“แม้เบื้องหน้าจะเป็นทุ่นระเบิดหรือหุบเหว ผมก็จะเดินตรงไปข้างหน้าแบบไม่ลังเล ไม่หันหลังกลับ” และ “เตรียมโลงศพ 100 โลง โดย 99 โลงสำหรับเจ้าหน้าที่ทุจริต และอีกหนึ่งโลงสำหรับตัวผมเอง ถ้าผมทำผิด”
ทั้ง 2 ประโยคนี้ คือ คำกล่าวของผู้นำจีนนักปฏิรูปที่ผู้เขียนชื่นชมมากที่สุด ชื่นชมในความกล้าหาญรื้อระบบเก่า ไม่กลัวแรงต้าน เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ดีกว่า เขาคือ จูหรงจี (Zhu Rongji) ผู้ล่วงลับ
อดีตนายกรัฐมนตรีจีนเป็นผู้นำนักปฏิรูปสายแข็งของจีน เรียนจบวิศวกรรมศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยชิงหวา และขึ้นเป็นนายกฯ จีนในช่วงปี 1998-2003 ด้วยบุคลิกตรงไปตรงมา ทำงานแบบเน้นผลลัพธ์ พูดตรง ใจร้อน ไม่เกรงใจผู้มีอำนาจเก่า กล้าลุยกับกลุ่มอนุรักษนิยมที่ต้านการเปลี่ยนแปลง
จูหรงจี คือ มือปราบ ‘เงินเฟ้อ’ ในจีนที่เคยพุ่งกว่า 27 % ด้วยการใช้นโยบายการเงินที่เข้มงวดทุบเงินเฟ้อจนอยู่หมัด และกล้ารื้อ ‘รัฐวิสาหกิจ’ ในสภาพซอมบี้ มีหนี้สินสะสมรุงรัง กล้าทุบ ‘ข้าวชามเหล็ก’ ที่ทำให้คนจีนนั่งๆ นอนๆ ไม่กระตือรือร้น กล้าลุยปราบ ‘ทุจริตคอร์รัปชัน’ ด้วยความเด็ดขาด แม้จะมีแรงต้าน และสุ่มเสี่ยงต่อความปลอดภัย
แน่นอนว่า ด้วยแนวทางแข็งกร้าว กล้าล้างบางกลุ่มอิทธิพลเช่นนี้ ย่อมจะสร้างศัตรูไว้ไม่น้อย โดยเฉพาะกลุ่มผลประโยชน์เดิม ทั้งในส่วนกลางและในส่วนท้องถิ่น
จูหรงจีมี mindset ทัศนะที่มองโลกแบบไม่คร่ำครึ ไม่ต่อต้านตะวันตกแบบหน้ามืดตามัว แต่ต้องการใช้ประโยชน์แสวงหาโอกาสจากระเบียบโลกเดิม จึงเน้นผลักดันให้จีนเข้าเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก (WTO) เพื่อหวังใช้เงื่อนไขการเปิดเสรีเป็น ‘แรงกดดันจากภายนอก’ มาเป็นแรงผลักให้ธุรกิจในจีนต้องปรับตัวแบบยกเครื่อง ไม่งอแงรอคอยเพียงแค่ความช่วยเหลือของรัฐ ไม่ปรับไม่รอด
นอกจากนี้ ในยุคจูหรงจี คือ จุดเริ่มต้นที่จีนหันมาให้ความสำคัญกับตลาดอาเซียน ด้วยวิสัยทัศน์จูหรงจีที่ตระหนักถึงศักยภาพทางเศรษฐกิจของกลุ่มอาเซียน เพื่อใช้เป็นตลาดใหม่ของจีน กระจายความเสี่ยง/ลดการพึ่งพาชาติตะวันตกที่เป็นตลาดหลักดั้งเดิมของจีนในขณะนั้น ในปี 2000 จีนจึงได้ผลักดันการทำ FTA ระหว่างจีน-อาเซียนจนสำเร็จในที่สุด
มาวันนี้ อาเซียนกลายเป็นคู่ค้าอันดับ 1 ของจีน (แซงหน้าคู่ค้าเดิมของจีนอย่างสหรัฐฯ และสหภาพยุโรปที่เริ่มไม่เป็นมิตรกับจีน กีดกันจีน)
ตลอดชีวิตการทำงาน จูหรงจีกล้าทุบโครงสร้างเก่าในหลายด้าน เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงในระดับฐานราก แต่สิ่งเหล่านี้ย่อมส่งผลกระทบกับคนหลายกลุ่ม มีชาวจีนจำนวนมากต้องตกงาน สูญเสียตำแหน่งหน้าที่การงาน สูญเสียหลักประกันเดิม และเผชิญกับความไม่แน่นอนจากการปรับใหญ่แบบขุดรากถอนโคนของจูหรงจี
จากบทเรียนจากชีวิตและผลงานจูหรงจี สะท้อนให้เห็นว่า “การปฏิรูปย่อมมีต้นทุน และความกล้าเดินหน้าเปลี่ยนประเทศ ย่อมมีแรงต้าน” ทุกการเปลี่ยนแปลงจะสร้างทั้งโอกาสและความเจ็บปวดในเวลาเดียวกัน
เมื่อจูหรงจีต้องวางมือจากการเมืองในปี 2003 (ตามเงื่อนไขไม่เกิน 2 วาระ) เขาก็ไม่ยื้ออำนาจ ยอมก้าวลงจากตำแหน่งนายกฯ ของจีนอย่างสง่างาม และปล่อยให้ผู้นำจีนรุ่นต่อไป สานต่อในสิ่งที่เขาได้วางรากฐานไว้
เมื่อกาลเวลาผ่านไป ผลงานของจูหรงจี ช่วยทำให้เศรษฐกิจจีนมีความแข็งแกร่งจากภายใน สามารถฝ่าฟันทุกวิกฤตโลกมาได้ในที่สุด ทั้งวิกฤตต้มยำกุ้ง วิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ วิกฤตโควิด-19 สงครามการค้า และวิกฤตภายในของจีนเอง เช่น วิกฤตอสังหาริมทรัพย์ แม้จีนต้องเผชิญกับปัญหาหนักหน่วงไม่แตกต่างกับประเทศอื่นๆ แต่เศรษฐกิจจีนก็ไม่พังทลายล่มจม
วันที่ 12 สิงหาคม 2026 อดีตนายกฯ จูหรงจีถึงแก่อสัญกรรมไปด้วยวัยชรา (อายุ 98 ปี) โดยได้ฝากผลงานโดดเด่นให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชม ด้วยความกล้าทุบทำลาย ปรับโครงสร้างเก่า ช่วยฉุดดึงเศรษฐกิจจีนให้พ้นจากความผิดพลาดในอดีต กล้าผลักประตูให้จีนเข้าสู่โลกสมัยใหม่ เน้นผสมผสาน ‘กลไกตลาด’ ควบคู่ไปกับ ‘กลไกเศรษฐกิจโลก’ เพื่อสร้างการแข่งขันที่เข้มข้นนำไปสู่การปรับตัวให้มีประสิทธิภาพ ภายใต้การรักษา ‘เสถียรภาพ’ โดยกลไกพรรคคอมมิวนิสต์
ภาพ: REUTERS / Andy Mettler / File Photo
คำกล่าวสำคัญของจูหรงจีในวาระต่างๆ ที่ได้รับการพูดถึงกันมาก
“แม้เบื้องหน้าจะเป็นทุ่นระเบิดหรือหุบเหว ผมก็จะเดินตรงไปข้างหน้าแบบไม่ลังเล ไม่หันหลังกลับ”
“No matter what is waiting ahead for me—whether it be landmines or an unfathomable abyss—I will forge ahead without hesitation, and I will give my all until my heart stops beating.”
(Delivered during his first press conference as Premier in March 1998, outlining his commitment to difficult economic reforms).
…………………….
“เตรียมโลงศพ 100 โลง โดย 99 โลงสำหรับเจ้าหน้าที่ทุจริต และอีกหนึ่งโลงสำหรับตัวผมเอง ถ้าผมทำผิด”
“Prepare 100 coffins—99 for corrupt officials, and one for myself”
(Delivered this legendary anti-corruption statement in 1998, shortly before becoming Premier of China)
