่างออกไป
สำหรับใครที่มีโอกาสเดินทางไปเดนมาร์ก As Seen Below – The Dome เปิดให้เข้าชมอย่างถาวรที่ ARoS Aarhus Art Museum ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2026 เป็นต้นไป และสามารถติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ As Seen Below – The Dome, a Skyspace by James Turrell
ภาพ: Adam Mørk
