เมื่อวานนี้ (15 กุมภาพันธ์) สหราชอาณาจักรและพันธมิตรยุโรปแถลงการณ์อ้างว่า พบร่องรอยของ ‘อีพิบาทิดีน’ (Epibatidine) ในตัวอย่างจากร่างกายของ อเล็กเซ นาวาลนี (Alexei Navalny) ผู้นำฝ่ายค้านและศัตรูทางการเมืองคนสำคัญของวลาดิเมียร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซีย จนนำไปสู่การสรุปว่า เขาถูกสังหารด้วยสารพิษชนิดนี้ในเรือนจำไซบีเรีย เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2024
‘อีพิบาทิดีน’ คืออะไร
อีพิบาทิดีนเป็น ‘สารพิษตามธรรมชาติ’ ที่พบในผิวหนังของ ‘กบมีพิษ’ (Poison Dart Frogs) ในสกุล Epipedobates หรือมักรู้จักกันในชื่อ ‘กบลูกดอกอาบยาพิษ’ ซึ่งมีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้ เช่น เอกวาดอร์และเปรู ซึ่งไม่พบตามธรรมชาติในรัสเซีย โดยกบเหล่านี้สร้างพิษจากการกินอาหารเฉพาะในป่า มักได้จากการ ‘สะสม’ ผ่านการกินแมลง มด และปลวกในป่าที่มีสารพิษ แล้วจึงนำมาสะสมไว้ที่ต่อมบริเวณผิวหนัง และมักถูกขับออกมาเมื่อกบตกใจหรือรู้สึกถูกคุกคาม หากนำมาเลี้ยงในตู้เพาะเลี้ยงจะไม่สามารถผลิตพิษนี้ได้
ส่วนความรุนแรงของพิษนั้น เป็นสารระงับปวดที่มีฤทธิ์รุนแรงมาก โดยมีความแรงกว่ามอร์ฟีนถึง 100-200 เท่า ขณะที่สถานะทางการแพทย์นั้น แม้จะมีการวิจัยเพื่อใช้สารนี้เป็นยาแก้ปวดหรือรักษาโรคปอดอักเสบ แต่ไม่ถูกนำมาใช้รักษาจริงทางคลินิก เนื่องจากมีความเป็นพิษสูงเกินไป
กลไกการออกฤทธิ์และผลต่อร่างกาย
อีพิบาทิดีนเป็น ‘สารทำลายระบบประสาท’ (Neurotoxin) ที่ออกฤทธิ์คล้ายนิโคติน โดยเข้าไปขัดขวางหรือกระตุ้นตัวรับนิโคตินิก (Nicotinic Receptors) ในระบบประสาทส่วนกลางและส่วนปลาย ‘มากเกินไป’
อาการหลังได้รับพิษนั้น จะทำให้เกิดอาการกล้ามเนื้อกระตุก เป็นอัมพาต ชัก หัวใจเต้นช้า และระบบหายใจล้มเหลว โดยผู้ที่ได้รับพิษชนิดนี้มักจะเสียชีวิตจากการขาดอากาศหายใจ เนื่องจากระบบทางเดินหายใจเป็นอัมพาต
กรณีของ อเล็กเซ นาวาลนี
ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า การพบสารนี้ในเลือด บ่งชี้ถึง ‘การเจตนาวางยา’ และเนื่องจากสารนี้ ‘หายากมาก’ โดยพบเฉพาะในกบป่าบางพื้นที่ในทวีปอเมริกาใต้ หรือต้องสังเคราะห์ในห้องปฏิบัติการเท่านั้น หลายประเทศตะวันตกจึงมองว่า มีเพียงรัสเซียเท่านั้น ที่มี ‘วิธีการ แรงจูงใจ และโอกาส’ ในการใช้สารพิษชนิดนี้
หากรัสเซียได้ใช้สารพิษชนิดนี้จริง จะถือเป็นการละเมิดอนุสัญญาห้ามอาวุธชีวภาพและอาวุธท็อกซิน (Biological and Toxin Weapons Convention: BTWC) ปี 1972 และอนุสัญญาห้ามอาวุธเคมี (Chemical Weapons Convention: CWC) ปี 1993 ซึ่งรัสเซียเป็นผู้ลงนามไว้
ขณะที่รัสเซียได้ ‘ปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมด’ โดยระบุว่านาวาลนีเสียชีวิตด้วย ‘สาเหตุตามธรรมชาติ’ และเรียกข้อกล่าวหาเรื่องสารพิษนี้ว่าเป็น ‘การรณรงค์บิดเบือนข้อมูล’ และเป็น ‘โฆษณาชวนเชื่อ’ จากบรรดาประเทศตะวันตก โดยฝ่ายรัสเซียอ้างว่า นาวาลนีรู้สึกไม่สบายหลังเดินออกกำลังกาย ก่อนจะหมดสติและเสียชีวิตในเวลาต่อมา
แฟ้มภาพ: Getty Images
อ้างอิง:
