นพดล อินนา สมาชิกวุฒิสภา (สว.) ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาข้อดีข้อเสียการยกเลิก MOU 2543 และ MOU 2544 เพื่อแก้ไขปัญหาชายแดนไทย-กัมพูชา บรรยายสรุปผลการศึกษาต่อคณะเอกอัครราชทูตและผู้แทนจาก 12 ประเทศ ได้แก่ อินโดนีเซีย ญี่ปุ่น มาเลเซีย เมียนมา ฟิลิปปินส์ ติมอร์-เลสเต เวียดนาม จีน ลาว เกาหลีใต้ บรูไน และสิงคโปร์
ทั้งนี้ เพื่อชี้แจงเหตุผลและสร้างความเข้าใจถึงความจำเป็นที่ประเทศไทยอาจต้องยกเลิกบันทึกความเข้าใจ (MOU) ทั้งสองฉบับ โดยระบุถึงปัญหาการละเมิดพื้นที่อธิปไตย ความล่าช้าในการเจรจาปักปันเขตแดน และความพยายามของกัมพูชาในการอ้างสิทธิแบ่งปันทรัพยากรปิโตรเลียมในสัดส่วน 50:50
นพดลระบุว่า การเรียกร้องให้ยกเลิก แก้ไข หรือทบทวน MOU 2543 และ MOU 2544 มีต้นตอมาจากข้อห่วงกังวลของฝ่ายนิติบัญญัติและประชาชนต่อผลกระทบเชิงความมั่นคงและอธิปไตยทางดินแดน จากความคลุมเครือของแนวเขตแดน ปัญหาการตีความเอกสารอ้างอิงและแผนที่มาตราส่วน 1:200,000 ที่แตกต่างกัน รวมถึงการที่กัมพูชาละเมิดข้อตกลงอย่างต่อเนื่อง
นพดลยกตัวอย่างพื้นที่เชิงประจักษ์ 2 แห่งเพื่อสะท้อนความท้าทายบริเวณชายแดน กรณีแรกคือ พื้นที่บ้านหนองจาน จังหวัดสระแก้ว ซึ่งในปี 2522 รัฐบาลไทยร่วมกับองค์กรระหว่างประเทศให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมแก่ชาวกัมพูชาหลายแสนคนที่หนีภัยสงครามและการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์เข้ามายังค่ายผู้อพยพฝั่งไทย แต่เมื่อมีการปิดค่ายผู้อพยพ กลับมีชาวกัมพูชาปฏิเสธการย้ายออกและยึดครองพื้นที่ดังกล่าวเรื่อยมาจนถึงก่อนเกิดเหตุการณ์ปะทะในเดือนกรกฎาคม 2568
กรณีที่สองคือ พื้นที่ช่องอานม้า จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งไทยได้ผ่อนปรนให้ชาวบ้านกัมพูชาเดินทางเข้ามาค้าขายเป็นการชั่วคราวด้วยเหตุผลด้านมนุษยธรรม แต่เมื่อเวลาผ่านไปกลับมีครัวเรือนชาวกัมพูชาประมาณ 200 ครัวเรือนเข้ามาตั้งถิ่นฐานถาวรภายในเขตแดนไทย
นพดลระบุว่านี่เป็นเพียงสองกรณีตัวอย่างจากอย่างน้อย 15 พื้นที่ที่มีลักษณะสถานการณ์ใกล้เคียงกันตลอดหลายปีที่ผ่านมา
จากข้อมูลการศึกษา คณะกรรมาธิการวิสามัญจึงมีมติเป็นเอกฉันท์เสนอให้ยกเลิก MOU 2543 โดยให้เหตุผลว่า สนธิสัญญาดังกล่าวอาจมีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญและกฎหมาย เนื่องจากคณะรัฐมนตรีในขณะนั้นมีมติเพียงรับทราบเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน 2542 แต่ไม่ได้มีมติเห็นชอบ ประกอบกับการยอมรับแผนที่มาตราส่วน 1:200,000 ซึ่งไม่สอดคล้องกับอนุสัญญา ค.ศ. 1904 อาจส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอาณาเขตของประเทศไทย ซึ่งกระบวนการที่อาจส่งผลเปลี่ยนแปลงอาณาเขตนั้นไม่ได้ผ่านการเสนอให้รัฐสภาให้ความเห็นชอบตามขั้นตอนของรัฐธรรมนูญ
นอกจากนี้ การดำเนินการสำรวจและจัดทำหลักเขตแดนทางบกภายใต้กรอบ MOU 2543 มีความคืบหน้าเพียงร้อยละ 60 ของขั้นตอนที่ 1 จากทั้งหมด 5 ขั้นตอน แม้จะใช้เวลามาแล้วถึง 26 ปี
ขณะเดียวกัน ภายหลังการปะทะใหญ่สองครั้งในปี 2568 สถานการณ์ชายแดนได้เปลี่ยนแปลงไป ทำให้กรอบการเจรจาเดิมไม่สามารถนำมาปรับใช้ได้ทั้งหมด ไทยและกัมพูชาจำเป็นต้องยึดถือแถลงการณ์ร่วมของการประชุมคณะกรรมการทั่วไป (GBC) สมัยพิเศษ ครั้งที่ 3 เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2568 เป็นกรอบการเจรจาเบื้องต้นในการแสวงหาเส้นเขตแดนทางบกถาวร
สำหรับเหตุผลที่เสนอให้ยกเลิก MOU 2544 นพดลชี้แจงว่า การลากเส้นเขตไหล่ทวีป พ.ศ. 2515 ของกัมพูชาเป็นการละเมิดอธิปไตยของไทยอย่างชัดแจ้ง จึงไม่สมควรนำเส้นเขตดังกล่าวมาเป็นกรอบการเจรจา
นอกจากนี้ กัมพูชาได้แสดงเจตนาที่ไม่ปฏิบัติตาม MOU 2544 โดยเห็นได้จากข้อเสนอที่กัมพูชายื่นต่อประธานคณะทำงานร่วมทางเทคนิคฝ่ายไทย เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2565 เพื่อขอแบ่งปันผลประโยชน์ทรัพยากรปิโตรเลียมในพื้นที่อ้างสิทธิทับซ้อนทางทะเลในอัตรา 50:50 ท่ามกลางสถานการณ์ที่กัมพูชายังคงพยายามอ้างสิทธิอธิปไตยเหนือพื้นที่เกาะกูดของไทยทั้งหมดหรืออย่างน้อยครึ่งหนึ่ง ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่ากัมพูชาขาดความจริงใจและไม่มีเจตนารมณ์ในการแก้ไขปัญหาอย่างแท้จริง
ในช่วงท้าย นพดลระบุต่อคณะทูตานุทูตว่า สภาวะทางการเมือง สังคม และพฤติกรรมการอ้างสิทธิในพื้นที่ที่เกินจริงโดยขาดพื้นฐานทางกฎหมายของกัมพูชา โดยเฉพาะการไม่เคารพอำนาจและสิทธิอธิปไตยทางทะเลโดยรอบเกาะกูดของไทย ส่งผลกระทบเชิงลบต่อบรรยากาศการเจรจา
“ดังนั้น หากในอนาคตรัฐบาลไทยมีความจำเป็นต้องตัดสินใจยกเลิก MOU ทั้งสองฉบับ หวังเป็นอย่างยิ่งว่านานาชาติจะมีความเข้าใจต่อการดำเนินการดังกล่าวของประเทศไทย” นพดลกล่าว
