×

ปลายน้ำที่ไม่มีทางเลือก เมื่อคนลุ่มน้ำบางปะกงต้องทำกิน ท่ามกลางคำถามว่าน้ำปลอดภัยหรือไม่

โดย THE STANDARD TEAM
17.11.2026
จักรกฤษณ์ แก่นวงศ์ กรรมการลุ่มน้ำบางปะกง สะท้อนปัญหาคุณภาพน้ำท่วมและความเสี่ยงมลพิษต่อเกษตรกร

HIGHLIGHTS

  • จักรกฤษณ์สะท้อนความกังวลของคนปลายน้ำบางปะกง เรียกร้องรัฐเร่งตรวจสอบคุณภาพน้ำและความเสี่ยงมลพิษจากกิจกรรมอุตสาหกรรม ก่อนกระทบแหล่งน้ำเกษตรและน้ำดิบผลิตประปา
  • เกษตรกรอาจไม่มีทางเลือกหยุดใช้น้ำ แม้ยังไม่มั่นใจในความปลอดภัย เพราะต้องแบกรับหนี้สินและค่าใช้จ่าย รัฐจึงต้องตรวจสอบควบคู่กับจัดหาแหล่งน้ำและดูแลรายได้
  • น้ำท่วมครั้งนี้สะท้อนข้อจำกัดของการเตือนภัย จักรกฤษณ์เสนอให้แจ้งล่วงหน้า พร้อมอธิบายเส้นทางน้ำและวิธีรับมือ เพื่อให้ประชาชนเก็บเกี่ยวผลผลิตและขนย้ายทรัพย์สินได้ทัน

เมื่อน้ำท่วม ชาวสวนต้องหาทางรักษาต้นไม้ คนเลี้ยงปลาต้องเร่งจับผลผลิต และแต่ละครอบครัวต้องขนย้ายทรัพย์สินให้พ้นน้ำ แต่หลังน้ำลด สิ่งที่คนปลายน้ำต้องเผชิญอาจเป็นคำถามที่ตอบยากกว่าเดิมว่า น้ำที่เหลืออยู่ยังใช้ทำกินได้หรือไม่

 

 

หากยังไม่มีคำตอบชัดเจน เกษตรกรจะหยุดใช้น้ำได้กี่วัน ในเมื่อหนี้สินและค่าใช้จ่ายไม่ได้หยุดรอไปด้วย

 

THE STANDARD พูดคุยกับ จักรกฤษณ์ แก่นวงศ์ กรรมการลุ่มน้ำบางปะกง ผู้แทนภาคเกษตรกรรม ถึงสถานการณ์น้ำท่วมและความกังวลเรื่องมลพิษในจังหวัดฉะเชิงเทรา ผ่านมุมมองของคนที่อยู่ปลายทางของสายน้ำ และเห็นว่าปัญหาครั้งนี้กำลังทดสอบมากกว่าความสามารถในการระบายน้ำ แต่รวมถึงการปกป้องแหล่งอาหาร อาชีพ และความเชื่อมั่นของประชาชนด้วย

 

ปลายทางของน้ำ ต้นทางของความกังวล

 

ระหว่างอธิบายสถานการณ์ จักรกฤษณ์ไล่ให้เห็นเส้นทางน้ำจากพื้นที่ตอนบนที่เคลื่อนลงมาสู่ฉะเชิงเทรา สำหรับกรรมการลุ่มน้ำรายนี้ เส้นแบ่งจังหวัดไม่ได้แบ่งผลกระทบออกจากกัน น้ำที่ผ่านพื้นที่หนึ่งย่อมเดินทางต่อไปยังอีกพื้นที่ และสิ่งที่ถูกพัดพามาด้วยก็อาจไม่ได้หยุดอยู่ตรงจุดที่เกิดเหตุ

 

จักรกฤษณ์มองว่า แม้ความสนใจของสังคมจะมุ่งไปยังปัญหาในจังหวัดปราจีนบุรี แต่พื้นที่ปลายน้ำซึ่งต้องรับน้ำก่อนระบายออกสู่ทะเลกลับยังถูกพูดถึงน้อย ทั้งที่ประชาชนต้องใช้น้ำจากลุ่มน้ำเดียวกันดำรงชีวิต

 

“เราเป็นพื้นที่ท้ายน้ำ ปลายน้ำ” จักรกฤษณ์กล่าว

 

ข้อจำกัดสำคัญคือ ความเสี่ยงบางอย่างไม่มีภาพให้มองเห็นชัดเจน น้ำที่ไหลมาถึงอาจไม่ได้มีสีหรือกลิ่นผิดปกติเหมือนบริเวณต้นทาง ขณะที่คนในพื้นที่ก็ไม่สามารถตอบได้ด้วยตนเองว่ามีสิ่งใดปะปนอยู่บ้าง

 

ในทางกลับกัน เมื่อน้ำในบ่อหรือพื้นที่เกษตรเปลี่ยนเป็นสีดำและมีกลิ่นหลังน้ำลด ลักษณะดังกล่าวเพียงอย่างเดียวก็ยังไม่อาจยืนยันได้ว่าเกิดจากการเน่าเสียของอินทรียวัตถุหรือการปนเปื้อนประเภทใด คำตอบจึงต้องมาจากการตรวจสอบที่เข้าถึงพื้นที่และอธิบายผลได้อย่างชัดเจน

 

จักรกฤษณ์เห็นว่า ท่ามกลางกิจกรรมอุตสาหกรรมในลุ่มน้ำ ความกังวลของชาวบ้านมีเหตุผลที่รัฐต้องรับฟัง โดยเฉพาะคำถามว่ามีการจัดเก็บหรือกำจัดกากอุตสาหกรรมอย่างเหมาะสมหรือไม่ และน้ำท่วมได้พัดพาสิ่งปนเปื้อนไปยังพื้นที่อื่นหรือไม่

 

สำหรับคนปลายน้ำ การรอผลตรวจจึงไม่ได้เป็นเพียงการรอข้อมูล แต่คือการรอตัดสินใจว่าจะใช้น้ำที่มีอยู่ต่อไปอย่างไร

 

น้ำที่มีเวลาเดินทาง แต่คนกลับมีเวลาเตรียมตัวไม่พอ

 

ก่อนความกังวลเรื่องคุณภาพน้ำ จักรกฤษณ์มองว่าความเสียหายจากน้ำท่วมครั้งนี้สะท้อนปัญหาอีกด้านหนึ่ง นั่นคือการแจ้งเตือนที่กระชั้นชิดเกินไป

 

จักรกฤษณ์ประเมินว่า น้ำท่วมครั้งนี้รุนแรงที่สุดเท่าที่ตนประสบ ทั้งความกว้างของพื้นที่ได้รับผลกระทบและระยะเวลาที่น้ำท่วมขัง แต่ในพื้นที่ที่ติดตาม การเคลื่อนตัวของน้ำมีช่วงเวลาให้เฝ้าระวังหลายวัน จึงควรเปลี่ยนช่วงเวลานั้นให้เป็นโอกาสเตรียมตัวของประชาชนได้มากกว่านี้

 

“ถ้าคุณแจ้งล่วงหน้าสัก 3 วัน คนเขาจะจับปลาทัน เกี่ยวข้าวทัน”

 

สำหรับเกษตรกร เวลาเตือนภัยที่เพิ่มขึ้นหมายถึงโอกาสรักษารายได้จากผลผลิตที่ลงทุนไปแล้ว การจับปลา เกี่ยวข้าว หรือย้ายเครื่องมือออกจากพื้นที่ล้วนต้องใช้แรงงานและไม่สามารถทำให้เสร็จได้ในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

 

กรรมการลุ่มน้ำบางปะกงจึงตั้งคำถามต่อระบบราชการที่อาจลังเลจะสื่อสาร เพราะกังวลว่าการคาดการณ์จะคลาดเคลื่อน ทั้งที่การแจ้งเตือนช้าเองก็สร้างความเสียหายเช่นกัน

 

ในมุมของจักรกฤษณ์ รัฐควรแจ้งความเสี่ยงตามข้อมูลที่มี อธิบายข้อจำกัด และปรับสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง พร้อมบอกให้ประชาชนเข้าใจว่าควรทำอะไรในแต่ละช่วงเวลา

 

การประกาศเพียงชื่อจังหวัดหรือตำบลยังไม่เพียงพอ หากคนในพื้นที่ไม่รู้ว่าน้ำจะมาจากทางใด จุดไหนจะท่วมก่อน และถนนเส้นไหนยังใช้เคลื่อนย้ายได้ จักรกฤษณ์ยกตัวอย่างบางพื้นที่ในอำเภอบางคล้าที่น้ำเข้าจากด้านหลังพื้นที่เกษตรก่อนบริเวณริมแม่น้ำ ซึ่งต่างจากสิ่งที่ประชาชนอาจคาดคิด

 

ความรู้เรื่องทางน้ำจึงเป็นส่วนหนึ่งของการรับมือภัยพิบัติที่จักรกฤษณ์เห็นว่าต้องสร้างอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ประชาชนใช้ข้อมูลเตือนภัยปกป้องชีวิตและอาชีพได้จริง

 

หยุดใช้น้ำ อาจหมายถึงหยุดรายได้

 

เมื่อยังไม่มั่นใจในคุณภาพน้ำ ทางเลือกที่ดูตรงไปตรงมาคือการหลีกเลี่ยงการใช้ แต่จักรกฤษณ์ตั้งคำถามว่า เกษตรกรที่มีแหล่งน้ำจำกัดและแบกรับหนี้สินจะทำเช่นนั้นได้นานเพียงใด

 

“เกษตรกรไม่ได้ทำเกษตร คือคนตกงาน เอาเงินจากไหน”

 

ประโยคนี้สะท้อนข้อจำกัดที่ผู้แทนภาคเกษตรกรรมเห็นว่าเป็นหัวใจของปัญหา เพราะคำแนะนำให้หยุดผลิตจะเกิดขึ้นจริงได้ ต้องมีคำตอบควบคู่กันว่า ระหว่างนั้นครอบครัวจะมีรายได้จากที่ใด จะหาแหล่งน้ำอื่นได้อย่างไร และใครจะรับผิดชอบต้นทุนที่เกิดขึ้น

 

หากไม่มีมาตรการรองรับ เกษตรกรบางส่วนอาจจำเป็นต้องผลิตต่อไป แม้ยังไม่คลายความกังวล ขณะเดียวกัน หากผู้ซื้อไม่เชื่อมั่นในผลผลิต ก็อาจเกิดแรงกดดันด้านราคาและการหาตลาดจำหน่ายตามมา

 

จักรกฤษณ์กังวลว่า ปัญหาจึงอาจขยายจากแหล่งน้ำไปสู่ระบบการผลิตและการกระจายอาหาร อย่างไรก็ตาม ความกังวลนี้ยังไม่ใช่ข้อยืนยันว่าผลผลิตในพื้นที่มีการปนเปื้อน แต่เป็นเหตุผลที่ต้องเร่งตรวจสอบ เพื่อให้ทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคมีข้อมูลสำหรับตัดสินใจ

 

ความไม่แน่นอนยังส่งผลต่อแต่ละครัวเรือนไม่เท่ากัน คนที่มีรายได้เพียงพออาจเลือกซื้อน้ำหรืออาหารจากแหล่งอื่น แต่ครอบครัวที่สูญเสียรายได้จากน้ำท่วมอาจยังต้องจับปลาและพึ่งพาทรัพยากรใกล้บ้านเพื่อประทังชีวิต

 

สิ่งที่เคยเป็นแหล่งอาหารในยามขาดแคลนจึงกลายเป็นสิ่งที่ต้องตั้งคำถามถึงความปลอดภัย ขณะที่ความสามารถในการหลีกเลี่ยงความเสี่ยงกลับขึ้นอยู่กับเงินในกระเป๋าของแต่ละคน

 

ผลตรวจต้องตอบได้มากกว่าคำว่า ‘ปลอดภัย’

 

ในสถานการณ์ที่ความเชื่อมั่นเปราะบาง จักรกฤษณ์เห็นว่า กระบวนการตรวจสอบสำคัญไม่แพ้ผลตรวจ

 

จักรกฤษณ์เสนอให้แบ่งตัวอย่างน้ำชุดเดียวกันส่งตรวจหลายแห่ง เพื่อเปรียบเทียบผลและช่วยลดข้อสงสัยของประชาชน พร้อมสื่อสารให้เข้าใจว่าตรวจสารใด เก็บตัวอย่างจากบริเวณไหน และผลที่ได้เกี่ยวข้องกับน้ำที่แต่ละครัวเรือนใช้เพียงใด

 

เพราะสำหรับคนที่ต้องตัดสินใจว่าจะสูบน้ำเข้าสวนหรือใช้เลี้ยงสัตว์ต่อหรือไม่ ข้อมูลที่ต้องการคือคำตอบที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันได้

 

อีกประเด็นที่จักรกฤษณ์และเครือข่ายกำลังติดตามคือความเสี่ยงต่อแหล่งน้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปา โดยระบุว่า จากข้อมูลที่ตนได้รับ มีโรงงานประเภท 105 และ 106 รวม 77 แห่ง อยู่ในพื้นที่ตอนบนของลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาดที่กำลังตรวจสอบร่วมกัน

 

ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลจากผู้ให้สัมภาษณ์ ซึ่งยังต้องตรวจสอบขอบเขตพื้นที่และรายละเอียดกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการตั้งอยู่ของโรงงานไม่ได้ยืนยันว่าโรงงานทุกแห่งก่อมลพิษ แต่จักรกฤษณ์มองว่าข้อมูลนี้เป็นเหตุผลให้ต้องประเมินความเสี่ยงและวางมาตรการปกป้องแหล่งน้ำอย่างจริงจัง

 

สิ่งที่จักรกฤษณ์ต้องการคือการป้องกันก่อนเกิดความเสียหาย เพราะหากแหล่งน้ำสำคัญใช้การไม่ได้ การหาแหล่งน้ำทดแทนหรือฟื้นฟูให้กลับมาเป็นปกติอาจไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ในระยะสั้น

 

ก่อนปลายน้ำต้องรับภาระอีกครั้ง

 

จักรกฤษณ์มองว่า เจ้าหน้าที่ระดับพื้นที่จำนวนหนึ่งมีความรู้และพร้อมดำเนินงาน แต่ปัญหาที่เชื่อมโยงหลายจังหวัดต้องอาศัยการตัดสินใจจากรัฐบาลส่วนกลาง เพื่อให้การบริหารน้ำ การกำกับโรงงาน และการช่วยเหลือประชาชนเดินหน้าไปในทิศทางเดียวกัน

 

พร้อมกันนี้ จักรกฤษณ์เรียกร้องให้บังคับใช้กฎหมายกับโรงงานที่กระทำผิดอย่างจริงจัง ทบทวนมาตรการกำกับกิจการที่มีความเสี่ยง และให้ความสำคัญกับแหล่งน้ำซึ่งเป็นต้นทุนร่วมของทั้งครัวเรือนและภาคเกษตร

 

“ทำก่อนที่มันจะเสียหายครับ”

 

คำเรียกร้องนี้วางอยู่บนความกังวลว่า ความเสียหายต่อแหล่งน้ำอาจยาวนานกว่าช่วงเวลาน้ำท่วม และเงินเยียวยาอาจไม่สามารถคืนความมั่นใจหรือวิถีทำกินให้ประชาชนได้ทั้งหมด

 

สำหรับคนปลายน้ำ สิ่งที่ต้องการหลังน้ำลดจึงมีทั้งคำตอบว่าน้ำที่เหลืออยู่ใช้ได้หรือไม่ และหลักประกันว่า หากจำเป็นต้องหยุดใช้ จะยังมีทางดำรงชีวิตต่อไปได้ โดยไม่ต้องเลือกระหว่างความปลอดภัยกับรายได้ของครอบครัว

 

 


READ MORE






Latest Stories