คณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สภาผู้แทนราษฎร ร่วมกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และภาคประชาสังคม ได้บรรลุข้อตกลงร่วมกันในการแก้ไขปัญหาที่ดินทับซ้อนในเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน
โดยมีมาตรการจัดตั้งคณะกรรมการร่วมเพื่อพิสูจน์สิทธิ์ในที่ดินเป็นรายแปลง ยืนยันการให้สิทธิ์แก่ราษฎรดั้งเดิมที่อยู่มาอย่างถูกต้องตามกฎหมาย และใช้กฎหมายอุทยานแห่งชาติเข้าดำเนินคดีกับกลุ่มทุนอย่างเข้มงวด
ประชุมวันนี้ (25 มิถุนายน) ได้ข้อสรุปเป็นเอกฉันท์ว่าแนวทางการจัดการรูปแบบนี้จะใช้เฉพาะกรณีอุทยานแห่งชาติทับลานเท่านั้น จะไม่มีการนำแนวทางดังกล่าวไปประกาศใช้กับพื้นที่ป่าอนุรักษ์แห่งอื่นในประเทศไทย
กุลวลี นพอมรบดี สส. ราชบุรี พรรคภูมิใจไทย ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมด้วย สุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, ภาณุเดช เกิดมะลิ ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร และ ชัยวัฒน์ ลิ้มลิขิตอักษร อดีตผู้อำนวยการสำนักอุทยานแห่งชาติ ในฐานะที่ปรึกษาคณะกรรมาธิการฯ ได้ร่วมกันแถลงผลการประชุมพิจารณาการปรับปรุงแนวเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน
กุลวลีระบุว่า การที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเดินทางมาชี้แจงด้วยตนเองช่วยคลายความกังวลของหลายหน่วยงาน รวมถึงกลุ่มเซฟทับลาน (saveทับลาน) และกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่มาร่วมรับฟัง
สำหรับมาตรการในทางปฏิบัติ สุชาติ ชี้แจงว่าได้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการพิสูจน์สิทธิ์ขึ้น โดยมีปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทำหน้าที่เป็นประธานร่วมกับปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และมีกรรมการจากภาคส่วนต่างๆ ประกอบด้วย มูลนิธิสืบนาคะเสถียร, ชัยวัฒน์ ลิ้มลิขิตอักษร, สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) และสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน
ที่ประชุมกรรมาธิการได้ขอเพิ่มสัดส่วนให้ชัยวัฒน์เข้าไปเป็นหนึ่งในคณะกรรมการชุดดังกล่าวเพื่อเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบ คณะกรรมการชุดนี้จะทำหน้าที่พิจารณาหลักฐานเป็นรายแปลงเพื่อจำแนกกลุ่มประชาชนที่ถูกต้องออกจากกลุ่มทุนอย่างละเอียด โดยนายกรัฐมนตรีได้กำชับให้มอบความเป็นธรรมแก่ทุกฝ่ายและยืนยันว่าจะไม่มีการเอื้อประโยชน์ให้แก่กลุ่มบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
ส่วนประเด็นข้อสังเกตเรื่องแนวเขต ส.ป.ก. บวม หรือเกินกว่าพื้นที่จริง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยืนยันว่า หากตรวจสอบพบส่วนที่เกินมาจะดำเนินการยึดคืนกลับมาเป็นของรัฐทันที หากผู้ใดทำถูกต้องจะได้รับสิทธิ์ตามขั้นตอน ส่วนผู้ที่ทำผิดกฎหมายจะถูกดำเนินคดีอย่างเด็ดขาดโดยไม่มีข้อละเว้น
ในมิติเชิงโครงสร้าง คณะกรรมาธิการการที่ดินฯ จะทำหน้าที่เป็นองค์กรกลางในการประมวลความเห็นส่งไปยัง ส.ป.ก. เพื่อให้ดำเนินกระบวนการตรวจสอบสิทธิ์อย่างเคร่งครัด
พร้อมทั้งส่งความเห็นไปยังสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) ให้พิจารณาทบทวนปรับเปลี่ยนมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2566 โดยเสนอให้เปลี่ยนหน่วยงานผู้รับผิดชอบจัดการพื้นที่จาก ส.ป.ก. มาเป็นคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) เพื่อเพิ่มความโปร่งใสในกระบวนการจัดสรรที่ดินทำกินให้แก่ราษฎรที่อาศัยอยู่มานานกว่า 50 ปี
กุลวลียังได้เน้นย้ำถึงขอบเขตของ ‘ทับลานโมเดล’ ว่าแนวทางนี้เป็นมาตรการเฉพาะสำหรับอุทยานแห่งชาติทับลานเท่านั้น เปรียบเสมือนการใช้ยารักษาโรคเฉพาะทางสำหรับผู้ป่วยมะเร็งระยะที่ 4 ซึ่งไม่สามารถนำโครงสร้างการแก้ไขปัญหานี้ไปใช้เทียบเคียงกับพื้นที่ป่าแห่งอื่นที่เป็นเพียงมะเร็งระยะเริ่มต้นหรือไข้หวัดทั่วไปได้
สอดคล้องกับความเห็นของ ภาณุเดช เกิดมะลิ ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ที่ระบุว่า บริบทปัญหาของทับลานมีความแตกต่างจากพื้นที่ป่าอนุรักษ์อื่นทั่วประเทศ สำหรับผืนป่าแห่งอื่นยังคงต้องใช้กลไกปกติทางกฎหมายตามมาตรา 64 แห่งพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และมาตรา 121 แห่ง พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ในการแก้ไขปัญหาประชาชนในเขตป่า
ด้าน ชัยวัฒน์ ลิ้มลิขิตอักษร เปิดเผยว่า ตนมีความสบายใจหลังจากรัฐมนตรีชี้แจงชัดเจนว่าจะไม่มีการนำทับลานโมเดลไปใช้กับป่าแห่งอื่น และยืนยันว่ากลุ่มชาวบ้านดั้งเดิมที่อยู่อาศัยมาก่อนการประกาศเขตป่า โดยไม่มีการย้ายถิ่นฐานหรือเปลี่ยนมือการถือครองจะได้รับสิทธิ์ในที่ดินทำกินตามมาตรา 64 แห่งพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติอย่างแน่นอน ทั้งนี้ นายชัยวัฒน์ได้จำแนกข้อมูลโครงสร้างที่ดินออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ
- พื้นที่โซนที่หนึ่ง: พื้นที่จำนวน 53,000 ไร่ ซึ่งมีการประกาศเขต ส.ป.ก. มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2521 โดยในพื้นที่มีสาธารณูปโภค เช่น ปั๊มน้ำมันและโรงเรียน กรณีนี้ฝ่ายปฏิบัติการยอมรับข้อผิดพลาดว่าทางอุทยานแห่งชาติทับลานมีการขีดเส้นแนวเขตทับลงไปบนพื้นที่ของ ส.ป.ก. เดิม ประชาชนในโซนนี้จึงไม่มีความจำเป็นต้องกังวล
- พื้นที่โซนที่สอง: พื้นที่บริเวณหมู่บ้านไทยสามัคคี พื้นที่ส่วนนี้มีรายละเอียดและความซับซ้อนเชิงพฤติการณ์สูงมาก จำเป็นต้องเข้าสู่กระบวนการพิสูจน์สิทธิ์เป็นรายบุคคลเท่านั้น
นอกจากนี้ ชัยวัฒน์ยังได้ยอมรับถึงความรู้สึกส่วนตัวในอดีตว่าเคยมีความน้อยใจในตัวรัฐมนตรีเนื่องจากไม่มีความชัดเจนและไม่ได้มีการพูดคุยกันทั้งที่เป็นคนใกล้ตัว แต่ในปัจจุบันได้รับคำชี้แจงจนเกิดความชัดเจนแล้ว ตนจึงได้ฝากข้อเสนอไปยังรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อขอให้พิจารณาช่วยเหลือกลุ่มราษฎรดั้งเดิมจำนวน 23 ราย ซึ่งพัวพันคดีความรวม 522 คดีที่ตนเคยเข้าจับกุมก่อนการประกาศเขตอุทยาน
เนื่องจากบุคคลกลุ่มนี้เป็นราษฎรเดิมที่ถือครองที่ดินอยู่ก่อนแล้ว เพียงแต่ในเวลานั้นประกอบอาชีพที่ผิดไปจากเกณฑ์การทำกินในเขตป่า จึงเสนอให้รัฐบาลพิจารณาออกมติคณะรัฐมนตรีฉบับใหม่เป็นการเฉพาะเพื่อเยียวยาราษฎรดั้งเดิมกลุ่มนี้โดยไม่หว่านแหไปถึงกลุ่มนายทุน
ในช่วงท้ายของการแถลงข่าว ธนพร ศรียากูล นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์ ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า การหาข้อยุติในที่ประชุมครั้งนี้เป็นการนำชุดข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการกระจายตัวของสัตว์ป่าในพื้นที่มาแลกเปลี่ยนร่วมกัน จนทำให้มาตรการของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีข้อสรุปที่ลงตัว
พร้อมทั้งกล่าวแสดงความขอบคุณคณะกรรมาธิการ รัฐมนตรี และแสดงความชื่นชมต่อความกล้าหาญของ อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ที่เดินหน้าขับเคลื่อนกระบวนการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนเรื่องที่ดินทำกินให้แก่ประชาชนในครั้งนี้
