วันนี้ (26 เมษายน) ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (อว.) มอบนโยบายในการประชุมสามัญที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย (ทปอ.) โดยย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการรื้อฟื้นบทบาทของมหาวิทยาลัยให้กลับมาเป็นที่พึ่งและความหวังของประเทศอีกครั้ง ภายใต้วิกฤตที่เทคโนโลยี AI เข้ามาแทนที่การให้ข้อมูลแบบเดิม จนส่งผลให้ความสัมพันธ์ระหว่างอาจารย์ และศิษย์เปลี่ยนแปลงไป
ทั้งนี้ การที่ตนเองลาออกจากอาจารย์มหาวิทยาลัย ไปสู่โหมดการเลือกตั้งมา 3 เดือน ได้เห็นข้อมูล เห็นปรัชญาที่ดี เห็นมุมมองที่ต่างกัน จึงมองว่าควรทำแผนปฏิบัติการ (Action Plan) อย่างเป็นระบบ เพราะหากโลกเปลี่ยนแปลงไป แล้วไม่ได้เตรียมความพร้อม นั่นคือความผิดของพวกเรา รวมถึงมหาวิทยาลัยต้องปรับตัวจากการเป็นเพียงผู้สอน มาเป็นผู้สร้างนวัตกรรมที่กินได้ และเป็นพื้นที่ที่ใส่สมองเข้าไปในทุกศาสตร์ เพื่อสร้างองค์ความรู้ที่ใช้งานได้จริงในระดับพื้นที่ และระดับสากล
ศ.ดร.ยศชนัน ยังกล่าวถึงการพลิกโฉมมหาวิทยาลัยสู่ระดับโลก ควบคู่ไปกับการสร้างความเท่าเทียมในโอกาสทางการศึกษา โดยเตรียมเดินหน้าปฏิรูประบบคัดเลือกบุคคลเข้าศึกษาต่อ (TCAS) ให้มีความเหลื่อมล้ำน้อยที่สุด โดยเฉพาะการยกระดับมาตรฐานรอบ Portfolio ให้มีความเป็นธรรม ไม่เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบจากฐานะทางเศรษฐกิจ รวมถึง การพิจารณาซัพพอร์ตค่าใช้จ่ายในการสอบ A-Level โดยมีแนวคิดดึงภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมสนับสนุนงบประมาณ เพื่อให้เด็กไทยทุกคนเข้าถึงระบบการคัดกรองที่มีมาตรฐานเดียวกัน และบริหารความเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
รมว.อว. ระบุว่า เป้าหมายสำคัญของมหาวิทยาลัยในยุคใหม่ ไม่ใช่เพียงการมุ่งเป้าติดอันดับ TOP 100 ของโลกเท่านั้น แต่ต้องสร้างความสมดุลระหว่างการศึกษา การวิจัย และการนำนวัตกรรมไปใช้ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน มหาวิทยาลัยต้องเปิดกว้างในการพัฒนาคนทุกช่วงวัย ตั้งแต่เด็กจนถึงผู้สูงอายุ ผ่านระบบการ Upskill และ Reskill ในวงกว้าง โดยมุ่งเน้นการสร้างทักษะขั้นสูง เพื่อให้คนไทยสามารถออกไปทำงานในระดับโลกได้อย่างสง่างาม ไม่ใช่ถูกมองว่าเป็นเพียงแรงงานราคาถูก ซึ่งตนเองพร้อมจะผลักดันให้เกิดการปรับทั้งระบบ เพื่อเปลี่ยนภาพลักษณ์ และศักยภาพของคนไทยในตลาดแรงงานโลก
รมว.อว. ยังกล่าวถึงแนวทางขับเคลื่อน อว. ผ่าน 2 แกนหลัก คือ การสร้างพื้นที่เชื่อมโยงระหว่างนักคิด และนักปฏิบัติ ให้มาพบกันผ่านกลไกอย่างแฮกกาธอน (Hackathon) เพื่อเปิดโอกาสให้เกิดไอเดียใหม่ที่ตรงเป้า และตรงจุด พร้อมทั้ง ดึงภาคเอกชน และนักลงทุนจากต่างประเทศเข้ามามีส่วนร่วมในงานวิจัย โดยเน้นย้ำว่า มหาวิทยาลัยต้องมีความกล้าที่จะทดลองเทคโนโลยีแห่งอนาคตอย่าง AI หรือ Quantum แม้จะมีความเสี่ยงที่จะล้มเหลว แต่ต้องมีความพร้อม เพื่อที่จะก้าวขึ้นเป็นผู้นำในเวทีโลกให้ได้ก่อนที่ใครจะรู้ตัว
นอกจากนี้ ยังเน้นการปฏิรูปโครงสร้างการทำงานโดยใช้กลไก อว. ส่วนหน้า มาเป็นตัวขับเคลื่อนนโยบายในระดับภูมิภาค และเร่งรัดการจัดการทรัพย์สินทางปัญญา (IP) ให้รวดเร็วยิ่งขึ้น เพื่อให้อาจารย์ และนักวิจัย สามารถนำผลงานไปต่อยอดเชิงพาณิชย์ สร้างรายได้ และดึงดูดการลงทุนจากภายนอก เช่นเดียวกับโมเดลของมหาวิทยาลัยชั้นนำอย่าง MIT โดยต้องลดการอุ้มเทคโนโลยีเก่า และหันมาดึงดูดการลงทุนใหม่ๆ ที่เน้นความคิดสร้างสรรค์ และนวัตกรรมขั้นสูง เพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ทำให้คนอยากกลับมาใช้บริการมหาวิทยาลัยในฐานะแหล่งทุน และแหล่งพัฒนาทักษะชีวิต
รมว.อว. ยังกล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้จะเป็นการปฏิวัติคุณภาพชีวิตของคนไทยในทุกมิติ ทั้งด้านสุขภาพ การแพทย์ โอกาสทางการศึกษา และการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้จะส่งผลมากกว่าแค่ตัวเลข GDP แต่คือความมั่นคง และมั่งคั่งของประเทศในระยะยาว ที่สำคัญมหาวิทยาลัยจึงต้องทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมโยงกับหน่วยงานอื่นๆ เช่น กระทรวงการต่างประเทศ และกระทรวงพาณิชย์ เพื่อเปิดตลาดนวัตกรรมไทยสู่สากล พร้อมขอให้ทุกสถาบันอุดมศึกษาปรับวิธีคิด และร่วมกันทำให้มหาวิทยาลัยเป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนเกษตรอุตสาหกรรม และสังคมผู้สูงวัยอย่างเป็นรูปธรรมภายใน 4 ปีนี้
ด้าน ศ.ดร.วิเลิศ ภูริวัชร ประธานที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย กล่าวเสริมว่า ได้พิจารณาเรื่องค่าใช้จ่ายกันอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะค่าใช้จ่ายของนักเรียน ส่วน TCASFolio เราใช้มาตรฐานกลาง เด็กจะได้ไม่ต้องเสียเงินจ้างโดยใช่เหตุ ดังนั้น หากใช้มาตรฐานกลางในการสัมภาษณ์ จะได้ไม่เสียเวลาในการทดสอบ แต่เป็นการใช้เวลาในการหาคนที่เหมาะสม และสัดส่วนขณะนี้กำลังเก็บรวบรวมข้อมูล ว่า แต่ละฝ่าย แต่ละคณะมีสัดส่วนอย่างไร ก่อนจะนำเสนอต่อรัฐมนตรี และปลัดกระทรวง อว. โดยจะดำเนินการตั้งแต่การออกข้อสอบ ที่มองถึงกระบวนการสอบทั้งหมด ปัญหาที่เกิดขึ้น ทั้งเรื่องน้ำท่วม แผ่นดินไหว ที่ผ่านมาเราปรับปรุงมีแผนสำรองมาตลอด ในอนาคตจะสื่อสารมากขึ้น และสร้างคอนเน็กชันระหว่างโรงเรียน และ ทปอ.
