ต้นมะม่วงเกือบ 1,000 ต้นที่ยืนต้นตาย และน้ำสีดำมีกลิ่นเน่าเสียในบ่อเก็บน้ำ คือสิ่งที่หลงเหลืออยู่หลังน้ำท่วมลดลงจากสวนมะม่วงของ บุญสม ศรีสิริโชคชัย รองประธานแปลงใหญ่มะม่วงอำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา เกษตรกรวัยย่าง 80 ปี ที่กำลังเผชิญความเสียหายครั้งรุนแรงที่สุดนับตั้งแต่จำความได้
THE STANDARD ลงพื้นที่สวนมะม่วงขนาด 18 ไร่ของบุญสม ในอำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา รับฟังเรื่องราวของเกษตรกรผู้สืบทอดสวนผลไม้จากรุ่นพ่อแม่มากว่า 60 ปี วันนี้เขาต้องเตรียมปลูกต้นไม้ทดแทนอีกครั้ง ท่ามกลางคำถามว่าน้ำที่เหลืออยู่ในสวนปลอดภัยเพียงใด และจะฟื้นฟูผืนดินที่ผูกพันมาทั้งชีวิตให้กลับมาเลี้ยงครอบครัวได้อย่างไร
เส้นทางอาชีพของบุญสมเคยผ่านจุดเปลี่ยนสำคัญมาแล้ว เขาเลี้ยงสุกรควบคู่กับการทำสวนมานานกว่า 45 ปี ก่อนเผชิญปัญหาโรคระบาดและราคาผลผลิตตกต่ำในช่วงปี 2539–2540 จนต้องยุติกิจการฟาร์มสุกร ต่อมาในช่วงปี 2542–2543 จึงขอพื้นที่ที่ปล่อยเช่าคืน เพื่อกลับมาฟื้นฟูและพัฒนาสวนผลไม้ของตนเอง
สวนแห่งนี้มีต้นมะม่วงประมาณ 1,400–1,500 ต้น ทั้งมะม่วงขายตึก มะม่วงแรด มะม่วงเขียวเสวย มะม่วงน้ำดอกไม้ และมะม่วงทวายเดือนเก้า บุญสมปลูกทดแทนต้นเก่าอย่างต่อเนื่อง เพื่อรักษาพันธุ์มะม่วงดั้งเดิมและรายได้ของครอบครัว กระทั่งน้ำท่วมครั้งล่าสุดทำให้ความต่อเนื่องนั้นสะดุดลง
น้ำท่วมขังหนึ่งเดือน ต้นมะม่วงตายเกือบ 1,000 ต้น
บุญสมเล่าว่า ในช่วงน้ำท่วมใหญ่ปี 2554 สวนของเขาเคยถูกน้ำท่วมเช่นกัน แต่โดยทั่วไปน้ำจะท่วมขังประมาณ 7–10 วัน หรืออย่างมากไม่เกินครึ่งเดือน ต้นมะม่วงจึงยังพอทนและฟื้นตัวได้
ครั้งนี้แตกต่างออกไป พื้นที่สวนซึ่งอยู่ในที่ลุ่มและรองรับน้ำจากพื้นที่สูง ถูกน้ำท่วมขังตั้งแต่วันที่ 25 กันยายน ถึงวันที่ 25 ตุลาคม รวมหนึ่งเดือนเต็ม จนเขาต้องอพยพออกจากบ้าน
หลังน้ำลด บุญสมพบว่าต้นมะม่วงยืนต้นตายไปเกือบ 1,000 ต้น โดยเขาสังเกตว่าต้นรุ่นใหม่และต้นที่ปลูกจากกิ่งทาบเสียหายมากกว่ามะม่วงโบราณต้นใหญ่ สำหรับเกษตรกรที่ดูแลสวนแห่งนี้มาหลายสิบปี นี่คือความเสียหายที่หนักหน่วงที่สุดเท่าที่เคยเผชิญ
น้ำลดแล้ว แต่บ่อเก็บน้ำยังใช้ไม่ได้
ความเสียหายไม่ได้จบลงพร้อมระดับน้ำที่ลดลง บ่อกักเก็บน้ำสองบ่อภายในสวน ซึ่งเคยเป็นแหล่งน้ำสำหรับดูแลมะม่วง กลับมีน้ำสีดำและส่งกลิ่นเน่าเสีย บุญสมจึงยังไม่สามารถนำน้ำไปฉีดพ่นบำรุงต้นมะม่วงที่เหลืออยู่ได้
เขายังกังวลถึงความเป็นไปได้ที่น้ำหลากจะพาสารปนเปื้อนจากพื้นที่ต้นน้ำในจังหวัดปราจีนบุรีลงมาด้วย อย่างไรก็ตาม สีและกลิ่นของน้ำเพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถยืนยันได้ว่ามีสารปนเปื้อนชนิดใด หรือมีที่มาจากแหล่งใด จำเป็นต้องอาศัยผลตรวจวิเคราะห์
บุญสมระบุว่า ณ วันที่ให้สัมภาษณ์ ยังไม่มีหน่วยงานเข้ามาเก็บตัวอย่างน้ำในบ่อของสวนเพื่อตรวจวิเคราะห์อย่างเป็นทางการ ทำให้เขายังไม่มีคำตอบว่าน้ำดังกล่าวสามารถกลับมาใช้ในการเกษตรได้เมื่อใด
ระหว่างรอความชัดเจน เขาจึงเตรียมสูบน้ำเน่าเสียออก และรอรับน้ำธรรมชาติระลอกใหม่เข้ามาปรับสภาพบ่อ เป็นภาระที่เพิ่มขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับที่ต้องฟื้นฟูต้นไม้และรายได้ที่เสียหาย
ปลูกใหม่ แม้อาจไม่ได้อยู่เก็บผลด้วยตัวเอง
แม้ต้องเริ่มต้นใหม่ในวัยย่าง 80 ปี บุญสมยังตั้งใจทยอยปลูกมะม่วงทดแทนต้นที่ตายไป เท่าที่กำลังและสุขภาพจะเอื้ออำนวย
เขาตระหนักว่าต้นไม้ที่ปลูกวันนี้ต้องใช้เวลาเติบโต และตัวเองอาจไม่ได้อยู่จนถึงวันที่ได้เก็บเกี่ยว แต่ความตั้งใจของเขาคือทำให้สวนกลับมามีชีวิต เพื่อให้ลูกหลานมีผืนดินและอาชีพไว้สืบต่อ
สำหรับบุญสม การฟื้นฟูหลังน้ำท่วมจึงเริ่มจากการดูแลต้นที่ยังรอด หาน้ำที่ใช้ได้ และค่อยๆ ปลูกต้นใหม่ลงในพื้นที่เดิม ขณะที่คำถามเรื่องคุณภาพน้ำยังต้องการคำตอบ เพื่อให้การนับหนึ่งครั้งนี้เดินต่อไปได้อย่างมั่นใจ และไม่ปล่อยให้เกษตรกรต้องรับมือกับความไม่แน่นอนเพียงลำพัง








