×

กองเรือแห่งอนาคต ต้องคิดมากกว่าแค่เรือลำต่อไป

18.11.2026
แบบจำลองเรือฟริเกตและเรือรบสำหรับการพัฒนากำลังทางเรือของกองทัพเรือ

ที่ผ่านมาการจัดหาเรือรบใหม่มักเริ่มจากคำถามว่า เรือประเภทใดกำลังจะปลดประจำการ และควรหาเรือประเภทเดียวกันแบบใดเข้ามาทดแทน เรือฟริเกตจึงมักถูกแทนด้วยเรือฟริเกต เรือตรวจการณ์ก็ถูกแทนด้วยเรือตรวจการณ์ แนวทางนี้มีเหตุผลในแง่ของการรักษาโครงสร้างกำลังและความต่อเนื่องของขีดความสามารถเดิม แต่เมื่อสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงทางทะเลเปลี่ยนเร็วกว่าวงรอบชีวิตของเรือรบ คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียงว่า เรือลำใดควรมาแทนเรือลำเดิม หากแต่ควรถามว่า ในอีก 20-30 ปีข้างหน้า กองทัพเรือไทยต้องมีขีดความสามารถอะไร และจะสร้างขีดความสามารถเหล่านั้นอย่างไรให้เหมาะกับภารกิจ ภัยคุกคาม และทรัพยากรที่มีอยู่

 

ประเด็นสำคัญ

 

บทความนี้จึงเสนอ 4 ประเด็นสำหรับการพัฒนากำลังทางเรือในอนาคต ได้แก่ การเริ่มจากขีดความสามารถก่อนประเภทของเรือ การเรียนรู้จากมาเลเซียและสิงคโปร์ การกำหนดมาตรฐานโดยไม่ปิดพื้นที่ของนวัตกรรม และการสร้างความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์ควบคู่กับความร่วมมือในภูมิภาค

 

1. การเริ่มต้นจากขีดความสามารถ ก่อนเลือกประเภทของเรือ

 

แนวคิดการวางแผนบนพื้นฐานขีดความสามารถ (Capability-Based Planning) เกิดขึ้นส่วนหนึ่งจากปัญหาที่ว่า เราไม่สามารถคาดการณ์รูปแบบของความขัดแย้งในอนาคตได้อย่างแม่นยำ การวางแผนจึงควรมุ่งสร้างขีดความสามารถที่จะนำไปใช้ได้ในสถานการณ์หลายรูปแบบ มากกว่าผูกโครงสร้างกำลังไว้กับภัยคุกคามหรือฉากทัศน์เพียงแบบเดียว [1] โดยเมื่อนำแนวคิดดังกล่าวมาใช้กับกำลังทางเรือ จุดตั้งต้นจึงเปลี่ยนจากการถามว่า ต้องการเรือชนิดใด ไปสู่การถามว่า ต้องการทำอะไรให้ได้ในทะเล แล้วจึงพิจารณาว่าต้องใช้กำลัง เครื่องมือ และเทคโนโลยีอะไรประกอบกัน

 

แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับมุมมองของ Geoffrey Till ซึ่งชี้ว่า สภาพแวดล้อมทางยุทธศาสตร์ เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้กองทัพเรือในศตวรรษที่ 21 ต้องรองรับบทบาทและภารกิจที่หลากหลายมากขึ้น ขณะที่ภารกิจด้านกำลังรบและการควบคุมทะเลแบบดั้งเดิมยังคงมีความสำคัญ ด้วยเหตุนี้ การพัฒนากำลังทางเรือจึงต้องรองรับทั้งการรบ การรักษาความมั่นคงและความเป็นระเบียบเรียบร้อยในทะเล ตลอดจนภารกิจใหม่ที่อาจเกิดขึ้น มากกว่าการกำหนดโครงสร้างกำลังจากประเภทของเรือเพียงอย่างเดียว [2]

 

กองทัพเรือไทยยังต้องรักษาขีดความสามารถด้านการรบผิวน้ำ การป้องกันภัยทางอากาศ การปฏิบัติการใต้น้ำ การปราบเรือดำน้ำ การควบคุมบังคับบัญชา และการคุ้มครองเส้นทางคมนาคมทางทะเล ซึ่งทำให้เรือรบหลัก เช่น เรือฟริเกต ยังคงมีบทบาทสำคัญ แต่ในเวลาเดียวกัน ภัยคุกคามและภารกิจใหม่ได้เพิ่มความต้องการด้านการรับรู้สถานการณ์ทางทะเล การรับมือภัยคุกคามจากอากาศยานไร้คนขับ การสงครามอิเล็กทรอนิกส์ การป้องกันโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทั้งบนฝั่งและใต้ทะเล ตลอดจนการเฝ้าตรวจพื้นที่ขนาดใหญ่ทั้งในอ่าวไทยและทะเลอันดามันเป็นระยะเวลานาน

 

คำตอบต่อความต้องการเหล่านี้จึงอาจไม่จำเป็นต้องอยู่บนเรือรบลำเดียวทั้งหมด

 

แต่อาจเกิดจากการทำงานร่วมกันของเรือที่มีคนประจำการ ระบบตรวจการณ์ชายฝั่ง อากาศยาน ยานไร้คนขับทางอากาศ ผิวน้ำ และใต้น้ำ รวมถึงระบบข้อมูลและระบบบัญชาการที่เชื่อมโยงองค์ประกอบเหล่านี้เข้าด้วยกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้ข้อจำกัดด้านงบประมาณ การออกแบบกำลังจึงควรพิจารณาการผสมผสานระหว่างแพลตฟอร์มสมรรถนะสูงกับระบบที่มีต้นทุนเหมาะสม เพื่อไม่ให้ทุกภารกิจต้องพึ่งพาเรือรบหลักที่มีต้นทุนสูง

 

ซึ่งแนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับการจัดกำลังแบบผสมผสาน (High-Low Mix) ที่มุ่งใช้แพลตฟอร์มแต่ละระดับให้เหมาะสมกับภารกิจและความเสี่ยง เรือหรือแพลตฟอร์มยุทโธปกรณ์จึงยังมีความสำคัญ แต่เปลี่ยนสถานะจากการเป็นจุดตั้งต้นของการวางแผน มาเป็นหนึ่งในองค์ประกอบของสถาปัตยกรรมกำลังรบ (Force Architecture) ทั้งระบบ

 

แบบจำลองเรือฟริเกตและเรือรบสำหรับการพัฒนากำลังทางเรือของกองทัพเรือ 1

 

แบบจำลองเรือฟริเกตของบริษัท Hanwha Ocean ที่นำเสนอในงาน Defense and Security 2025
ที่มา: นาวาโท กนก บุนนาค

 

2. มาเลเซียและสิงคโปร์กำลังคิดมากกว่าการทดแทนเรือแบบเดิม

 

มาเลเซียเป็นตัวอย่างของการปรับโครงสร้างกองเรือเพื่อลดปัญหาความหลากหลายของแพลตฟอร์มและภาระด้านการสนับสนุน โดยเดิมได้ผลักดันโครงการ 15-to-5 Transformation Programme เพื่อลดจำนวนแบบเรือจาก 15 แบบ เหลือ 5 แบบ ก่อนจะปรับแนวทางในปัจจุบันภายใต้กรอบ Force Structure 2040 ซึ่งยังคงหลักการสำคัญเรื่องการลดความซับซ้อนของกองเรือและเพิ่มความเป็นมาตรฐานร่วมกัน พร้อมจัดโครงสร้างกำลังออกเป็นกลุ่มหลักตามภารกิจ และเพิ่มระบบที่ทำหน้าที่เป็นตัวคูณกำลัง เช่น อากาศยานไร้คนขับและระบบใต้น้ำอัตโนมัติ เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างกำลัง [3] การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวสะท้อนว่า เป้าหมายของการปรับกองเรือจึงไม่ได้อยู่เพียงการลดจำนวนแบบเรือ แต่คือการจัดโครงสร้างกำลังให้ตอบโจทย์ขีดความสามารถที่ต้องการ ภายใต้ทรัพยากรและงบประมาณที่สามารถรองรับได้

 

ขณะที่สิงคโปร์แสดงให้เห็นอีกแนวทางหนึ่งผ่านการพัฒนาเรือรบอเนกประสงค์ (Multi-Role Combat Vessel: MRCV) เพื่อทดแทนเรือคอร์เวตชั้น Victory โดยสิ่งที่น่าสนใจคือ สิงคโปร์ไม่ได้สร้างคอร์เวตรุ่นใหม่ เพื่อทดแทนคอร์เวตเดิม แต่สร้างเรือขนาดประมาณ 8,000 ตัน ที่มีขีดความสามารถด้านการรบของเรือฟริเกตสมัยใหม่ และทำหน้าที่เป็นเรือแม่สำหรับระบบไร้คนขับทางอากาศ ผิวน้ำ และใต้น้ำได้ด้วย [4]

 

นอกจากนี้ เรือ MRCV ยังถูกออกแบบให้รองรับชุดภารกิจแบบโมดูลาร์ (Mission Modules) และสำรองพื้นที่และกำลังไฟฟ้าสำหรับระบบที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เนื่องจากสิงคโปร์ตระหนักว่า การคาดการณ์ภัยคุกคามและการเปลี่ยนแปลงของภารกิจในอีก 20-30 ปีนั้นทำได้ยาก แพลตฟอร์มจึงต้องสามารถปรับตัวตามภารกิจ ไม่ใช่ถูกผูกไว้กับภารกิจเดียวตั้งแต่วันแรก [5]

 

แบบจำลองเรือฟริเกตและเรือรบสำหรับการพัฒนากำลังทางเรือของกองทัพเรือ 2

 

เรือรบอเนกประสงค์ (Multi-Role Combat Vessel: MRCV) ของสิงคโปร์
ที่มา: https://www.mindef.gov.sg/news-and-events/latest-releases/21oct25-infographic/

 

บทเรียนสำคัญจากสองประเทศจึงต่างกันแต่เชื่อมโยงกัน โดยมาเลเซียมุ่งจัดโครงสร้างกำลังให้เหมาะสมกับทรัพยากร ขณะที่สิงคโปร์แสดงให้เห็นว่าเรือลำใหม่ไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบเดียวกับเรือที่เข้ามาทดแทน หากภารกิจเปลี่ยนไปแล้ว

 

3. มาตรฐานต้องสร้างความมั่นใจ โดยไม่ปิดพื้นที่ของการออกแบบ

 

การเปลี่ยนจากการคิดแบบแพลตฟอร์มไปสู่การคิดบนพื้นฐานขีดความสามารถ ไม่ได้หมายความว่าข้อกำหนดของเรือรบควรมีรายละเอียดน้อยลง ตรงกันข้าม เรือรบจำเป็นต้องมีมาตรฐานที่ชัดเจน ทั้งด้านความปลอดภัย ความทนทะเล ความอยู่รอดเมื่อได้รับความเสียหาย และความสามารถในการปฏิบัติการร่วม

 

แต่ประเด็นสำคัญคือ ข้อกำหนดส่วนใดควรระบุผลลัพธ์และระดับสมรรถนะที่ต้องบรรลุ และส่วนใดจำเป็นต้องระบุวิธีการทางเทคนิคไว้โดยเฉพาะ ในทางปฏิบัติ การกำหนดความต้องการของเรือรบจึงควรประกอบด้วยทั้งข้อกำหนดด้านขีดความสามารถและสมรรถนะ (Capability and Performance Requirements) มาตรฐานด้านความปลอดภัยและการรับรองที่จำเป็น ตลอดจนพื้นที่ที่เปิดให้ผู้ออกแบบเลือกแนวทางทางเทคนิคที่เหมาะสม โดยอาจใช้มาตรฐานที่ได้รับการยอมรับหรือมาตรฐานเทียบเท่า ตราบใดที่สามารถพิสูจน์ได้ว่าสามารถสร้างขีดความสามารถและระดับความปลอดภัยตามที่กำหนด

 

ตัวอย่างหนึ่งคือ Naval Ship Code (ANEP-77) ซึ่งใช้แนวคิดแบบมุ่งเป้าหมาย (Goal-Based Standard) ในด้านความปลอดภัย กล่าวคือ กำหนดเป้าหมายและระดับสมรรถนะที่ต้องบรรลุ แต่ไม่ได้ผูกการปฏิบัติตามมาตรฐานไว้กับวิธีการทางเทคนิคเพียงรูปแบบเดียว แนวทางเช่นนี้ช่วยรักษาระดับความปลอดภัยที่จำเป็น ขณะเดียวกันก็เปิดโอกาสให้สามารถนำเทคโนโลยีหรือวิธีการออกแบบใหม่มาใช้ได้ [6]

 

ดังนั้น ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การเลือกระหว่างมาตรฐานที่เข้มงวดกับอิสระในการออกแบบ แต่คือการกำหนดขอบเขตของทั้งสองส่วนให้เหมาะสม เรื่องที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัย ความอยู่รอด การปฏิบัติการร่วม และสมรรถนะขั้นต่ำควรมีเกณฑ์ที่ชัดเจน ขณะที่รายละเอียดทางเทคนิคบางส่วนควรเปิดพื้นที่ให้มีทางเลือก หากสามารถพิสูจน์ได้ว่าให้ผลลัพธ์ตามที่ต้องการ เป้าหมายจึงไม่ใช่การลดมาตรฐาน แต่คือการกำหนดให้ชัดว่าอะไรต้องทำได้ โดยไม่จำเป็นต้องกำหนดว่าต้องทำอย่างไรในทุกเรื่อง

 

4. ความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ได้หมายถึงการทำทุกอย่างเอง

 

หากไทยต้องการพัฒนาเรือหรือระบบกำลังทางเรือรูปแบบใหม่ แต่ฐานอุตสาหกรรมภายในประเทศ ยังไม่พร้อมทั้งหมด เราไม่จำเป็นต้องเลือกระหว่างการสร้างเองทุกอย่างกับการซื้อจากต่างประเทศทั้งหมด

 

โดยแนวคิด ความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Autonomy) ให้ความสำคัญกับการรักษาขีดความสามารถสำคัญที่ทำให้ประเทศยังมีอิสระในการตัดสินใจ ปรับปรุง บูรณาการ และดำรงระบบ โดยไม่พึ่งพาผู้ผลิตหรือประเทศใดประเทศหนึ่งมากเกินไป [7] ดังนั้นคำถามสำคัญจึงควรเป็นว่า ขีดความสามารถใดที่ไทยจำเป็นต้องมีหรือควบคุมไว้ภายในประเทศ และขีดความสามารถใดสามารถพัฒนาร่วมกับพันธมิตรได้

 

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ โครงการ MRCV ซึ่งสิงคโปร์ไม่ได้พัฒนาทุกอย่างเอง แต่สร้างความร่วมมือระหว่างกองทัพ หน่วยงานเทคโนโลยี ภาคอุตสาหกรรม และพันธมิตรต่างประเทศ สิ่งที่สิงคโปร์สะสมจึงไม่ใช่เพียงความสามารถในการต่อเรือ แต่รวมถึงการกำหนดความต้องการ การออกแบบระบบ และการบูรณาการเทคโนโลยีด้วย

 

แนวทางดังกล่าวเป็นบทเรียนที่ไทยสามารถนำมาพิจารณาได้ โดยโครงการเรือฟริเกตของกองทัพเรือไทยในปัจจุบันได้กำหนดแนวทางด้านการชดเชยทางเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม (Offset Policy) และมีเป้าหมายเกี่ยวกับการถ่ายทอดองค์ความรู้ สิทธิในแบบเรือ และการรองรับการต่อเรือลำต่อไปภายในประเทศ ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการเชื่อมโยงการจัดหายุทโธปกรณ์เข้ากับการพัฒนาขีดความสามารถของอุตสาหกรรมภายในประเทศ [8] อย่างไรก็ตาม ในระยะยาว ไทยอาจต้องก้าวต่อจากความสามารถในการต่อเรือตามแบบ ไปสู่ความสามารถในการปรับแบบ ออกแบบระบบ และบูรณาการเทคโนโลยีได้ด้วยตนเอง

 

ในส่วนของขีดความสามารถที่ไทยยังมีข้อจำกัด ความร่วมมือกับประเทศในภูมิภาค เช่น สิงคโปร์ ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่ควรศึกษา ความร่วมมือดังกล่าวไม่จำเป็นต้องหมายถึงการซื้อ MRCV หรือสร้างเรือแบบเดียวกัน แต่อาจครอบคลุมตั้งแต่ระดับของระบบย่อยต่างๆ การทดสอบ และการบูรณาการระบบร่วมกัน โดยกรอบความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมป้องกันประเทศอาเซียน (ASEAN Defence Industry Collaboration: ADIC) เองก็เปิดพื้นที่สำหรับความร่วมมือหลายรูปแบบอยู่แล้ว [9]

 

ดังนั้น ความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมป้องกันประเทศภายในอาเซียนจึงอาจมีคุณค่ามากกว่าการจัดหายุทโธปกรณ์เพียงอย่างเดียว เพราะสามารถช่วยสร้างขีดความสามารถทางเทคโนโลยี เพิ่มความยืดหยุ่นและความทนทานของห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain Resilience) และเสริมความร่วมมือด้านความมั่นคงภายในภูมิภาคไปพร้อมกันได้

 

จากการจัดหาเรือเป็นรายลำ สู่การออกแบบกำลังทางเรือทั้งระบบ

 

สาระสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่าไทยควรเลิกซื้อเรือฟริเกต เพราะในหลายภารกิจ เรือฟริเกตยังคงจำเป็น แต่สิ่งที่ควรเปลี่ยนคือ ลำดับของวิธีคิด

 

ก่อนถามว่าเรือลำใดควรมาทดแทนเรือลำเดิม ควรถามก่อนว่า เมื่อเรือลำนั้นปลดประจำการ ขีดความสามารถอะไรจะหายไป และภายใต้ภัยคุกคาม เทคโนโลยี และข้อจำกัดด้านงบประมาณในอนาคต ขีดความสามารถนั้นยังควรถูกสร้างขึ้นในรูปแบบเดิมหรือไม่

 

จากนั้นจึงค่อยกำหนดหลักนิยม ออกแบบสถาปัตยกรรมกำลัง และเลือกเครื่องมือที่เหมาะสม ไม่ว่าจะเป็นเรือรบ อาวุธ ระบบตรวจการณ์ หรือระบบไร้คนขับ ควบคู่กับการกำหนดมาตรฐานที่เปิดพื้นที่ให้นวัตกรรม และการสร้างขีดความสามารถด้านการออกแบบและบูรณาการระบบภายในประเทศ

 

คำตอบสุดท้ายอาจยังเป็นเรือฟริเกต แต่อาจเป็นเรือที่แตกต่างจากเดิม หรืออาจเป็นหลายระบบที่ทำงานร่วมกัน เพราะในโลกที่เทคโนโลยีและภัยคุกคามเปลี่ยนเร็วกว่าวงรอบชีวิตของเรือรบ คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียงว่าเราจะซื้อเรืออะไรต่อไป แต่คือ กองทัพเรือไทยต้องมีขีดความสามารถอะไร และจะออกแบบกำลังทั้งระบบให้สร้างขีดความสามารถนั้นได้อย่างคุ้มค่า ยืดหยุ่น และยั่งยืนอย่างไร

 

ภาพ: U.S. Navy photo courtesy of the Royal Thai Navy by Cmdr. Kamchai Charoenpongchai/Released

 

เอกสารอ้างอิง:
[1] P. K. Davis, Analytic Architecture for Capabilities-Based Planning, Mission-System Analysis, and Transformation. Santa Monica, CA, USA: RAND Corporation, 2002.
[2] G. Till, Seapower: A Guide for the Twenty-First Century, 5th ed. Abingdon, U.K.: Routledge, 2026.
[3] Tentera Laut Diraja Malaysia, “#15to5 Transformation Programme Re-alignment (Platform),” Samudera, no. 2, p. 11, 2024.
[4] Ministry of Defence Singapore, “Fact Sheet: Multi-Role Combat Vessels (MRCVs),” Oct. 21, 2025.
[5] K. Shanmugam, “Speech at the Launch Ceremony of the Republic of Singapore Navy’s 2nd Multi-Role Combat Vessel, Valour,” Ministry of Defence Singapore, Jul. 23, 2026.
[6] International Naval Safety Association, The Naval Ship Code (ANEP-77), accessed Sep. 21, 2026.
[7] Council of the European Union, “EU Industrial Policy: Strategic Autonomy,” accessed Sep. 21, 2026.
[8] สำนักงานโฆษกกองทัพเรือ, “กองทัพเรือแถลงผลคัดเลือก Hanwha Ocean สร้างเรือฟริเกตสมรรถนะสูง วงเงิน 16,730 ล้านบาท ยืนยันโปร่งใส ตรวจสอบได้ พร้อมสร้างขีดความสามารถให้ประเทศไทย,” 18 ก.ย. 2569.
[9] ASEAN Defence Ministers’ Meeting, “Concept Paper on Enhancing ASEAN Defence Industry Collaboration (ADIC),” Oct. 31, 2025.


READ MORE






Latest Stories