×

พิพัฒน์ กระแจะจันทร์

2 กรกฎาคม 2020

ผีวาทกรรมประวัติศาสตร์ ผีที่แฝงกายในรายการช่องส่องผี

ประเด็นร้อนที่ผู้คนในโลกออนไลน์กำลังถกเถียงเรื่องรายการ ‘ช่องส่องผี’ ทำให้ผมนึกถึงเรื่องหนึ่งคือ งานเขียนประวัติศาสตร์ของแม่ชีวรมัย กบิลสิงห์ เรื่อง ใครฆ่าพระเจ้าตากสิน ที่ตีพิมพ์เมื่อปี 2516 ในหนังสือเท่าที่ผมจำได้ แม่ชีวรมัยได้ยึดถือเอาพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา และพงศาวดารอื่นอีกบางเล่มเพื่อใช้เขียน แต่ที่ไม่เหมือนใครคือ แม่ชีได้ใช้วิธีการนั่งทา...
20 มิถุนายน 2020

ความลับของบ้านเขียวเมืองแพร่ บ้านที่เก็บความรู้ภูมิอากาศโบราณของไทย แต่กลับถูกรื้อ

การรื้อ ‘บ้านเขียว’ หรือ อาคารสำนักงานของบริษัทบอมเบย์ เบอร์มา เป็นการกระทำที่ไม่น่าให้อภัยเป็นอย่างยิ่ง ควรต้องถูกดำเนินคดีทางกฎหมายอย่างจริงจัง จะมาอ้างการรู้เท่าไม่ถึงการณ์ไม่ได้ ในช่วงหลายวันมานี้มีคนชี้ให้เห็นถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของบ้านไม้หลังนี้มามากแล้วว่าเป็นหมุดหมายที่บ่งบอกถึงอุตสาหกรรมป่าไม้ของเมืองแพร่ และยังมีคุณค่าด้านสถาปัตยกรรม...
19 มิถุนายน 2020

รู้จัก ‘โอตะแห่งวงการโบราณคดี’ ปรากฏการณ์นี้สะท้อนอะไร

เดิมทีหน้าที่และอำนาจในการสำรวจด้านโบราณคดีมักตกอยู่ในมือของนักโบราณคดีอาชีพ หมายถึงนักโบราณคดีที่ทำงานให้รัฐและผ่านการเรียนทางด้านนี้มาโดยตรง แต่ในรอบไม่กี่ปีมานี้ผมพบว่ามีคนจำนวนหนึ่งที่ชื่นชอบและทุ่มเทกับการสำรวจแหล่งโบราณคดีอย่างจริงจัง ชนิดที่เรียกได้ว่าพวกเขาคือ ‘โอตะ’ ในงานโบราณคดี คนเหล่านี้ล้วนไม่ได้ผ่านการเรียนด้านโบราณคดีมาโดยตรง ซึ่งสาม...
15 มิถุนายน 2020

หัวที่หายไปของโคลัมบัส กับปรากฏการณ์ลบความทรงจำบนอนุสาวรีย์ เรื่องเหล่านี้สะท้อนอะไร?

ผู้คนทั่วโลกต่างจดจำ คริสโตเฟอร์ โคลัมบัส ในฐานะของผู้ค้นพบทวีปอเมริกา หากแต่การรับรู้ดังกล่าวนี้กลับปิดบังความจริงไว้ 2 เรื่องด้วยกัน คือ   เรื่องแรก โคลัมบัสนั้นแท้จริงแล้ว ไม่ได้เป็นผู้ค้นพบทวีปอเมริกาเป็นคนแรก หากแต่กลับเป็นชาวตะวันออกคือ เจิ้งเหอ มหาขันทีนักเดินเรือแห่งราชวงศ์หมิง ดังปรากฏเป็นหลักฐานทั้งบันทึกการเดินทางและแผนที่ที่เ...
26 พฤษภาคม 2020

วัตถุล้ำค่าผ่านบทสนทนาของสองปราชญ์จากสาส์นสมเด็จ ในนิทรรศการใหม่ของกรมศิลปากร

ในขณะที่โควิด-19 ทำให้พิพิธภัณฑ์ในไทยที่ต่างๆ ต้องปิดลงชั่วคราว แต่ภัณฑารักษ์และนักโบราณคดีของกรมศิลปากรต่างร่วมมือร่วมใจกันทำงานเพื่อเตรียมจัดนิทรรศการสำคัญเนื่องในวันอนุรักษ์มรดกไทย ประจำปี 2563 เพื่อเตรียมให้ประชาชนได้เข้าชมกันในช่วงชีวิต ‘New Normal’ (ปกติใหม่) โดยนิทรรศการนี้มีชื่อว่า ‘ศิลปวิทยาการจากสาส์นสมเด็จ’ จัดแสดง ณ พระที่นั่งศิวโมกขพิม...
8 พฤษภาคม 2020

ทำไมพระพุทธเจ้าต้องหล่อเหลา ที่มาของร่างกายสมบูรณ์แบบที่สัมพันธ์กับความดี

ขอเริ่มต้นว่าข้อเขียนนี้ไม่ได้มีเจตนาจะดูหมิ่นศาสนาและพระพุทธเจ้า ซึ่งการเริ่มต้นเช่นนี้ก็เป็นไปตามปกติของการเขียนที่เกิดขึ้นภายใต้วัฒนธรรมที่เราอาศัยอยู่นั่นเอง    ปรากฏการณ์อย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นทั้งในสังคมตะวันตกและเอเชียคือ เมื่อกล่าวถึงพระพุทธศาสนาแล้ว ก็มักจะให้ความสำคัญไปที่ตัวปรัชญาทางศาสนาเป็นหลัก พร้อมกับการตัดสิ่งที่คิดว่า...
1 พฤษภาคม 2020

โรคระบาด สงคราม ยุคมืด สาเหตุการล่มสลายของบ้านเมืองในอดีต สู่บทเรียนโลกหลังโควิด-19

โรคระบาดนับเป็นหนึ่งในสาเหตุที่เคยทำให้อารยธรรมของมนุษย์ประสบอยู่ในภาวะวิกฤต บ้านเมืองบางแห่งถึงกับล่มสลายมาแล้วก็มี เช่น วัฒนธรรมไมซีเนียนของกรีซที่ประชากรถดถอยเป็นเวลาหลายศตวรรษ    ปัจจัยที่ทำให้บ้านเมืองสักแห่งหนึ่งต้องถึงคราวล่มสลายพังทลายลง (Collapse) นั้นมีหลายอย่างด้วยกัน ปัจจัยที่คนไทยดูจะคุ้นเคยมากที่สุดก็คงเป็นผลมาจากสงครา...
17 เมษายน 2020

ไลฟ์ขายโบราณวัตถุ ค่านิยมผิดๆ ของผู้มั่งมี ทำลายมรดกของชาติ

ถ้าใครอยู่ในแวดวงโบราณคดีจะพบว่า ช่วงนี้เกิดการลับลอบขุดโบราณวัตถุเพื่อเอามาขายกันมากขึ้นอย่างผิดปกติ ที่สำคัญคือการใช้ช่องทาง Facebook Live เพื่อเสนอความเรียล (Real) ว่าของที่ขายนี้เป็นของแท้ ได้มาจากหลุมแท้ ก็ช่วยเพิ่มมูลค่าของวัตถุ และเป็นช่องทางให้นายทุนมารับซื้อได้สะดวกขึ้น เรียกว่าแทบจะขายตรงกันเลยทีเดียวในตอนนี้   เมื่อสักเกือบเดื...
3 เมษายน 2020

ไม่มี อีชาง ใน Kingdom ก็ต้องสวดมนต์ไล่ ทำไมเมื่อเกิดวิกฤตเรามักหันหน้าไปพึ่งพาสิ่งศักดิ์สิทธิ์

ในขณะที่ ซอบี หมอหญิงในเรื่อง Kingdom พยายามหาทางรักษาโรคด้วยความรู้ทางการแพทย์ ทว่าตัดภาพไปอีกฉาก ชาวเมืองฮันยางกำลังเอาเลือดวัว เอาดินขาว แขวนยันต์ พรมน้ำมนต์ เพื่อป้องกันโรคระบาด    ผมว่าฉากทั้งสองนี้มันเป็นอะไรที่แตกต่างกันมาก มันชี้ให้เราเห็นถึงโลกทางความคิดที่มีความแตกต่างกันระหว่างมนุษย์ที่เชื่อมั่นในศักยภาพของมนุษย์ กับมนุษย...
โบราณสถาน ดอยสุเทพ
31 มีนาคม 2020

ความน่าเป็นห่วงต่อโบราณสถานบนพื้นที่ดอยสุเทพ ภูเขาศักดิ์สิทธิ์แห่งเชียงใหม่

เหตุไฟไหม้ดอยสุเทพ-ปุย ครั้งนี้นับว่าน่าเป็นห่วงมาก เพราะก่อให้เกิดฝุ่นควันพิษปกคลุมไปทั่วแอ่งเชียงใหม่-ลำพูน ค่ามลพิษสูงที่สุดเป็นอันดับต้นๆ ของโลก ซ้ำเติมจากควันที่มีอยู่แล้วจากการเผาไร่เพื่อทำการเกษตร ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนอย่างรุนแรง    แม้หมู่บ้านป่าแหว่งที่เป็นประเด็นเมื่อปีก่อน ก็ได้ข่าวว่าไฟเกือบลามเข้าไปในหมู่บ้า...