
อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และโดนัลด์ ทรัมป์ (H.E. Mr. Donald Trump) ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ร่วมลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างสหรัฐอเมริกาและราชอาณาจักรไทย (Joint Statement on an Agreement Between the United States of America and the Kingdom of Thailand on Reciprocal Trade: ART) ก่อนการประชุมสุดยอดอาเซียน-สหรัฐฯ สมัยพิเศษ
ประเด็นสำคัญ
ถือเป็นดีลประวัติศาสตร์ถึงความมุ่งมั่นของไทยในการกระชับความสัมพันธ์และความเป็นหุ้นส่วนที่มีมายาวนานระหว่างสองประเทศ
โดยยินดีที่การเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน
(Agreement on Reciprocal Trade: ART) สามารถบรรลุข้อสรุปในสาระสำคัญร่วมกันแล้ว
4 กรอบข้อสรุปการเจรจา ART
ทั้งนี้ ไทยพร้อมขยายความร่วมมือกับสหรัฐฯ ในด้านอื่น ๆ ที่มีผลประโยชน์ร่วมกัน เพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์ให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น
สำหรับการเจรจาครั้งนี้มีความสำคัญต่อประเทศไทย ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงนโยบายภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ซึ่งส่งผลกระทบต่อประเทศคู่ค้าทั่วโลก โดยรัฐบาลไทยได้เจรจาอย่างต่อเนื่องเพื่อรักษาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยเฉพาะตลาดสหรัฐฯ ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทย
ส่วนประโยชน์ที่ประเทศไทยจะได้รับจากการบรรลุข้อสรุปการเจรจา ART นั้น ประการสำคัญคือ
- การสร้างความชัดเจนและลดความไม่แน่นอนด้านมาตรการทางการค้า ซึ่งจะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ภาคธุรกิจและนักลงทุน
- รักษาตลาดส่งออกของไทยไปยังสหรัฐฯ ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทย
- สร้างโอกาสในการได้รับอัตราภาษีที่สามารถแข่งขันได้ เพื่อให้สินค้าไทยได้รับการปฏิบัติทางภาษีในระดับใกล้เคียงกับประเทศคู่แข่งในภูมิภาคที่บรรลุข้อตกลงกับสหรัฐฯ และ
- สร้างโอกาสขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจ ทั้งการค้า การลงทุน เทคโนโลยี และนวัตกรรม ตลอดจนการปรับปรุงกฎระเบียบและอำนวยความสะดวกทางการค้า
“การลงนามแถลงการณ์ร่วมครั้งนี้ ยังไม่ใช่การลงนามความตกลง ART ฉบับสมบูรณ์ แต่เป็นการยืนยันอย่างเป็นทางการจากผู้นำทั้งสองประเทศว่า การเจรจาในสาระสำคัญได้ข้อสรุปแล้ว”

โดยขั้นตอนต่อจากนี้ ทั้งสองฝ่ายจะจัดทำและตรวจสอบรายละเอียดทางกฎหมายของความตกลงให้ครบถ้วนและชัดเจน ก่อนลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์ และดำเนินการตามขั้นตอนกฎหมายภายในของแต่ละประเทศต่อไป
สำหรับประเทศไทย รัฐบาลจะรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง และดำเนินการตามกระบวนการที่กฎหมายและรัฐธรรมนูญกำหนด โดยยึดประโยชน์ของประเทศ ผู้ประกอบการ และประชาชนเป็นสำคัญ
โดยถือเป็นก้าวสำคัญที่ยืนยันว่าไทยและสหรัฐฯ สามารถบรรลุข้อสรุปการเจรจาในสาระสำคัญร่วมกันแล้ว รัฐบาลจะเดินหน้าผลักดันความตกลงให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อรักษาตลาดส่งออก เพิ่มโอกาสทางการค้าและการลงทุน และสร้างความมั่นใจให้ภาคธุรกิจไทยสามารถแข่งขันในตลาดโลกได้อย่างต่อเนื่อง
เปิดไส้ในดีลลิสต์สินค้า NTBs
อย่างไรก็ตาม โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา เปิดเผยภายหลังการหารือกับ อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีของไทย ว่า ไทยและสหรัฐฯ มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันมากขึ้น และกำลังเดินหน้าเสริมสร้างความร่วมมือทางการค้าระหว่างกัน
โดยระบุว่าทั้งสองประเทศสามารถบรรลุข้อสรุปสำคัญในกรอบการเจรจาข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade: ART) ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อทั้งสองฝ่าย
ทรัมป์ ระบุว่า ภายใต้กรอบข้อตกลงดังกล่าว ประเทศไทยจะยกเลิกภาษีศุลกากรทั้งหมดสำหรับสินค้าส่งออกจากสหรัฐฯ
พร้อมทั้งขจัดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี (Non-Tariff Barriers: NTBs) ที่สำคัญในหลายกลุ่มสินค้า ได้แก่ ยานยนต์ อุปกรณ์ทางการแพทย์ ยา เอทานอล และเนื้อสัตว์ปีก ซึ่งเป็นประเด็นที่สหรัฐฯ พยายามผลักดันมาอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ไทยยังมีแผนเพิ่มการนำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐฯ คิดเป็นมูลค่าประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยทรัมป์ ระบุว่า ข้อตกลงดังกล่าวจะช่วยเพิ่มโอกาสทางการตลาดให้แก่เกษตรกรอเมริกัน พร้อมย้ำว่าเป็นผลประโยชน์ร่วมกันของทั้งสองประเทศ
อย่างไรก็ตาม รายละเอียดของข้อตกลงอย่างเป็นทางการยังอยู่ระหว่างการดำเนินการ โดยเจ้าหน้าที่ของทั้งสองฝ่ายจะเร่งสรุปประเด็นที่เหลือในช่วงสัปดาห์ต่อจากนี้ ขณะที่การลงนามแถลงการณ์ร่วมในครั้งนี้เป็นการยืนยันกรอบความเข้าใจและแนวทางความร่วมมือที่ทั้งสองประเทศได้ตกลงร่วมกัน ก่อนเดินหน้าจัดทำรายละเอียดขั้นสุดท้าย
ศุภจี ยัน ART ไม่เสียเปรียบเพื่อนบ้าน 19%
ศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยความคืบหน้าการเจรจาการค้าระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา ภายหลังร่วมเป็นสักขีพยานในการลงนามแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) ระหว่าง อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีของไทย และโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ
โดยระบุว่า ทั้งสองประเทศได้บรรลุข้อตกลงทางการค้าในสาระสำคัญแล้ว ถือเป็นก้าวสำคัญของความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างกัน
“อย่างไรก็ตาม การลงนามครั้งนี้เป็นการแสดงเจตนารมณ์ร่วมกันว่าทั้งสองฝ่ายสามารถบรรลุข้อตกลงในสาระสำคัญได้แล้ว จากนี้จะเข้าสู่ขั้นตอนการปรับถ้อยคำและรายละเอียดทางกฎหมาย ก่อนดำเนินกระบวนการภายในของแต่ละประเทศเพื่อให้ข้อตกลงมีผลบังคับใช้”
สำหรับประเทศไทย หลังจากจัดทำรายละเอียดทางกฎหมายแล้ว จะต้องนำเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อขออนุมัติก่อนลงนาม จากนั้นจึงเข้าสู่กระบวนการรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ (ประชาพิจารณ์) และเสนอรัฐสภาเพื่อขอความเห็นชอบ ก่อนที่ข้อตกลงจะมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการ
ศุภจี อธิบายว่า กระบวนการดังกล่าวต้องใช้เวลา โดยเฉพาะในส่วนที่อาจเกี่ยวข้องกับการปรับปรุงกฎระเบียบหรือแก้ไขกฎหมายภายในประเทศ
ยกตัวอย่างกรณีความตกลง ART กับสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ซึ่งไทยลงนามมาตั้งแต่กลางปี 2568 ก่อนนำเข้าสู่รัฐสภาเมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา และอยู่ระหว่างกระบวนการดำเนินการเพื่อให้มีผลบังคับใช้ในวันที่ 1 มกราคม 2570
ย้ำภาษี 301 เหลือ 10%
อีกประเด็นสำคัญที่ไทยต้องเดินหน้าเจรจาต่อ คือมาตรการภาษีตามมาตรา 301 ในประเด็น Structural Excess Capacity หรือกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง ซึ่งสหรัฐฯ ยังต้องพิจารณารายละเอียดเพิ่มเติม
ศุภจี กล่าวว่า การบรรลุข้อตกลงในครั้งนี้จะทำให้ไทยได้รับการจัดให้อยู่ในกลุ่มประเทศที่สหรัฐฯ ให้สิทธิประโยชน์ด้านอัตราภาษีในระดับเดียวกับประเทศที่ลงนาม ART แล้ว แม้ไทยจะยังไม่ได้ลงนาม ART อย่างเป็นทางการก็ตาม
ทั้งนี้ ก่อนหน้านี้สหรัฐฯ ประกาศผลการพิจารณาภาษี Section 301 ในประเด็น Forced Labor หรือแรงงานบังคับ เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา โดยไทยได้รับอัตราภาษี 12.5%
ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านที่ลงนาม ART แล้ว ได้แก่ มาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา ได้รับอัตราภาษี 10%
ดังนั้น หลังจากไทยบรรลุข้อตกลงร่วมกันในครั้งนี้ ศุภจีระบุว่า ได้หารือกับ USTR ถึงแนวทางปรับลดภาษี Section 301 กรณี Forced Labor ของไทยลงมาอยู่ที่ระดับ 10% เช่นเดียวกับประเทศที่ลงนาม ART แล้ว
เมื่อถามว่า อัตราภาษีที่ไทยจะได้รับจะอยู่ที่ 19% หรือสูงหรือต่ำกว่าประเทศคู่แข่ง ศุภจีระบุว่า “หลักการของสหรัฐฯ คือการกำหนดอัตราภาษีให้ประเทศในภูมิภาคเดียวกันอยู่ในระดับใกล้เคียงกัน โดยประเมินภาพรวมของอัตราภาษีที่แต่ละประเทศควรได้รับ จึงเชื่อว่าไทยจะไม่ถูกกำหนดอัตราภาษีสูงกว่าประเทศคู่แข่งในภูมิภาคอย่างมีนัยสำคัญ”
ศุภจีย้ำว่า อัตราภาษีรวมของไทยจะไม่เกิน 19% แต่ระดับที่แท้จริงจะขึ้นอยู่กับมาตรการทางภาษีที่สหรัฐฯ จะประกาศเพิ่มเติม
เนื่องจากสหรัฐฯ ยังมีเครื่องมือทางกฎหมายหลายส่วนที่อยู่ภายใต้อำนาจฝ่ายบริหารและประธานาธิบดี ไม่ว่าจะเป็นมาตรา 301, 232 และ 122
แม้ผลการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐฯ จะทำให้พรรคเดโมแครตครองเสียงข้างมากทั้งสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา แต่อำนาจในการบริหารนโยบายการค้าและการใช้มาตรการภาษียังคงอยู่กับฝ่ายบริหาร โดยเฉพาะประธานาธิบดี
ศุภจี อธิบายเพิ่มเติมว่า สหรัฐฯ อาจใช้มาตรการภาษีแต่ละ Section แยกออกจากกัน ก่อนนำมาคำนวณรวมเป็นภาระภาษีที่แต่ละประเทศต้องเผชิญ
นอกจากนี้ สหรัฐฯ ยังอาจใช้มาตรา 232 กับสินค้าอื่นเพิ่มเติมได้ โดยจะพิจารณาผลประโยชน์ของสหรัฐฯ ควบคู่กับการไม่สร้างผลกระทบต่อการบริโภคภายในประเทศมากเกินไป
อย่างไรก็ตาม ศุภจีย้ำว่า จากการหารือกับฝ่ายสหรัฐฯ ไทยได้รับหลักการและคำมั่นว่าจะไม่ถูกกำหนดภาระภาษีสูงกว่าประเทศเพื่อนบ้านและประเทศที่ลงนาม ART แล้ว แม้ในขณะนี้ไทยจะเพิ่งมี Joint Statement แสดงเจตนารมณ์ร่วมกันก็ตาม
ART ยึดประโยชน์ประเทศ คุ้มครองทุกภาคส่วน
สำหรับรายละเอียดของข้อตกลง ART ศุภจี กล่าวว่า “ขณะนี้ยังอยู่ในขั้นตอนการจัดทำรายละเอียดทางกฎหมายและยังเป็นข้อมูลที่อยู่ภายใต้ชั้นความลับ จึงยังไม่สามารถเปิดเผยเงื่อนไขทั้งหมดได้ จนกว่าจะดำเนินการตามกระบวนการและนำเสนอ ครม. รวมถึงเข้าสู่ขั้นตอนประชาพิจารณ์ ซึ่งจะทำให้ทุกฝ่ายได้รับทราบรายละเอียดของข้อตกลงอย่างชัดเจน”
อย่างไรก็ตาม หลักการสำคัญในการเจรจาของไทย คือการคำนึงถึงประโยชน์ภาพรวมของประเทศ และให้ความสำคัญกับทุกภาคส่วน ทั้งผู้บริโภค เกษตรกร ภาคอุตสาหกรรม ผู้ประกอบการ SME ภาคส่งออก ตลอดจนการลงทุนและการสร้างงานภายในประเทศ
ในส่วนของการเปิดตลาดสินค้า ไทยจะพิจารณาให้เป็นการเพิ่มทางเลือกแก่ผู้บริโภคและภาคการผลิตที่ต้องการเข้าถึงวัตถุดิบคุณภาพดีในราคาที่เหมาะสม เพื่อนำไปใช้ในกระบวนการแปรรูป โดยสินค้าที่เปิดตลาดส่วนใหญ่เป็นสินค้าที่ไทยเปิดให้ประเทศคู่ค้าอื่นอยู่แล้ว
ยกตัวอย่างการเปิดตลาดกับประเทศสมาชิกอาเซียน ซึ่งไทยเปิดตลาดในหมวดสินค้าเกือบ 100% รวมถึงออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ที่มีความตกลงทางการค้าร่วมกันมานานกว่า 20 ปี และเปิดตลาดสินค้า 100%
ขณะเดียวกัน สินค้าที่สหรัฐฯ มีโอกาสเข้ามาแข่งขันในตลาดไทย ส่วนใหญ่เป็นสินค้าที่ไทยผลิตได้ไม่เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศ หรือสินค้าที่เกี่ยวข้องกับการเสริมสร้างความมั่นคงด้านอาหารและพลังงานในช่วงวิกฤต
อย่างไรก็ตาม การเปิดตลาดจะต้องพิจารณาจากอุปสงค์และอุปทาน รวมถึงกำลังการผลิตภายในประเทศในแต่ละช่วงเวลา พร้อมมีกลไกป้องกันไม่ให้สินค้านำเข้าไหลเข้ามามากเกินไปจนกระทบผู้ผลิตในประเทศ เช่น การใช้ระบบโควตานำเข้า
ศุภจี กล่าวว่า เหตุผลที่ไทยใช้เวลาเจรจาและพิจารณารายละเอียดนานกว่าบางประเทศ เนื่องจากต้องการให้มั่นใจว่าเงื่อนไขที่ตกลงกันเป็นไปตามหลักเกณฑ์ คำนึงถึงผลประโยชน์ของประเทศ และไม่ทำให้ไทยเสียเปรียบในระยะยาว
พาณิชย์ยืนยัน Joint Statement ART ไทย–สหรัฐฯ ยังไม่ลดภาษีทันที และไม่ลดภาษีสินค้า สหรัฐฯ ทุกรายการ
กรนิจ โนนจุ้ย โฆษกกระทรวงพาณิชย์ ชี้แจงถึงกรณีที่มีความเข้าใจคลาดเคลื่อนในสังคมว่า ไทยจะยกเลิกภาษีนําเข้าสินค้า จากสหรัฐฯ ทั้งหมด ภายหลังการลงนามแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) ว่า แถลงการณ์ร่วมดังกล่าวเป็นการยืนยันว่าไทยและสหรัฐฯ ได้ข้อสรุปในสาระสําคัญของการเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทนไทย-สหรัฐฯ (Agreementon Reciprocal Trade:ART) แล้วเท่านั้น ยังไม่ใช่การลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์ และไม่มีผลให้ไทยต้องปรับลดภาษีนําเข้าแต่อย่างใด
”กระทรวงพาณิชย์ ยืนยันว่าไทยยังไม่ลดภาษีนําเข้าสินค้าสหรัฐฯ ในทันที ปัจจุบันสินค้าที่นําเข้าจากสหรัฐฯยังคงเสียภาษีนําเข้าในอัตราเดิมทุกรายการ การปรับลดภาษีภายใต้ ART จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อทั้งสองฝ่ายได้มีกระบวนการขัดเกลาถ้อยคําทางกฎหมายและลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์แล้ว ไทยได้ดําเนินกระบวนการภายในตามที่กฎหมายและรัฐธรรมนูญกําหนดครบถ้วน และความตกลงมีผลใช้บังคับ”
โดย ไทยไม่ได้ลดภาษีนําเข้าสินค้าสหรัฐฯ ทุกรายการ โดยการลดภาษีเป็นองค์ประกอบหนึ่งของความตกลงทางการค้าที่ไทยจัดทํากับประเทศคู่ค้า ซึ่งการปรับลดภาษีจะเริ่มเมื่อความตกลงมีผลใช้บังคับ และเป็นไปตามตารางข้อผูกพันที่กําหนดเงื่อนไขไว้เป็นรายสินค้า
ทั้งนี้ ART ก็ยึดหลักการเดียวกัน ตลอดการเจรจา ทีมไทยแลนด์ได้หารือกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างใกล้ชิด เพื่อคํานึงถึงผลกระทบต่อผู้ผลิต เกษตรกร และผู้ประกอบการไทยอย่างรอบด้าน
ทั้งนี้ ภายหลังการลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์ รัฐบาลจะเปิดรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วน
ที่เกี่ยวข้อง ก่อนเสนอต่อรัฐสภาเพื่อพิจารณาตามกระบวนการที่กฎหมายกําหนดอย่างโปร่งใส โดยยึดผลประโยชน์ของประเทศเป็นที่ตั้ง เพื่อให้ความตกลง ART ช่วยรักษาตลาดส่งออกที่สําคัญของไทย ควบคู่กับการปกป้อง ภาคการผลิตที่อ่อนไหวของประเทศ

